Xử lý 11.000 trụ sở dôi dư: Cơ chế đặc thù không đi liền với sự dễ dãi

Hàng ngàn trụ sở cơ quan, nhà đất công nằm im lìm, cỏ mọc um tùm sau các đợt sáp nhập hành chính là bức tranh trầm lắng tại nhiều địa phương trong những năm qua. Khối tài sản công khổng lồ này, thay vì tạo ra giá trị kinh tế hay phục vụ cộng đồng, lại trở thành gánh nặng quản lý và là mục tiêu của sự lãng phí. Để giải quyết dứt điểm điểm nghẽn này, một hành lang pháp lý mang tính đột phá đã được kích hoạt, mở đường cho việc hồi sinh các "tấc đất tấc vàng" đang bị bỏ hoang, nhưng cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát gắt gao chưa từng có.

Tóm tắt nhanh

• Khối lượng tài sản tồn đọng khổng lồ: Cả nước hiện còn khoảng 11.000 cơ sở nhà, đất dôi dư sau quá trình tinh gọn, sắp xếp tổ chức bộ máy vẫn chưa được đưa vào khai thác hoặc xử lý dứt điểm.
• Đột phá từ cơ chế đặc thù: Nghị quyết 31/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 24/6) cho phép xử lý, khai thác tài sản ngay cả khi chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc chưa điều chỉnh quy hoạch địa phương.
• Nguyên tắc cốt lõi: Cơ chế đặc thù được thiết kế để đẩy nhanh tiến độ hành chính nhưng tuyệt đối không nới lỏng giám sát, ngăn chặn triệt để hành vi trục lợi, làm thất thoát tài sản của Nhà nước.

Vì sao đáng chú ý

Việc giải phóng nguồn lực từ 11.000 trụ sở dôi dư không chỉ đơn thuần là câu chuyện dọn dẹp mặt bằng hành chính. Đây là bài toán tối ưu hóa tài sản công có quy mô ảnh hưởng sâu rộng đến ngân sách quốc gia và quỹ đất phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương. Nếu được xử lý hiệu quả, hàng loạt khu đất có vị trí đắc địa sẽ được chuyển đổi công năng thành công viên, sân chơi, không gian văn hóa cộng đồng hoặc trung tâm khởi nghiệp sáng tạo, trực tiếp nâng cao chất lượng sống của người dân khu vực lân cận.

Ngược lại, nếu quá trình này diễn ra chậm trễ, sự xuống cấp của công trình vật lý sẽ làm suy giảm giá trị tài sản. Đồng thời, việc thiếu cơ chế khai thác tạm thời hoặc thanh lý nhanh chóng cũng tước đi cơ hội tiếp cận dòng vốn đầu tư tư nhân đối với những mặt bằng thương mại tiềm năng.

Bối cảnh

Chiến dịch tinh gọn bộ máy hành chính, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã và các cơ quan chuyên môn là chủ trương lớn được thực hiện mạnh mẽ trong những năm gần đây. Tuy nhiên, hệ quả trực tiếp của việc chuyển đổi này là sự xuất hiện của hàng loạt trụ sở làm việc dôi dư. Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, phần lớn các cơ sở này nằm rải rác trên phạm vi cả nước, có quy mô nhỏ lẻ và không ít tài sản nằm tại các khu vực vùng sâu, vùng xa - nơi nhu cầu thị trường bất động sản rất thấp.

Trở ngại lớn nhất khiến tiến độ xử lý kéo dài nhiều năm qua nằm ở rào cản pháp lý. Nhiều cơ sở nhà đất bị thất lạc hồ sơ gốc, đang có tranh chấp ranh giới, lấn chiếm hoặc chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Theo quy định thông thường, việc xử lý chuyển nhượng hay chuyển đổi công năng đòi hỏi phải hoàn thiện toàn bộ các thủ tục này cùng việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất địa phương - một quy trình thường mất từ vài tháng đến nhiều năm.

Những điểm nghẽn pháp lý được "cởi trói"

Nghị quyết 31/2026/NĐ-CP được ban hành chính là chìa khóa nhằm tháo gỡ trực diện các nút thắt hành chính nêu trên. Điểm đổi mới mang tính cách mạng của nghị quyết này là cho phép các địa phương đưa vào khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư ngay cả trong trường hợp chưa hoàn thiện giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy chứng nhận bị thất lạc. Việc đơn giản hóa này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi chuẩn hóa hồ sơ.

Bên cạnh đó, quy định mới cũng cho phép tận dụng, chuyển đổi mục đích sử dụng các khu đất này mà không nhất thiết phải trải qua bước điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh/huyện nếu phương án mới phục vụ cho lợi ích công cộng. Đối với các công trình cũ kỹ, không còn phù hợp với mục đích mới, địa phương được phép chủ động phê duyệt phương án phá dỡ để xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao công cộng hoặc không gian đổi mới sáng tạo.

Thực thi sát sao: Tránh tình trạng "quyết sách trên giấy"

Để đưa chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống, Bộ Tài chính đã tổ chức hội nghị triển khai quy mô toàn quốc vào chiều ngày 26/6. Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn đã nhấn mạnh vai trò quyết định của lãnh đạo các địa phương. Theo đó, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải trực tiếp chỉ đạo, giao Sở Tài chính chủ trì thành lập các tổ công tác liên ngành để rà soát, đôn đốc cụ thể tới từng xã, phường.

Đối với các khu vực vùng sâu, vùng xa - nơi thường gặp khó khăn trong việc định giá và thu hút nhà đầu tư, lãnh đạo Bộ Tài chính yêu cầu các tổ công tác phải áp dụng phương thức "cầm tay chỉ việc", bám sát thực địa để tháo gỡ từng trường hợp cụ thể, không để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm lên cấp trên.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Quyết định áp dụng cơ chế đặc thù cho thấy tư duy quản lý đã chuyển từ "quản không được thì cấm" sang "tạo không gian chủ động cho cấp dưới". Đây là bước đi dũng cảm và cần thiết trong bối cảnh lãng phí tài sản công đang là vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm. Việc cho phép bỏ qua một số thủ tục trung gian về quy hoạch và giấy tờ sở hữu là giải pháp tình thế khôn ngoan để giải phóng nguồn lực bị đóng băng.

Tuy nhiên, sự linh hoạt luôn đi kèm với rủi ro chệch hướng nếu thiếu cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả. Đúng như lời cảnh báo của Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn: "Áp dụng cơ chế đặc thù nhưng không dễ dãi". Đất đai và công trình công sở luôn là những tài sản nhạy cảm, dễ bị biến tướng, trục lợi thông qua hình thức chỉ định thầu, định giá thấp hoặc chuyển nhượng sai mục đích dưới danh nghĩa "xã hội hóa". Do đó, việc công khai thông tin quy hoạch mới, tổ chức đấu giá minh bạch và tăng cường vai trò giám sát của người dân lẫn các cơ quan thanh tra độc lập sẽ là những chốt chặn quyết định sự thành bại của chính sách mang tính đột phá này.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tổng hợp dựa trên thông tin chính thức từ hội nghị triển khai Nghị quyết 31/2026/NĐ-CP do Bộ Tài chính tổ chức ngày 26/6 và tư liệu công bố trên chuyên trang Soha.vn.