Việt Nam Tập Trung Nguồn Lực Vào Sản Phẩm Chiến Lược và Công Nghệ Lõi: Lối Đi Mới Để Vượt Bẫy Thu

Trước bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và yêu cầu bức thiết về việc nâng cao năng lực nội sinh, Chính phủ Việt Nam đang đặt ra một định hướng chiến lược mới cho phát triển khoa học và công nghệ (KH-CN). Theo đó, thay vì phân tán nguồn lực, trọng tâm sẽ được dồn vào những sản phẩm, công nghệ cốt lõi có khả năng tạo ra đột phá, dẫn dắt thị trường và hình thành chuỗi giá trị mới, nhằm đưa nền kinh tế Việt Nam lên một tầm cao hơn.

Tóm tắt nhanh

• Thủ tướng yêu cầu kiên quyết khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, trùng lặp và kém hiệu quả trong lĩnh vực KH-CN, tập trung vào công nghệ lõi và sản phẩm chiến lược.
• Các bộ, ngành liên quan phải lựa chọn 1-3 bài toán lớn và sản phẩm trọng điểm, làm rõ chuỗi giá trị, công nghệ ưu tiên, doanh nghiệp dẫn dắt và nguồn lực thực hiện, hoàn thành chậm nhất trong tháng 6.
• Các địa phương được giao nhiệm vụ rà soát tiềm năng, lựa chọn ít nhất 1 sản phẩm có thể định lượng giá trị vào năm 2026, và từ 2-3 sản phẩm trọng tâm hằng năm từ 2027, với yêu cầu có đầu mối chịu trách nhiệm và mục tiêu cụ thể.
• Đồng thời, tất cả các cơ quan, địa phương phải rà soát và xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn được giao, đảm bảo hoàn thành trước ngày 30/6.

Vì sao đáng chú ý

Chủ trương này không chỉ là một thay đổi về mặt quản lý hành chính mà còn là tín hiệu mạnh mẽ về một sự dịch chuyển căn bản trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Việc tập trung nguồn lực vào các sản phẩm và công nghệ chiến lược là yếu tố then chốt để quốc gia nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn thay vì chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ. Đối với người dân, điều này có thể mang lại những sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao hơn, được sản xuất trong nước, cũng như mở ra nhiều cơ hội việc làm trong các ngành công nghệ cao, đòi hỏi kỹ năng chuyên sâu. Các doanh nghiệp trong nước sẽ có cơ hội tham gia vào các chuỗi giá trị phức tạp hơn, có khả năng vươn tầm quốc tế nếu được chọn làm "doanh nghiệp dẫn dắt". Ngành công nghiệp và khoa học sẽ được định hướng rõ ràng, tránh lãng phí nguồn lực vào các dự án không hiệu quả, thúc đẩy hợp tác liên ngành và liên vùng, tạo dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ hơn.

Bối cảnh

Trong nhiều thập kỷ, Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế đáng kể, đưa đất nước từ một quốc gia có thu nhập thấp lên mức trung bình. Tuy nhiên, cùng với tăng trưởng, thách thức về năng suất lao động thấp, khả năng cạnh tranh hạn chế của một số ngành nghề và nguy cơ rơi vào "bẫy thu nhập trung bình" ngày càng hiện hữu. Tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm vào khoa học công nghệ, cùng với việc chưa phát huy hết tiềm năng của các vùng, địa phương đã làm chậm quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế và gia tăng giá trị. Các báo cáo thường xuyên chỉ ra rằng tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Việt Nam còn thấp so với các nước phát triển và chưa thực sự tạo ra những đột phá công nghệ. Chính vì vậy, yêu cầu về việc đánh giá lại và điều chỉnh chiến lược là vô cùng cấp thiết, nhằm đảm bảo các nguồn lực quý giá của quốc gia, từ ngân sách đến nhân lực, được sử dụng một cách hiệu quả nhất, tạo ra tác động lan tỏa, thúc đẩy các ngành kinh tế mũi nhọn.

Chủ trương mới: Tập trung và Phân định rõ vai trò

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh sự cần thiết phải "tập trung nguồn lực cho một số bài toán lớn, công nghệ lõi, sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt". Đây là một định hướng quan trọng, khẳng định tầm nhìn chiến lược của Chính phủ trong việc ưu tiên đầu tư vào những lĩnh vực có tính quyết định đến tương lai phát triển. Thay vì ôm đồm quá nhiều dự án nhỏ lẻ, kém hiệu quả, Chính phủ muốn các bộ, ngành và địa phương cùng đồng lòng xác định và theo đuổi các mục tiêu lớn, mang tính quốc gia.

Đi kèm với đó là yêu cầu "phân định rõ nhiệm vụ các cấp, các ngành". Cụ thể, cấp quốc gia sẽ tập trung vào các công nghệ chiến lược, hạ tầng lõi và giải quyết các bài toán vĩ mô. Cấp vùng và chuyên ngành có trách nhiệm hình thành các chuỗi giá trị liên vùng, tận dụng tối đa lợi thế địa lý và nguồn lực của từng khu vực. Trong khi đó, các địa phương sẽ tập trung vào việc phát triển "sản phẩm đặc trưng, có khả năng tạo giá trị ngay", phù hợp với tiềm năng và nhu cầu thực tiễn của mình.

Sự phân công rõ ràng này được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực, tránh tình trạng trùng lặp, chồng chéo trong đầu tư và nghiên cứu. Nó cũng khuyến khích sự chủ động và sáng tạo ở từng cấp, từ đó đẩy mạnh sự phát triển đồng bộ và bền vững trên toàn quốc.

Hạn chót và Cam kết trách nhiệm

Để đảm bảo hiệu quả của các chỉ đạo, Thủ tướng đã đặt ra những yêu cầu cụ thể về tiến độ và trách nhiệm. Các bộ, cơ quan và địa phương phải rà soát toàn bộ nhiệm vụ được giao và kiên quyết xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn, hoàn thành trước ngày 30/6. Yêu cầu này cho thấy Chính phủ muốn có một sự thanh lọc, dọn dẹp các tồn đọng, tạo đà cho những kế hoạch mới.

Quan trọng hơn, về công nghệ chiến lược và sản phẩm trọng điểm, Thủ tướng yêu cầu từng bộ, ngành liên quan phải lựa chọn từ 1 đến 3 bài toán lớn. Trong đó, cần làm rõ chuỗi giá trị, những khâu đã làm chủ và những khâu còn yếu kém, công nghệ ưu tiên, doanh nghiệp dẫn dắt, địa phương tham gia, tiêu chuẩn, thị trường, nguồn lực, mốc thử nghiệm và thương mại hóa. Tất cả những nội dung này phải được hoàn thành chậm nhất trong tháng 6.

Đối với cấp địa phương, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được yêu cầu rà soát các nhiệm vụ phát triển KH-CN gắn với nhu cầu và tiềm năng. Trong năm 2026, mỗi địa phương phải lựa chọn ít nhất 1 sản phẩm có thể lượng hóa bằng giá trị. Từ năm 2027 trở đi, hằng năm sẽ lựa chọn và triển khai từ 2 đến 3 sản phẩm trọng tâm. Mỗi sản phẩm này bắt buộc phải có một đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng, có doanh nghiệp tham gia, địa chỉ ứng dụng cụ thể, nguồn lực rõ ràng, thời hạn và chỉ tiêu đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

Những cam kết về thời hạn và trách nhiệm cụ thể này phản ánh quyết tâm của Chính phủ trong việc đưa các chiến lược phát triển KH-CN vào thực tiễn một cách hiệu quả, tránh tình trạng chung chung, thiếu hành động cụ thể.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng cho thấy một bước ngoặt trong tư duy quản lý và định hướng phát triển KH-CN của Việt Nam. Đây không chỉ là một yêu cầu hành chính mà là một sự thay đổi chiến lược sâu rộng, hướng tới việc tạo ra giá trị thực sự và bền vững. Việc tập trung vào "công nghệ lõi" và "sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt" là hướng đi đúng đắn để Việt Nam có thể thoát khỏi "bẫy thu nhập trung bình" và chủ động hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc rất nhiều vào khả năng triển khai thực tế. Thách thức lớn nhất nằm ở việc các bộ, ngành và địa phương có thể thực sự "kiên quyết khắc phục đầu tư dàn trải", chọn lựa đúng các "bài toán lớn" và sản phẩm trọng tâm, và đặc biệt là sự tham gia chủ động, hiệu quả của khối doanh nghiệp. Việc đặt ra các "đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng" và "chỉ tiêu đóng góp phát triển KT-XH cụ thể" là cơ chế quan trọng để đảm bảo tính khả thi và đo lường hiệu quả. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp nhịp nhàng giữa Chính phủ, doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và trường đại học, cùng với một môi trường pháp lý thông thoáng và khuyến khích đổi mới sáng tạo thực chất, tránh hình thức. Nếu được thực hiện một cách nhất quán và quyết liệt, đây sẽ là nền tảng vững chắc để Việt Nam tạo ra những đột phá mới, khẳng định vị thế trong nền kinh tế số và cạnh tranh toàn cầu.

Nguồn tham khảo

• Thanhnien.vn: Tập trung nguồn lực cho sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt

FAQ

1. Chủ trương mới của Chính phủ về phát triển KH-CN là gì?

Chủ trương mới của Chính phủ tập trung vào việc dồn nguồn lực vào các "bài toán lớn", "công nghệ lõi" và "sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt" thị trường. Mục tiêu là khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, trùng lặp và kém hiệu quả, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

2. Các bộ, ngành và địa phương có nhiệm vụ cụ thể nào theo chỉ đạo của Thủ tướng?

Các bộ, ngành phải lựa chọn từ 1 đến 3 bài toán lớn và sản phẩm trọng điểm, làm rõ chuỗi giá trị, công nghệ ưu tiên, doanh nghiệp dẫn dắt, thị trường, nguồn lực và mốc thương mại hóa chậm nhất trong tháng 6. Các địa phương phải rà soát tiềm năng, lựa chọn ít nhất 1 sản phẩm định lượng được giá trị vào năm 2026, và từ 2 đến 3 sản phẩm trọng tâm hàng năm từ 2027, với yêu cầu có đầu mối chịu trách nhiệm và mục tiêu đóng góp KT-XH cụ thể.

3. Tại sao việc tập trung vào sản phẩm chiến lược và công nghệ lõi lại quan trọng đối với Việt Nam?

Việc này rất quan trọng để Việt Nam thoát khỏi "bẫy thu nhập trung bình" bằng cách dịch chuyển cơ cấu kinh tế sang các ngành có giá trị gia tăng cao hơn. Nó giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ chất lượng, đồng thời khuyến khích sự phát triển của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước, từ đó tạo ra tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao đời sống cho người dân.