Ukraine Nhận Tiêm Kích Gripen: Bước Ngoặt Nâng Cấp Không Lực Trước Nga

Trong một động thái được coi là bước ngoặt quan trọng đối với khả năng phòng thủ trên không của Kyiv, Ukraine đã đạt được thỏa thuận mang tính lịch sử với Thụy Điển về việc mua và nhận viện trợ tiêm kích JAS 39 Gripen. Tổng cộng 36 máy bay chiến đấu đa năng sẽ gia nhập không lực Ukraine trong những năm tới, bao gồm 20 chiếc Gripen E/F hiện đại nhất và 16 chiếc Gripen C/D đã qua sử dụng, hứa hẹn thay đổi đáng kể cục diện trên bầu trời Ukraine trước các thách thức từ Nga.

Tóm tắt nhanh

• Ukraine dự kiến mua 20 tiêm kích Gripen E/F hiện đại nhất của Thụy Điển, sử dụng 2,9 tỷ USD từ khoản vay của Liên minh châu Âu, với kế hoạch bàn giao bắt đầu từ năm 2030.
• Thụy Điển sẽ viện trợ 16 tiêm kích Gripen C/D đời cũ hơn cho Ukraine, những chiếc đầu tiên dự kiến được chuyển giao vào đầu năm 2027.
• Dòng tiêm kích Gripen được giới chuyên gia quân sự đánh giá cao về khả năng hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt, không đòi hỏi nhiều hạ tầng phức tạp và dễ bảo trì, phù hợp với nhu cầu tác chiến của Ukraine.
• Thỏa thuận này nằm trong gói viện trợ quân sự thứ 22 từ Thụy Điển, nâng tổng số viện trợ của Stockholm cho Ukraine lên 13,7 tỷ USD kể từ khi xung đột bùng phát.

Vì sao đáng chú ý

Thỏa thuận cung cấp tiêm kích Gripen không chỉ là một thương vụ vũ khí thông thường mà còn mang ý nghĩa chiến lược sâu rộng đối với Ukraine và cán cân quyền lực trong khu vực. Đối với Kyiv, việc tiếp nhận Gripen E/F và C/D sẽ bổ sung năng lực phòng không đã bị hao mòn đáng kể, giúp Ukraine có thể đối phó hiệu quả hơn với ưu thế trên không của Nga, bảo vệ các mục tiêu quan trọng và hỗ trợ các hoạt động trên bộ. Đặc biệt, đặc tính vận hành linh hoạt, ít phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng phức tạp của Gripen được xem là yếu tố then chốt, giải quyết một trong những thách thức lớn nhất mà không quân Ukraine đang đối mặt.

Đối với Thụy Điển, đây là một quyết định lịch sử, đánh dấu sự chuyển đổi mạnh mẽ trong chính sách quốc phòng từ lâu đời, từ trạng thái trung lập sang tích cực hỗ trợ một quốc gia đang có chiến tranh. Động thái này cũng củng cố vị thế của Thụy Điển như một đối tác an ninh quan trọng trong Liên minh châu Âu và NATO (mặc dù Thụy Điển mới gia nhập NATO gần đây). Khoản tài chính 2,9 tỷ USD từ EU cho thấy sự đồng lòng của khối trong việc hỗ trợ Ukraine xây dựng năng lực phòng thủ dài hạn, vượt ra ngoài các gói viện trợ ngắn hạn.

Bối cảnh

Kể từ khi cuộc xung đột toàn diện với Nga bùng phát vào tháng 2/2022, không quân Ukraine đã phải hoạt động trong điều kiện vô cùng khó khăn. Với số lượng máy bay chiến đấu cũ kỹ từ thời Liên Xô, Kyiv liên tục kêu gọi các đồng minh phương Tây cung cấp tiêm kích hiện đại để chống lại ưu thế trên không của Nga. Máy bay F-16 của Mỹ là ứng cử viên hàng đầu và đã nhận được cam kết từ nhiều quốc gia, nhưng quá trình bàn giao và huấn luyện vẫn còn chậm trễ, đồng thời đi kèm với yêu cầu về hạ tầng sân bay và bảo trì khá phức tạp.

Trong bối cảnh đó, tiêm kích Gripen của Thụy Điển nổi lên như một giải pháp thay thế tiềm năng. Vào tháng 10/2025, Ukraine và Thụy Điển đã ký một ý định thư, thể hiện mong muốn của Kyiv trong việc mua tới 100-150 tiêm kích Gripen E. Mong muốn này đã được Tổng thống Zelensky bày tỏ công khai. Các chuyên gia quân sự phương Tây cũng đã phân tích và chỉ ra rằng Gripen có nhiều ưu điểm phù hợp với điều kiện tác chiến của Ukraine hơn F-16, đặc biệt là khả năng hoạt động từ các đường băng dã chiến hoặc các căn cứ không quân bị hư hại – một lợi thế cực kỳ quan trọng khi Nga thường xuyên tấn công các sân bay của Ukraine. Việc Thụy Điển cung cấp viện trợ quân sự lên tới 13,7 tỷ USD cho thấy cam kết mạnh mẽ của Stockholm trong việc hỗ trợ Kyiv vượt qua cuộc xung đột này.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Quyết định mua và nhận viện trợ tiêm kích Gripen của Ukraine, được hỗ trợ bởi Thụy Điển và Liên minh châu Âu, không chỉ là một giao dịch quân sự mà còn là một tuyên bố chính trị và chiến lược rõ ràng. Trong khi thế giới tập trung vào F-16, việc Ukraine lựa chọn Gripen cho thấy một sự tính toán thực tế và sâu sắc về nhu cầu tác chiến của mình. Máy bay Gripen được thiết kế để hoạt động trong môi trường khắc nghiệt, với yêu cầu bảo dưỡng và hậu cần đơn giản hơn đáng kể so với các tiêm kích phương Tây khác. Điều này đặc biệt phù hợp với Ukraine, nơi các căn cứ không quân thường xuyên là mục tiêu của tên lửa và máy bay không người lái của Nga, khiến việc duy trì các cơ sở bảo trì phức tạp trở nên khó khăn.

Sự kết hợp giữa việc nhận các biến thể C/D cũ hơn vào năm 2027 và mua các biến thể E/F hiện đại từ năm 2030 cho thấy một chiến lược hai pha. Pha đầu tiên tập trung vào việc nhanh chóng bổ sung số lượng và khả năng phòng thủ tức thời, trong khi pha thứ hai hướng đến việc hiện đại hóa lâu dài không quân Ukraine với công nghệ tiên tiến nhất. Đây là một cách tiếp cận khôn ngoan, giúp Ukraine vừa đáp ứng nhu cầu cấp bách, vừa xây dựng nền tảng cho một lực lượng không quân bền vững trong tương lai. Đối với Thụy Điển, động thái này càng khẳng định vai trò của họ như một nhà cung cấp an ninh đáng tin cậy, sẵn sàng hy sinh một phần năng lực phòng thủ của mình để hỗ trợ một quốc gia đang gặp nạn, đồng thời khẳng định vị thế trong liên minh quân sự phương Tây.

Gripen: 'Chuyên gia' hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt

JAS 39 Gripen, một tiêm kích hạng nhẹ, một động cơ do tập đoàn Saab của Thụy Điển phát triển, đã chứng minh hiệu quả trong việc hoạt động linh hoạt. Với khoảng 300 chiếc đã được xuất xưởng và phục vụ trong không quân của 7 quốc gia, Gripen được biết đến với khả năng thích nghi cao. Đặc biệt, giới chuyên gia quân sự phương Tây thường xuyên chỉ ra rằng dòng Gripen có nhiều ưu điểm vượt trội so với F-16 trong bối cảnh chiến sự hiện tại của Ukraine.

Một trong những lợi thế lớn nhất của Gripen là yêu cầu vận hành và bảo dưỡng không phức tạp. Theo Gareth Jennings, chuyên gia hàng không của tạp chí quốc phòng Janes, Gripen được thiết kế để hoạt động hiệu quả ở những địa điểm khắc nghiệt, nằm ngoài các căn cứ truyền thống, với ít binh sĩ được đào tạo chuyên sâu và không cần nhiều hạ tầng mặt đất hỗ trợ. "F-16 cũng có khả năng làm vậy, nhưng chúng cần được chăm sóc kỹ lưỡng hơn và quá trình này nhìn chung cũng khó thực hiện hơn", ông Jennings nhận định. Điều này đặc biệt quan trọng khi Nga thường xuyên tiến hành các cuộc tập kích hiệp đồng bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ không quân Ukraine, gây tổn thất nặng nề. Kyiv cũng từng bày tỏ lo ngại rằng những máy bay như F-16 có thể không đáp ứng được nhu cầu chiến sự thực tế.

Biến thể Hiện đại và Tiềm năng Chiến đấu

Biến thể JAS 39E/F, phiên bản hiện đại nhất của Gripen, bắt đầu được sản xuất từ cuối năm 2023, với giá bán khoảng 85 triệu USD mỗi chiếc. Chúng có kích thước lớn hơn các đời cũ, mang được gần 7 tấn nhiên liệu và trang bị động cơ tua-bin phản lực F414-GE-39E do tập đoàn General Electric của Mỹ sản xuất. Động cơ mạnh mẽ này cho phép JAS 39E/F đạt trạng thái siêu hành trình, tức là có thể bay ở tốc độ siêu thanh mà không cần bật chế độ tăng lực (afterburner), giúp tiết kiệm nhiên liệu và tăng tầm hoạt động.

Với bán kính chiến đấu từ 925 đến 1.500 km tùy cấu hình vũ khí và nhiệm vụ, Gripen E/F có thể bao quát một khu vực rộng lớn. Mỗi chiếc có 10 giá treo với tải trọng vũ khí tối đa khoảng 7,2 tấn, cho phép mang theo đa dạng các loại tên lửa không đối không, không đối đất và bom dẫn đường chính xác. Sự linh hoạt trong cấu hình vũ khí cùng với khả năng siêu hành trình sẽ cung cấp cho không quân Ukraine một công cụ mạnh mẽ để thực hiện các nhiệm vụ phòng không, tấn công mặt đất và trinh sát, tăng cường khả năng răn đe và phản ứng nhanh trước các mối đe dọa.

Tầm nhìn dài hạn và thách thức phía trước

Mặc dù thỏa thuận Gripen mang lại hy vọng lớn cho Ukraine, quá trình tích hợp các tiêm kích này vào lực lượng không quân sẽ không phải không có thách thức. Việc huấn luyện phi công và đội ngũ kỹ thuật viên cho cả hai biến thể Gripen C/D và E/F sẽ đòi hỏi thời gian và nguồn lực đáng kể. Hơn nữa, việc xây dựng cơ sở hạ tầng bảo trì và chuỗi cung ứng phụ tùng cũng là một yếu tố quan trọng để duy trì hoạt động hiệu quả của phi đội mới.

Tuy nhiên, với sự hỗ trợ tài chính từ Liên minh châu Âu và cam kết mạnh mẽ từ Thụy Điển, Ukraine có một cơ hội rõ ràng để hiện đại hóa không lực của mình một cách bền vững. Việc tiếp nhận Gripen không chỉ là một giải pháp ngắn hạn mà còn là bước đặt nền móng cho một lực lượng không quân hiện đại, có khả năng phòng thủ độc lập trong tương lai. Đây là một phần quan trọng trong nỗ lực của Ukraine nhằm xây dựng một quân đội tự cường và tương thích với các tiêu chuẩn của phương Tây, gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về khả năng phục hồi và quyết tâm bảo vệ chủ quyền của mình.

Nguồn tham khảo

• VnExpress: Ukraine sẽ mua 20 tiêm kích Gripen hiện đại nhất của Thụy Điển

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Ukraine sẽ nhận bao nhiêu tiêm kích Gripen và khi nào?

Ukraine sẽ nhận tổng cộng 36 tiêm kích Gripen. Trong đó, 16 chiếc Gripen C/D đời cũ sẽ được Thụy Điển viện trợ, với những chiếc đầu tiên dự kiến bàn giao vào đầu năm 2027. Ngoài ra, Ukraine sẽ mua 20 tiêm kích Gripen E/F hiện đại nhất, với kế hoạch chuyển giao bắt đầu từ năm 2030.

2. Tiêm kích Gripen có ưu điểm gì so với F-16 trong bối cảnh Ukraine?

Theo các chuyên gia, Gripen có nhiều ưu điểm phù hợp hơn với điều kiện tác chiến của Ukraine. Chúng đòi hỏi ít nhân sự đào tạo chuyên sâu và ít hạ tầng mặt đất hỗ trợ hơn F-16, đồng thời được thiết kế để hoạt động hiệu quả từ các địa điểm khắc nghiệt hoặc đường băng dã chiến. Điều này rất quan trọng khi các căn cứ không quân của Ukraine thường xuyên bị Nga tấn công.

3. Ukraine sẽ tài trợ cho việc mua tiêm kích Gripen E/F như thế nào?

Ukraine dự kiến phân bổ 2,9 tỷ USD từ khoản cho vay của Liên minh châu Âu để mua 20 tiêm kích Gripen E/F hiện đại. Đây là một phần trong nỗ lực lớn hơn của phương Tây nhằm hỗ trợ Ukraine củng cố năng lực phòng thủ dài hạn.