UAV xuất hiện sát sân bay Nội Bài: 16 chuyến bay bị ảnh hưởng và hồi chuông cảnh báo an ninh bay

Một tình huống uy hiếp an toàn bay cực kỳ nghiêm trọng vừa xảy ra tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài khi tổ lái của một chuyến bay thương mại phát hiện thiết bị bay không người lái (UAV) hoạt động trái phép ở độ cao gần 1.500 mét. Sự xuất hiện đột ngột của vật thể này không chỉ buộc Đài kiểm soát không lưu phải lập tức tạm dừng hoạt động cất cánh, mà còn làm gián đoạn hành trình của hàng chục chuyến bay khác, phơi bày những thách thức an ninh ngày càng lớn từ các thiết bị bay dân dụng tự chế hoặc không phép quanh các đầu mối giao thông trọng yếu.

Tóm tắt nhanh

• Sự cố trên không trung: Chuyến bay VJ1773 khởi hành từ Hà Nội đi Cam Ranh lúc 10 giờ 11 phút sáng ngày 6-6 đã phát hiện một UAV bay ngược chiều ở độ cao khoảng 4.700 feet (tương đương 1.433 m), cách sân bay Nội Bài khoảng 8 km.
• Phản ứng khẩn cấp: Đài kiểm soát không lưu Nội Bài lập tức đình chỉ toàn bộ lệnh cất cánh đối với các máy bay đang chờ xuất phát từ lúc 10 giờ 15 phút để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
• Thiệt hại và xử lý: Tổng cộng có 16 chuyến bay bị ảnh hưởng dây chuyền. Cảng vụ Hàng không miền Bắc hiện đang phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, quân đội và Tổ an toàn đường cất hạ cánh để truy tìm nguồn gốc thiết bị này.

Vì sao đáng chú ý

Mối đe dọa từ thiết bị bay không người lái đối với hàng không dân dụng không còn là lời cảnh báo mang tính lý thuyết mà đã trở thành nguy cơ hiện hữu có thể dẫn đến thảm họa thảm khốc. Ở độ cao hơn 1.400 mét, một vụ va chạm trực diện giữa máy bay chở khách đang trong quá trình lấy độ cao và một chiếc UAV có thể phá hủy động cơ phản lực, làm vỡ kính buồng lái hoặc gây hư hỏng nghiêm trọng hệ thống cánh đuôi dẫn đến mất kiểm soát phi cơ.

Bên cạnh nguy cơ tai nạn, việc đình chỉ cất hạ cánh dù chỉ trong khoảng thời gian ngắn cũng gây ra thiệt hại kinh tế khổng lồ. Việc 16 chuyến bay bị chậm giờ tạo ra hiệu ứng dây chuyền làm xáo trộn lịch trình của hàng nghìn hành khách, gây phát sinh chi phí nhiên liệu chờ trên không cho các chuyến bay chuẩn bị hạ cánh, và làm gia tăng áp lực vận hành lên toàn bộ hệ thống điều hành bay quốc gia.

Bối cảnh

Tại Việt Nam, các quy định pháp luật về quản lý thiết bị bay không người lái cực kỳ nghiêm ngặt. Theo Nghị định 36/2008/NĐ-CP, tất cả các hoạt động bay của tàu bay không người lái và các phương tiện bay siêu nhẹ đều phải được cấp phép bởi Cục Tác chiến - Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam. Các khu vực lân cận cảng hàng không trong bán kính tối thiểu 8 km đều thuộc vùng cấm bay tuyệt đối đối với các thiết bị này.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ sản xuất UAV thương mại (flycam) giá rẻ những năm gần đây đã khiến các thiết bị này trở nên quá dễ tiếp cận đối với người dùng phổ thông. Nhiều cá nhân mua và sử dụng flycam cho mục đích quay phim, chụp ảnh giải trí nhưng hoàn toàn thiếu kiến thức về an toàn hàng không, phớt lờ các vùng cấm bay, hoặc thậm chí cố tình "vượt rào" để có được những thước phim độc lạ từ trên cao.

Nhìn ra thế giới, các sự cố tương tự từng làm tê liệt những sân bay bận rộn nhất. Vào cuối năm 2018, sân bay Gatwick của Anh đã phải đóng cửa gần 3 ngày liên tiếp vì sự xuất hiện của UAV vô chủ, khiến hơn 1.000 chuyến bay bị hủy và ảnh hưởng đến khoảng 140.000 hành khách. Điều này chứng minh rằng ngay cả các quốc gia có công nghệ giám sát hiện đại nhất cũng gặp nhiều khó khăn trong việc đối phó với mối hiểm họa âm thầm này.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Sự cố tại sân bay Nội Bài là một tín hiệu báo động đỏ cho thấy các lỗ hổng lớn trong việc kiểm soát thiết bị bay không người lái tại Việt Nam hiện nay. Dù quy trình pháp lý đã có, nhưng cơ chế giám sát thời gian thực và chế tài thực thi vẫn chưa đủ sức răn đe cũng như chưa ngăn chặn được từ sớm các vi phạm.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, ngành hàng không Việt Nam cần nhanh chóng chuyển dịch từ phương thức phòng ngự thụ động (chờ phi công phát hiện rồi báo cáo) sang chủ động chế áp công nghệ. Các sân bay lớn như Nội Bài và Tân Sơn Nhất cần được đầu tư trang bị các hệ thống giám sát vô tuyến tầm xa và thiết bị chế áp điện tử (Anti-Drone). Những hệ thống này có khả năng tự động phát hiện, định vị nguồn phát sóng điều khiển UAV và kích hoạt chế độ chế áp để cưỡng bức hạ cánh hoặc buộc thiết bị quay đầu ngay khi tiến vào ranh giới đỏ vùng cấm bay.

Song song đó, cần bổ sung quy định bắt buộc định danh người sở hữu và tích hợp chip định vị GPS liên kết với hệ thống quản lý bay quốc gia ngay từ khâu nhập khẩu và phân phối thiết bị bay. Chỉ khi người điều khiển ý thức được rằng mỗi hành vi vi phạm của họ đều có thể bị truy vết và xử lý hình sự, trật tự an toàn bầu trời mới có thể được thiết lập một cách bền vững.

Nguồn tham khảo

Thông tin chi tiết trong bài viết dựa trên báo cáo thực tế được xác nhận bởi ông Trần Hoài Phương - Giám đốc Cảng vụ Hàng không miền Bắc trên báo Người Lao Động và các dữ liệu kiểm soát không lưu liên quan được ghi nhận vào sáng ngày 6-6.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Quy định về khoảng cách cấm bay UAV xung quanh sân bay là bao nhiêu?

Theo các quy định an toàn hàng không hiện hành tại Việt Nam, khu vực cấm bay đối với tàu bay không người lái bao gồm toàn bộ ranh giới cảng hàng không, sân bay và mở rộng ra vùng lân cận tối thiểu 8 km tính từ ranh giới của cảng hàng không về các phía để đảm bảo an toàn cho máy bay cất và hạ cánh.

Hành vi điều khiển UAV trái phép gây ảnh hưởng hàng không sẽ bị xử lý thế nào?

Người có hành vi vi phạm có thể bị phạt hành chính từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, tịch thu tang vật phương tiện. Đặc biệt, nếu hành vi này gây hậu quả nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến an toàn bay hoặc gây đình trệ hoạt động hàng không quy mô lớn, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự Việt Nam.

Các hãng hàng không làm gì khi phát hiện vật thể lạ bay gần đường băng?

Khi phi công hoặc nhân viên mặt đất phát hiện vật thể lạ (UAV, flycam, bóng bay cỡ lớn), thông tin sẽ lập tức được báo về Đài kiểm soát không lưu. Cơ quan điều hành bay sẽ ngay lập tức tạm dừng lệnh cất cánh và chuyển hướng các máy bay đang chuẩn bị hạ cánh sang sân bay dự phòng hoặc yêu cầu bay chờ trên không cho đến khi khu vực đường băng được xác nhận hoàn toàn an toàn.