UAV Geran: Biến hóa công nghệ gây 'bất lực' tác chiến điện tử Ukraine

Trong bối cảnh cuộc chiến tại Ukraine ngày càng diễn biến phức tạp, một trong những yếu tố thay đổi cục diện chiến trường đáng kể là sự phát triển không ngừng của các hệ thống vũ khí không người lái. Đặc biệt, loạt UAV Geran của Nga, ban đầu được xem là vũ khí "cảm tử" đơn giản, nay đã biến hóa thành một mối đe dọa đa năng, tích hợp công nghệ tiên tiến để vượt qua các lớp phòng thủ và làm suy yếu khả năng tác chiến điện tử của Ukraine.

Tóm tắt nhanh

• UAV Geran đã được Nga cải tiến để hoạt động tự chủ cao hơn gần mục tiêu, cùng với khả năng tác chiến điện tử tích hợp, làm vô hiệu hóa các biện pháp gây nhiễu của Ukraine.
• Nga đã chuyển đổi từ lắp ráp linh kiện Iran sang tự sản xuất nội địa từ tháng 5/2023, đồng thời liên tục nâng cấp động cơ (từ piston sang phản lực) và trang bị (đầu đạn chuyên dụng, ăng-ten kháng nhiễu, hệ thống nhận dạng tự động).
• Các mẫu Geran-4/5 với động cơ phản lực đạt tốc độ và trần bay cao hơn đáng kể, vượt ngoài tầm đánh chặn của nhiều tổ phòng không di động của Ukraine.
• Vai trò của Geran đã mở rộng từ vũ khí hỗ trợ thành yếu tố then chốt trong các chiến dịch tập kích tầm xa, với quy mô triển khai dự kiến vượt 1.000 chiếc trong 24 giờ vào năm nay.

Vì sao đáng chú ý

Sự phát triển vượt bậc của UAV Geran không chỉ là một vấn đề chiến thuật mà còn có ý nghĩa chiến lược sâu rộng đối với tương lai của tác chiến hiện đại. Đối với Ukraine, điều này đặt ra áp lực lớn lên mạng lưới phòng không vốn đã căng thẳng và đòi hỏi những khoản đầu tư khổng lồ vào các hệ thống phòng thủ tiên tiến hơn. Khả năng kháng nhiễu và tự động hóa cao của Geran cho thấy một xu hướng mới trong việc tích hợp trí tuệ nhân tạo và tác chiến điện tử vào các nền tảng vũ khí chi phí thấp, làm xói mòn lợi thế công nghệ của các hệ thống phòng thủ truyền thống.

Đối với các nhà hoạch định quân sự trên toàn cầu, diễn biến này cung cấp bài học về sự cần thiết phải liên tục đổi mới và thích nghi trong môi trường chiến tranh điện tử. Nó cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của năng lực sản xuất quốc phòng nội địa, giúp giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài và tăng cường khả năng duy trì chiến đấu trong xung đột kéo dài. Việc một vũ khí ban đầu bị đánh giá thấp lại trở thành mối đe dọa chủ chốt cho thấy sự thay đổi trong cách các quốc gia có thể đạt được ưu thế trên không bằng những phương tiện phi truyền thống.

Bối cảnh

UAV Geran-2, được cho là phiên bản do Nga tự sản xuất dựa trên thiết kế Shahed-136 của Iran, lần đầu tiên xuất hiện trên chiến trường Ukraine vào mùa thu năm 2022. Ban đầu, chúng được sử dụng chủ yếu để tấn công các mục tiêu tĩnh hoặc làm quá tải hệ thống phòng không của Ukraine. Đáp lại, Kiev đã triển khai các biện pháp đối phó đa dạng, từ các tổ phòng không di động sử dụng súng máy và tên lửa vác vai, đến việc tăng cường các hệ thống tác chiến điện tử (EW) để gây nhiễu tín hiệu điều khiển.

Trong giai đoạn đầu, các biện pháp của Ukraine đã đạt được một số hiệu quả nhất định, buộc Nga phải liên tục tìm cách cải tiến. Từ chỗ chỉ lắp ráp các linh kiện do Iran cung cấp, Nga đã bắt đầu tự sản xuất hoàn toàn UAV Geran trong nước từ tháng 5/2023. Đây là một bước ngoặt quan trọng, cho phép Moscow kiểm soát hoàn toàn quy trình sản xuất và liên tục thử nghiệm, tích hợp các công nghệ mới nhằm tăng cường khả năng sống sót và hiệu quả tấn công của chúng. Sự chuyển đổi này đánh dấu một giai đoạn mới trong cuộc chạy đua công nghệ giữa hai bên.

Bước nhảy vọt từ động cơ piston đến phản lực

Một trong những nâng cấp đáng kể nhất của dòng Geran là sự ra đời của các mẫu Geran-4 và Geran-5 sử dụng động cơ tua-bin phản lực. Các phiên bản trước đó, như Geran-2, thường trang bị động cơ piston, vốn có tốc độ bay tương đối chậm và độ cao hạn chế. Điều này khiến chúng dễ bị đánh chặn bởi các hệ thống phòng không di động hoặc tiêm kích.

Với động cơ phản lực, Geran-4/5 đạt được tốc độ và trần bay lớn hơn nhiều, gây khó khăn đáng kể cho các tổ phòng không di động của Ukraine, vốn được thiết kế để đối phó với các mục tiêu bay thấp và chậm. Tốc độ cao hơn cũng rút ngắn thời gian phản ứng của lực lượng phòng không, làm tăng tỷ lệ thành công của các cuộc tấn công.

Trí thông minh tự động và kháng nhiễu: Lợi thế mới

Nga cũng tập trung vào việc tăng cường khả năng tự chủ và kháng nhiễu của UAV Geran. Theo thông tin từ các chuyên gia Ukraine sau khi thu giữ một chiếc Geran-4 Siker, UAV này được trang bị máy tính mạch Raspberry Pi, dùng cho hệ thống nhận dạng mục tiêu tự động. Công nghệ này cho phép UAV tự tìm kiếm và tấn công mục tiêu trong phạm vi nhất định ngay cả khi mất tín hiệu định vị hoặc điều khiển từ xa, khắc phục nhược điểm khi Nga không thể sử dụng dịch vụ Internet vệ tinh Starlink và đối phó với mạng lưới tác chiến điện tử dày đặc của Ukraine.

Bên cạnh đó, các phiên bản Geran mới còn được trang bị ăng-ten định vị vệ tinh có khả năng kháng nhiễu cao. Điều này đảm bảo UAV vẫn duy trì được đường bay chính xác ngay cả khi bị đối phương tìm cách gây nhiễu tín hiệu vệ tinh, một biện pháp phòng thủ phổ biến trên chiến trường. Sự kết hợp giữa khả năng tự động tìm mục tiêu và định vị kháng nhiễu giúp Geran hoạt động hiệu quả hơn trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Đối đầu trên sóng vô tuyến: Geran và tác chiến điện tử

Cải tiến then chốt khác nằm ở khả năng tác chiến điện tử tích hợp trên chính UAV Geran. Khi một drone đánh chặn của Ukraine áp sát, hệ thống EW trên Geran sẽ phát hiện tín hiệu và kích hoạt thiết bị gây nhiễu ở cùng tần số. Tuy nhiên, công suất phát của UAV Nga được cho là mạnh gấp 5 lần so với drone đánh chặn. Sự chênh lệch này khiến đường truyền hình ảnh và lệnh điều khiển của drone đánh chặn bị chế áp hoàn toàn, làm nó mất khả năng định hướng và tấn công hiệu quả.

Khả năng tự vệ bằng EW này là một bước tiến lớn, biến Geran từ một mục tiêu tương đối thụ động thành một nền tảng có khả năng chủ động chống lại các nỗ lực đánh chặn. Nó buộc Ukraine phải phát triển các biện pháp đối phó mới, không chỉ là đánh chặn vật lý mà còn là vượt qua khả năng gây nhiễu tinh vi của đối phương.

Quy mô triển khai và ảnh hưởng chiến lược

Biên tập viên Thomas Newdick của War Zone nhận định rằng UAV Geran đã chuyển mình từ một vũ khí có vai trò hạn chế thành yếu tố chủ chốt trong các chiến dịch tập kích tầm xa. Ban đầu, chúng được triển khai với quy mô tương đối trong giai đoạn 2022-2023. Tuy nhiên, Nga sau đó đã tăng cường sử dụng, phóng hàng trăm chiếc mỗi lần và dự kiến có đủ khả năng phóng hơn 1.000 chiếc trong 24 tiếng vào năm nay. Quy mô triển khai lớn này tạo ra áp lực khổng lồ lên mạng lưới phòng không của Ukraine, buộc họ phải tiêu hao đáng kể tên lửa đánh chặn đắt tiền để đối phó với các mục tiêu tương đối rẻ tiền, gây ra một sự mất cân bằng kinh tế đáng kể.

Việc Nga liên tục ứng dụng các cải tiến như lắp đầu đạn cỡ lớn phù hợp với từng loại mục tiêu cụ thể và thậm chí trang bị tên lửa đối không tầm nhiệt để bắn hạ máy bay có người lái của Ukraine, cho thấy một chiến lược phát triển UAV toàn diện, không chỉ giới hạn ở tấn công mặt đất mà còn mở rộng sang khả năng đối không, tạo ra một mối đe dọa đa chiều chưa từng có.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Sự tiến hóa của UAV Geran phản ánh một thực tế rõ ràng trong tác chiến hiện đại: cuộc chạy đua công nghệ không chỉ dành riêng cho các siêu vũ khí đắt tiền mà còn diễn ra mạnh mẽ ở phân khúc vũ khí chi phí thấp, có khả năng sản xuất hàng loạt. Bài học từ Geran cho thấy tầm quan trọng của việc liên tục đổi mới, thích nghi và khả năng tự chủ công nghệ quốc phòng. Khi một quốc gia có thể tự sản xuất và nâng cấp vũ khí của mình một cách nhanh chóng, họ có thể phản ứng linh hoạt hơn trước các thách thức trên chiến trường và làm suy yếu các biện pháp đối phó của đối phương.

Hơn nữa, sự tích hợp các khả năng như tự động hóa dựa trên vi điều khiển phổ thông (như Raspberry Pi) và tác chiến điện tử mạnh mẽ vào các nền tảng UAV cho thấy một xu hướng pha trộn giữa công nghệ dân dụng và quân sự, tạo ra những hệ thống vũ khí vừa hiệu quả vừa khó bị đánh bại bằng các phương pháp truyền thống. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn về chiến lược phòng thủ: làm thế nào để đối phó với một lượng lớn các mục tiêu nhỏ, rẻ tiền nhưng thông minh, mà không làm cạn kiệt nguồn lực quốc gia. Cuộc chiến UAV tại Ukraine sẽ tiếp tục là một phòng thí nghiệm thực tế cho sự đổi mới quân sự trong những năm tới.

Nguồn tham khảo

• VnExpress: Cải tiến khiến tác chiến điện tử Ukraine bất lực trước UAV Geran