Tranh luận gay cấn tại Quốc hội: Có nên bỏ án tử hình với tội hiếp dâm trẻ em và buôn ma túy?

Hội trường Quốc hội sáng 27/10 chứng kiến những phiên thảo luận sôi nổi xung quanh dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, nơi lằn ranh giữa mục tiêu nhân đạo hóa pháp luật và yêu cầu bảo vệ trật tự xã hội trở thành tâm điểm chú ý. Điểm gây chú ý lớn nhất trong đề xuất của Chính phủ là phương án giảm số tội danh có mức án tử hình từ 10 xuống còn 4 tội danh, trong đó có ý định loại bỏ khung hình phạt tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi và tội mua bán trái phép chất ma túy.

Tóm tắt nhanh

• Chính phủ đề xuất rút giảm danh mục tội danh áp dụng án tử hình từ 10 xuống 4, dự kiến bỏ hình phạt cao nhất với tội hiếp dâm trẻ em và mua bán ma túy.
• Nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị duy trì án tử hình đối với các vụ xâm hại trẻ em có tính chất dã man, gây chết người hoặc thương tật nặng, và với đối tượng cầm đầu đường dây ma túy quy mô cực lớn.
• Đại diện cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Công an giải trình việc bỏ án tử hình nhằm bảo đảm tính tương quan giữa các tội danh, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn nghiệp vụ khi đấu tranh triệt phá tận gốc các tổ chức tội phạm ma túy.
• Dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi dự kiến sẽ được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 20/11 tới.

Vì sao đáng chú ý

Đề xuất thay đổi chính sách hình phạt tử hình luôn là vấn đề chạm đến tâm lý xã hội và triết lý lập pháp của mỗi quốc gia. Đối với tội hiếp dâm trẻ em và tội phạm ma túy, dư luận thường kỳ vọng vào mức trừng phạt nghiêm khắc nhất để bảo vệ thế hệ tương lai và chặn đứng mầm mống tội ác hủy hoại cộng đồng. Việc cân nhắc thay thế án tử hình bằng tù chung thân đặt ra câu hỏi lớn: Liệu sự thay đổi này có làm giảm sức răn đe, biến đất nước thành trạm trung chuyển ma túy quốc tế, hay sẽ là bước đi thực chất mở đường cho công tác mở rộng điều tra án điểm?

Bối cảnh

Chính sách hình sự Việt Nam trong nhiều năm qua đã từng bước thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thực hiện chủ trương cải cách tư pháp và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Trong lần sửa đổi Bộ luật Hình sự này, Chính phủ đưa ra lộ trình cắt giảm mạnh mẽ, chỉ giữ lại mức án cao nhất cho 4 tội danh thay vì 10 tội danh như hiện hành. Tuy nhiên, việc đưa tội hiếp dâm trẻ em và buôn bán ma túy ra khỏi danh sách tử hình lập tức vấp phải những trăn trở từ các chuyên gia pháp lý và cơ quan thực thi pháp luật trực tiếp.

Ý kiến đại biểu: Cần giữ án tử hình để bảo đảm sức răn đe tối đa

Không thể nương tay với hành vi xâm hại trẻ em dã man

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Thanh Sang, Phó ban Nội chính Thành ủy TP HCM, bày tỏ sự đồng thuận với định hướng cải cách tư pháp và thu hẹp hình phạt cao nhất, song ông đề nghị cần có sự thận trọng đặc biệt đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Theo ông, pháp luật cần giữ hình phạt tử hình cho những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, ví dụ như hành vi hiếp dâm làm nạn nhân tử vong, tự sát, hoặc gây thương tật cơ thể và tổn hại tâm thần từ 61% đến 100%, cũng như hành vi xâm hại trẻ em dưới 10 tuổi.

Đại biểu Sang nhấn mạnh tính chất tàn bạo của những vụ án mất hết nhân tính: "Hiếp dâm làm nạn nhân chết là quá dã man, không còn tính người, không có lý do gì chúng ta bỏ án tử hình". Theo vị đại biểu này, nếu một bị cáo phạm tội có nhiều tình tiết tăng nặng và tước đoạt sinh mạng hay tương lai của trẻ em, việc loại bỏ án tử hình sẽ khó tạo được sự đồng thuận từ xã hội và làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Nguy cơ biến thành địa bàn trung chuyển ma túy nếu nới lỏng chế tài

Bàn về tội danh mua bán trái phép chất ma túy, đại biểu Sang cũng đề nghị chưa nên vội vã bãi bỏ án tử hình trong thời điểm hiện nay. Ông phân tích rằng dù khâu sản xuất có thể nằm ngoài biên giới, nhưng chất ma túy chỉ có thể gieo rắc tai họa vào xã hội thông qua khâu mua bán, vận chuyển. Nhiều đường dây xuyên quốc gia giao dịch hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kilogam ma túy, đe dọa trực tiếp đến an ninh trật tự.

Đại biểu cảnh báo rằng nếu bỏ khung hình phạt cao nhất quá sớm, các trùm ma túy quốc tế có thể lợi dụng kẽ hở chính sách để biến Việt Nam thành mắt xích trung chuyển và tiêu thụ an toàn. Ông đề xuất giải pháp trung dung: thay vì bỏ hẳn, nên xem xét nâng ngưỡng định lượng ma túy cấu thành án tử và chỉ áp dụng hình phạt này đối với kẻ chủ mưu, cầm đầu. Ông kiến nghị tiếp tục duy trì mức án tử hình cho đến năm 2030 để có thêm thời gian tổng kết thực tiễn.

Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ Kiểm sát án dân sự thuộc Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, nhấn mạnh sự cần thiết của chế tài nghiêm khắc nhất nhằm duy trì khả năng phòng ngừa tội phạm. Đại biểu Kính cũng kiến nghị cơ quan soạn thảo nâng mức định lượng hàng hóa vi phạm để án tử hình chỉ áp dụng vào những đối tượng buôn bán quy mô cực lớn và đặc biệt nguy hiểm.

Giải trình của Bộ Công an: Tù chung thân và bài toán đấu tranh tận gốc

Lên tiếng giải trình trước Quốc hội về các băn khoăn của đại biểu, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã làm rõ góc nhìn của ban soạn thảo từ cả góc độ lý luận luật học lẫn kinh nghiệm thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm.

Bảo đảm tính logic của thang hình phạt

Về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định đây là tội phạm đặc biệt nguy hiểm, trực tiếp xâm phạm danh dự, thể chất và sự phát triển lành mạnh của trẻ em. Tuy nhiên, khi xây dựng hệ thống hình phạt, các nhà làm luật phải tính toán đến tương quan với các tội danh khác, đặc biệt là tội giết người. Trong thực tiễn xét xử, nếu hành vi xâm hại tình dục có cấu thành hoặc dẫn đến hậu quả làm chết người, bị cáo hoàn toàn có thể bị khởi tố, truy cứu trách nhiệm hình sự độc lập hoặc chuyển hóa sang tội danh giết người để áp dụng án tử hình. Đối với các tình huống khác, hình phạt tù chung thân không ân xá hoặc cách ly vĩnh viễn khỏi xã hội vẫn duy trì trọn vẹn sự răn đe thích đáng.

Chiến thuật bẻ gãy mắt xích tội phạm ma túy

Đối với tội phạm ma túy, Bộ trưởng đưa ra một góc nhìn nghiệp vụ thực tế: không phải ai tham gia đường dây cũng là kẻ đầu sỏ độc ác. Nhiều đối tượng là người dân tộc thiểu số, người nghèo bị dụ dỗ, lừa gạt hoặc cưỡng ép vận chuyển thuê mà không hiểu hết hậu quả pháp lý. Đây là những cá nhân vẫn có khả năng được giáo dục, cải tạo và sửa chữa sai lầm.

Quan trọng hơn, Bộ trưởng chỉ rõ bất cập khi duy trì án tử hình trên diện rộng: đối mặt với án phạt tử, nghi phạm ma túy thường có tâm lý "không còn gì để mất", sẵn sàng sử dụng vũ khí nóng chống trả quyết liệt đến cùng, gây hiểm nguy lớn cho lực lượng chức năng. Ngược lại, nếu quy định mức án tối đa là tù chung thân, bị can sẽ thấy còn cơ hội giữ lại mạng sống, từ đó mở ra động lực hợp tác với cơ quan điều tra, khai báo mạng lưới và những kẻ chủ mưu thực sự ẩn giấu phía sau.

Theo Bộ trưởng, mục tiêu cao nhất của cuộc chiến chống ma túy không nằm ở việc tước đoạt mạng sống của những kẻ "vận chuyển thuê", mà là bóc gỡ tận gốc nguồn cung và triệt phá các trùm sò đầu mối giấu mặt.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Cuộc tranh luận tại diễn đàn Quốc hội phản ánh một bước chuyển mình quan trọng của tư duy tư pháp Việt Nam. Một mặt, cảm xúc công lý của người dân luôn thôi thúc các bản án nghiêm khắc nhất dành cho tội phạm xâm hại trẻ em và buôn bán chất độc ma túy. Mặt khác, những người làm luật và thực thi pháp luật trực tiếp buộc phải nhìn nhận vấn đề dưới góc độ thực tế điều tra và hệ thống hình phạt cân đối. Quyết định cuối cùng vào ngày 20/11 sẽ phải dung hòa giữa yêu cầu bảo vệ trật tự xã hội nghiêm ngặt và tính hiệu quả lâu dài của chính sách hình sự tiến bộ.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên thông tin từ Báo VnExpress: "Đại biểu đề nghị giữ án tử hình với tội hiếp dâm trẻ em, mua bán ma túy" (Phóng viên Sơn Hà, ngày 27/10).