Tổng thống Trump hủy "phí bảo vệ" Hormuz, chuyển hướng sang thỏa thuận thương mại

Trong một động thái chính sách đối ngoại gây bất ngờ, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đảo ngược quyết định về việc áp đặt "phí bảo vệ" 20% đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz – một tuyến đường thủy huyết mạch của thế giới. Thay vì thu khoản phí gây tranh cãi này, Washington sẽ chuyển hướng sang đàm phán các thỏa thuận thương mại và đầu tư với các quốc gia đồng minh vùng Vịnh, một sự thay đổi chiến lược nhằm duy trì ảnh hưởng và ổn định khu vực.

Tóm tắt nhanh

• Tổng thống Trump đã quyết định bãi bỏ kế hoạch thu 20% "phí bảo vệ" đối với hàng hóa đi qua eo biển Hormuz.
• Quyết định này được thay thế bằng các thỏa thuận thương mại và đầu tư với các quốc gia vùng Vịnh, được ông Trump mô tả là "rất lớn" và "cực kỳ tốt".
• Kế hoạch thu phí ban đầu đã vấp phải sự phản đối từ Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), các chuyên gia hậu cần, và bị Iran bác bỏ.
• Sự đảo ngược này tránh được những xung đột pháp lý quốc tế tiềm ẩn và nguy cơ leo thang chi phí vận chuyển toàn cầu.

Vì sao đáng chú ý

Quyết định của Tổng thống Trump có ý nghĩa sâu rộng, tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực từ kinh tế toàn cầu đến luật pháp quốc tế và quan hệ ngoại giao. Việc loại bỏ đề xuất thu phí bảo vệ giúp tránh được một cú sốc lớn cho thị trường dầu mỏ và chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu được thực hiện, khoản phí 20% có thể làm tăng đáng kể chi phí vận chuyển dầu và các hàng hóa khác, ảnh hưởng đến giá cả tiêu dùng và lạm phát trên toàn thế giới.

Thứ hai, động thái này giữ vững nguyên tắc tự do hàng hải trên các tuyến đường thủy quốc tế, một trụ cột của luật pháp quốc tế mà chính Hoa Kỳ thường xuyên bảo vệ. Việc tự ý áp đặt phí có thể tạo tiền lệ xấu, gây ra tranh chấp và bất ổn trong giao thương hàng hải. Thay vào đó, việc chuyển sang các thỏa thuận thương mại cho thấy một cách tiếp cận chiến lược hơn, nhằm củng cố mối quan hệ đồng minh thông qua lợi ích kinh tế chung, thay vì gây áp lực tài chính.

Cuối cùng, sự thay đổi chính sách này cũng phản ánh những thách thức nội bộ và áp lực quốc tế mà chính quyền Mỹ phải đối mặt. Nó cho thấy sự cần thiết phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa các mục tiêu an ninh quốc gia, lợi ích kinh tế, và việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt tại một khu vực nhạy cảm như Trung Đông.

Bối cảnh

Eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Oman, là một trong những điểm nghẽn hàng hải chiến lược nhất thế giới, nơi khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển. Với vai trò sống còn trong chuỗi cung ứng năng lượng, an ninh tại Hormuz luôn là ưu tiên hàng đầu của các cường quốc và cộng đồng quốc tế.

Trong bối cảnh căng thẳng kéo dài với Iran và lo ngại về an ninh hàng hải trong khu vực, Tổng thống Donald Trump đã bất ngờ tuyên bố vào ngày 13/7 rằng Mỹ, với tư cách là "người bảo vệ Hormuz", sẽ thu khoản phí tương đương 20% giá trị hàng hóa của các tàu thuyền đi qua eo biển. Ông giải thích rằng đây là khoản phí cần thiết để bù đắp chi phí mà Mỹ phải bỏ ra để đảm bảo an ninh trên tuyến đường thủy trọng yếu này.

Tuy nhiên, đề xuất này ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) của Liên Hợp Quốc đã lên tiếng phản đối, mặc dù chờ đợi thông tin chi tiết. Các chuyên gia về hậu cần và các hãng vận tải biển được tờ New York Times dẫn lời, đã cảnh báo rằng khoản thu này sẽ đẩy chi phí vận chuyển dầu mỏ và các sản phẩm khác tăng vọt. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng bác bỏ tuyên bố của ông Trump, nhấn mạnh rằng chính Tehran mới là bên canh giữ eo biển và xứng đáng được bồi hoàn chi phí, thậm chí còn đề xuất mức giá "công bằng" riêng.

Điều đáng chú ý là ngay cả trong nội bộ chính quyền Mỹ, tính khả thi và hợp pháp của việc thu phí ở eo biển Hormuz cũng từng bị đặt dấu hỏi. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hồi tháng 6 đã khẳng định rằng "Đây là tuyến đường biển quốc tế. Không quốc gia nào được phép thu phí quá cảnh hoặc lệ phí khác trên một tuyến đường biển quốc tế. Đó là luật quốc tế hiện hành". Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng từng nhấn mạnh lập trường của Washington là "các tuyến đường thủy quốc tế nên được miễn phí quá cảnh". Bản thân Tổng thống Trump cũng từng tuyên bố vào tháng 5 rằng Mỹ muốn eo biển Hormuz được "tự do". Điều này cho thấy sự thiếu đồng thuận và những rào cản pháp lý rõ ràng ngay từ trước khi đề xuất được đưa ra.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Sự thay đổi đột ngột trong chính sách của Tổng thống Trump về eo biển Hormuz không chỉ là một điều chỉnh chiến thuật mà còn là một dấu hiệu cho thấy sự cân nhắc thực dụng trước những rào cản pháp lý và phản ứng quốc tế. Kế hoạch thu phí 20% của Mỹ, dù được biện minh là để bù đắp chi phí an ninh, rõ ràng đã đi ngược lại các nguyên tắc cơ bản của luật hàng hải quốc tế về tự do hàng hải trên các tuyến đường thủy quốc tế. Việc này không chỉ tạo tiền lệ nguy hiểm mà còn có nguy cơ đẩy căng thẳng khu vực lên một nấc thang mới, đồng thời gây ra những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng cho toàn cầu.

Quyết định chuyển hướng sang các thỏa thuận thương mại và đầu tư với các đồng minh vùng Vịnh cho thấy Washington đang ưu tiên một chiến lược củng cố ảnh hưởng thông qua hợp tác kinh tế hơn là áp đặt các biện pháp đơn phương mang tính trừng phạt. Điều này có thể được xem là một động thái thông minh, giúp Mỹ duy trì vai trò của mình trong việc đảm bảo an ninh khu vực mà không phải đối mặt với các cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế. Đồng thời, nó cũng mở ra cánh cửa cho việc tăng cường quan hệ đối tác kinh tế, mang lại lợi ích lâu dài hơn cho cả Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh, thay vì chỉ là một khoản thu phí ngắn hạn và gây tranh cãi. Tuy nhiên, tính cụ thể và quy mô của các thỏa thuận này vẫn cần được theo dõi sát sao để đánh giá hiệu quả thực sự của chiến lược mới.

Eo biển Hormuz: Tuyến đường chiến lược bị tranh chấp

Tầm quan trọng chiến lược của eo biển Hormuz không thể bị coi nhẹ. Đây là cửa ngõ duy nhất ra vào Vịnh Ba Tư, nối liền các nhà sản xuất dầu lớn như Ả Rập Xê Út, Iran, Iraq, Kuwait, Qatar và UAE với thị trường thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra biến động lớn trên thị trường năng lượng toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng tỷ người tiêu dùng và nền kinh tế các quốc gia nhập khẩu dầu mỏ.

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn hàng hải tại Hormuz, với sự hiện diện quân sự đáng kể trong khu vực. Tuy nhiên, Iran luôn coi eo biển này là một phần lãnh thổ có chủ quyền và thường xuyên đe dọa đóng cửa nó trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Mỹ và các đồng minh. Sự hiện diện và tuyên bố của cả hai bên đã tạo ra một môi trường phức tạp và đầy rủi ro.

Phản ứng và Hậu quả của Quyết định Ban Đầu

Ngay sau khi Tổng thống Trump công bố ý định thu phí, các phản ứng tiêu cực đã nhanh chóng xuất hiện từ nhiều phía. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã bày tỏ quan ngại sâu sắc, nhấn mạnh nguyên tắc tự do hàng hải. Các công ty vận tải biển và chuyên gia kinh tế cũng cảnh báo về những tác động nghiêm trọng đến chi phí logistics toàn cầu, có thể đẩy giá hàng hóa lên cao, từ dầu thô đến các sản phẩm tiêu dùng.

Phản ứng gay gắt nhất đến từ Iran. Ngoại trưởng Araghchi không chỉ bác bỏ quyền thu phí của Mỹ mà còn khẳng định Tehran là chủ thể duy nhất có quyền quản lý và thu phí tại eo biển này. Ông Araghchi còn cho rằng con số 20% mà ông Trump đưa ra là "quá đắt", ngụ ý rằng Iran có thể đưa ra một mức giá "công bằng" hơn nếu họ thực sự kiểm soát việc thu phí.

Chuyển hướng chiến lược: Từ phí bảo vệ đến hợp tác kinh tế

Trong bài đăng trên mạng xã hội vào ngày 14/7, Tổng thống Trump thông báo rằng: "Dựa trên các cuộc đối thoại rất hiệu quả với giới lãnh đạo Trung Đông, tôi đã quyết định thay thế khoản phí bồi hoàn 20% của Mỹ bằng các thỏa thuận thương mại và đầu tư mà nhiều quốc gia vùng Vịnh sẽ thực hiện với Mỹ". Mặc dù không đi vào chi tiết về các cam kết cụ thể, ông Trump khẳng định đây sẽ là "những khoản đầu tư rất lớn và cực kỳ tốt" cho tương lai của các quốc gia này.

Sự chuyển hướng này cho thấy một sự thay đổi trong cách tiếp cận của Mỹ đối với an ninh khu vực. Thay vì dựa vào một cơ chế thu phí trực tiếp, mang tính đối đầu và dễ bị tranh chấp pháp lý, Mỹ có thể đang tìm cách sử dụng đòn bẩy kinh tế và quan hệ đối tác chiến lược để đạt được các mục tiêu an ninh. Việc thúc đẩy thương mại và đầu tư có thể tạo ra một mạng lưới lợi ích chung sâu rộng hơn, từ đó củng cố sự hợp tác trong việc đảm bảo ổn định và an ninh tại các tuyến đường hàng hải quan trọng.

Tương lai của An ninh Hormuz và Quan hệ Vùng Vịnh

Việc hủy bỏ kế hoạch thu phí mang lại một sự nhẹ nhõm nhất định cho cộng đồng quốc tế và các thị trường năng lượng, tránh được một cuộc khủng hoảng tiềm tàng về chi phí vận chuyển và pháp lý. Tuy nhiên, thách thức an ninh tại eo biển Hormuz vẫn còn nguyên vẹn, đặc biệt là với căng thẳng giữa Mỹ và Iran.

Câu hỏi đặt ra là các thỏa thuận thương mại và đầu tư với các quốc gia vùng Vịnh sẽ cụ thể như thế nào và liệu chúng có thực sự đủ để bù đắp cho những chi phí an ninh mà Mỹ phải gánh chịu, hay đây chỉ là một cách để định hình lại một chính sách gây tranh cãi. Dù sao, động thái này đã cho thấy một sự linh hoạt nhất định trong chính sách đối ngoại của Mỹ, sẵn sàng điều chỉnh trước phản ứng từ các bên liên quan và những thách thức thực tế.

Nguồn tham khảo

• VnExpress: Ông Trump hủy kế hoạch thu 'phí bảo vệ' ở Hormuz
• Reuters
• CNN
• New York Times