Tiêu thụ điện chạm mốc lịch sử: Miền Bắc gồng mình trước 'thử thách cực hạn' 40 độ C

Hệ thống điện quốc gia vừa trải qua những ngày căng thẳng tột độ khi làn sóng nắng nóng đầu mùa tràn qua diện rộng. Số liệu từ Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cho thấy, nhu cầu phụ tải tăng vọt đã đẩy công suất và sản lượng điện tiêu thụ chạm những cột mốc chưa từng có trong lịch sử ngành điện Việt Nam.

Đáng lo ngại hơn, áp lực này dự kiến sẽ còn gia tăng dữ dội hơn nữa khi miền Bắc chuẩn bị bước vào đợt nắng nóng gay gắt nhất từ đầu năm, đẩy toàn bộ hệ thống truyền tải vào một cuộc thử lửa thực sự.

Những con số kỷ lục đáng báo động

Dù mới chỉ ở giai đoạn đầu mùa khô, biểu đồ phụ tải hệ thống điện quốc gia đã liên tục dựng đứng. Ngày 15-5 vừa qua ghi nhận một dấu mốc lịch sử mới khi công suất cực đại toàn quốc chạm ngưỡng 54.654 MW, tăng tới 8,6% so với cùng kỳ năm trước.

Đồng thời, tổng sản lượng điện tiêu thụ trong ngày cũng chạm đỉnh chưa từng có với 1,152 tỉ kWh, tăng trưởng 9,9% so với cùng kỳ. Đây là mức tiêu thụ khổng lồ, đặt ra bài toán vô cùng hóc búa cho các kỹ sư điều độ hệ thống trong việc cân đối giữa cung và cầu theo từng giây thực tế.

Sự tăng trưởng thần tốc này phản ánh áp lực kép: một mặt do tốc độ phục hồi kinh tế và sản xuất công nghiệp tăng nhanh, mặt khác do hiện tượng biến đổi khí hậu khiến nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tại các hộ gia đình tăng vọt ngay khi nhiệt độ ngoài trời chớm tăng.

Áp lực 'cực hạn' vào khung giờ cao điểm tối

Theo phân tích của các chuyên gia vận hành hệ thống, khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở tổng công suất, mà nằm ở sự lệch pha nghiêm trọng giữa các nguồn phát vào ban ngày và ban đêm.

Vào ban ngày, nguồn điện mặt trời dồi dào có thể hỗ trợ đáng kể cho mạng lưới. Tuy nhiên, thách thức thực sự chỉ bắt đầu từ sau 17h30 đến 22h30 hằng ngày. Đây là thời điểm nguồn điện mặt trời hoàn toàn tắt lịm, trong khi nhu cầu sinh hoạt của người dân lại đạt đỉnh.

Sự sụt giảm đột ngột của năng lượng tái tạo buộc hệ thống phải huy động tối đa các nguồn điện truyền thống. Thế nhưng, các nhà máy thủy điện nhỏ hiện đang rơi vào tình trạng thiếu nước nghiêm trọng, không đủ trữ lượng để phát điện linh hoạt vào giờ cao điểm.

Bên cạnh đó, các tổ máy nhiệt điện than - xương sống của hệ thống điện miền Bắc - cũng đang bộc lộ những rủi ro kỹ thuật lớn sau thời gian dài phải vận hành liên tục ở mức công suất tối đa. Việc bảo trì định kỳ bị trì hoãn để ưu tiên phát điện, cộng hưởng với các yêu cầu khắt khe về bảo vệ môi trường, đang làm suy giảm hiệu suất và tăng nguy cơ sự cố đột xuất tại các nhà máy này.

Rủi ro kép từ chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu

Không chỉ đối mặt với thách thức kỹ thuật nội tại, hệ thống điện quốc gia còn chịu tác động mạnh mẽ từ những biến động địa chính trị thế giới. Việc nhập khẩu các loại nhiên liệu đầu vào phục vụ phát điện như than, dầu và đặc biệt là khí hóa lỏng (LNG) đang tiềm ẩn nhiều rủi ro gián đoạn.

Bất kỳ sự biến động nào về giá cả hoặc sự chậm trễ trong chuỗi logistic quốc tế cũng có thể đẩy các nhà máy nhiệt điện vào thế thiếu hụt nguyên liệu đầu vào, trực tiếp đe dọa đến tính an toàn và ổn định của hệ thống điện quốc gia trong các tháng cao điểm hè.

Miền Bắc chuẩn bị 'thử lửa' với đợt nóng 40 độ C

Theo dự báo từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, thử thách lớn nhất từ đầu năm đang chờ đón khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Từ ngày 23-5 đến 27-5, một đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt sẽ bao vây khu vực này.

Tại tâm điểm thủ đô Hà Nội, trong hai ngày cao điểm 25 và 26-5, nhiệt độ thực tế ngoài trời được dự báo có thể chạm ngưỡng 40°C. Sức nóng hầm hập kéo dài từ sáng đến đêm sẽ đẩy nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ lên mức đỉnh điểm.

Trước tình hình đó, NSMO đưa ra dự báo phụ tải của riêng hệ thống điện miền Bắc trong tuần tới có thể chạm mốc xấp xỉ 29.000 MW. Con số này cao hơn tới 9,8% so với kỷ lục vừa được thiết lập vào ngày 15-5. Đây là mức tăng trưởng cực kỳ áp lực đối với hạ tầng truyền tải vốn đã luôn hoạt động trong tình trạng đầy tải tại khu vực phía Bắc.

Giải pháp căn cơ: Điều chỉnh hành vi và tái cấu trúc khung giờ cao điểm

Để đảm bảo dòng điện thông suốt cho sản xuất và sinh hoạt, NSMO cho biết đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị phát điện, truyền tải và phân phối chủ động xây dựng và sẵn sàng kích hoạt các kịch bản ứng phó khẩn cấp.

Một trong những giải pháp mang tính chiến lược và căn cơ nhất là việc NSMO đề xuất áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường mới ngay trong tháng 6-2026. Việc tái định hình các khung giờ này nhằm mục đích khuyến khích các hộ tiêu thụ công nghiệp và dịch vụ chủ động điều tiết, dịch chuyển nhu cầu sử dụng điện ra khỏi khung giờ căng thẳng nhất từ 17h30 đến 22h30 hằng ngày.

Song song đó, cơ quan vận hành hệ thống kêu gọi người dân, doanh nghiệp nâng cao ý thức tiết kiệm điện một cách thực chất. Việc duy trì nhiệt độ điều hòa ở mức 26°C trở lên, hạn chế sử dụng đồng thời các thiết bị điện có công suất lớn vào giờ cao điểm, và tích cực phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu sẽ là những đóng góp thiết thực nhất giúp giảm tải cho hệ thống, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.