Thượng tướng Bế Xuân Trường can thiệp vụ 6 cựu chiến binh kêu oan 11 năm

Một vụ án kéo dài hơn một thập kỷ, liên quan đến 6 cựu chiến binh từng cống hiến xương máu cho Tổ quốc, đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng khi Thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đích thân lên tiếng. Trước phiên tòa phúc thẩm lần thứ ba sắp diễn ra vào ngày 2/6, ông đã gửi văn bản kiến nghị đến Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng VKSND tối cao, yêu cầu chỉ đạo giải quyết vụ việc một cách khách quan, công tâm, không để xảy ra oan sai trong bối cảnh hồ sơ vụ án còn tồn đọng nhiều điểm chưa rõ ràng và mâu thuẫn.

Tóm tắt nhanh

• Thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, đã đề nghị TAND tối cao và VKSND tối cao chỉ đạo giải quyết khách quan vụ án 6 cựu chiến binh bị kết tội hủy hoại rừng.
• Vụ án đã kéo dài 11 năm, trải qua nhiều cấp xét xử với các phán quyết mâu thuẫn, trong đó có một lần TAND cấp cao tại TP.HCM hủy toàn bộ bản án để điều tra lại.

• Các bị cáo đều là cựu chiến binh, khẳng định không còn là rừng tại thời điểm phát dọn và hành vi không xuất phát từ động cơ vụ lợi cá nhân.
• Hồ sơ vụ án bị phát hiện nhiều vi phạm tố tụng nghiêm trọng, đặc biệt là các kết luận giám định tư pháp không hợp lệ và mâu thuẫn.

Vì sao đáng chú ý

Vụ việc 6 cựu chiến binh kêu oan không chỉ đơn thuần là một vụ án hình sự về hủy hoại rừng mà còn là một phép thử cho công lý và niềm tin của công chúng vào hệ thống pháp luật. Việc một lãnh đạo cấp cao như Thượng tướng Bế Xuân Trường, với vai trò là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, phải đích thân can thiệp cho thấy mức độ phức tạp và những bất cập nghiêm trọng trong quá trình tố tụng. Nếu có oan sai, điều này sẽ gây tổn hại lớn đến uy tín của các cơ quan tư pháp và làm suy giảm niềm tin của người dân, đặc biệt là những người đã từng cống hiến cho đất nước. Nó cũng đặt ra vấn đề về việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, đặc biệt là những đối tượng chính sách, trước những sai sót trong hoạt động giám định tư pháp và áp dụng pháp luật.

Bối cảnh

Vụ án bắt đầu từ những cáo buộc vào năm 2015, khi 6 cựu chiến binh bị buộc tội hủy hoại gần một héc-ta rừng sản xuất tại khu vực thuộc TP. Gia Nghĩa (nay là tỉnh Đắk Nông, nhưng địa phương xét xử hiện tại là Lâm Đồng), với mức thiệt hại hơn 53 triệu đồng theo kết luận giám định ban đầu. Các bản án sơ thẩm và phúc thẩm đầu tiên đều kết tội các cựu chiến binh này, đẩy họ vào vòng lao lý.

Tuy nhiên, bước ngoặt lớn xảy ra vào năm 2020. TAND cấp cao tại TP.HCM trong phiên xét xử giám đốc thẩm đã chỉ ra tới 9 vấn đề lớn, khẳng định chưa đủ căn cứ để buộc tội và ra quyết định hủy toàn bộ các bản án sơ thẩm, phúc thẩm trước đó, yêu cầu điều tra lại từ đầu. Đây là một động thái hiếm hoi, cho thấy những sai phạm nghiêm trọng trong quá trình tố tụng ban đầu.

Bất chấp quyết định giám đốc thẩm yêu cầu điều tra lại, đầu năm 2026, TAND khu vực 6 - Lâm Đồng trong phiên xét xử sơ thẩm lần 3 lại tiếp tục giữ nguyên quan điểm kết tội 6 bị cáo, áp dụng mức án từ 6 - 7 tháng tù. Điều này khiến các cựu chiến binh và Hội Cựu chiến binh Việt Nam tiếp tục phải kêu oan, khẳng định khu vực phát dọn không còn là rừng mà chỉ là rẫy của người dân xung quanh, và họ không hề có động cơ vụ lợi.

Mâu thuẫn then chốt: Vấn đề giám định tư pháp

Một trong những điểm mấu chốt, được Thượng tướng Bế Xuân Trường đặc biệt nhấn mạnh trong văn bản kiến nghị, là những mâu thuẫn và vi phạm nghiêm trọng trong hoạt động giám định tư pháp. Kết luận giám định tháng 4/2015 và tháng 7/2016, đều do ông Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm TP.Gia Nghĩa cũ) ký, đã bị TAND cấp cao tại TP.HCM xác định là không hợp lệ.

Cụ thể, Tòa cấp cao đã chỉ rõ ông Triệu không phải là giám định viên có chuyên môn theo quy định của điều 34 Luật Giám định tư pháp. Do đó, việc các cơ quan tố tụng căn cứ vào những kết luận này để điều tra, truy tố, xét xử 6 cựu chiến binh bị coi là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Đây là một sai phạm mang tính hệ thống, có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện vụ án.

Khó khăn trong xác định thiệt hại

Sau khi vụ án bị hủy để điều tra lại, một hội đồng giám định tư pháp mới trong lĩnh vực lâm nghiệp thuộc Bộ NN-PTNT (cũ) đã được thành lập. Tuy nhiên, kết luận giám định của hội đồng này vào năm 2022 lại đưa ra một chi tiết đáng lo ngại: "không thể giám định được ranh giới, diện tích rừng, trạng thái rừng bị thiệt hại."

Sự không thể xác định rõ ràng các thông số cốt lõi về rừng bị thiệt hại đã đẩy vụ án vào bế tắc về mặt khoa học và pháp lý. Nếu không thể xác định được đối tượng bị hủy hoại, việc buộc tội hủy hoại đối tượng đó trở nên thiếu cơ sở vững chắc. Điều này cũng cho thấy sự thiếu thống nhất và không rõ ràng trong các quy định, tiêu chí về giám định rừng, dẫn đến những khó khăn cho cả cơ quan tố tụng và người bị buộc tội.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Vụ án 6 cựu chiến binh kêu oan trong suốt 11 năm là một minh chứng đau lòng về sự phức tạp và đôi khi là bất cập trong quá trình thực thi pháp luật ở Việt Nam. Việc Thượng tướng Bế Xuân Trường, một nhân vật có uy tín cao, phải trực tiếp lên tiếng không chỉ là hành động bảo vệ đồng đội mà còn là lời cảnh báo về những lỗ hổng trong hệ thống tư pháp, đặc biệt là liên quan đến quy trình giám định và áp dụng án lệ. Việc TAND cấp cao đã từng hủy bỏ toàn bộ các bản án vì thiếu căn cứ, nhưng sau đó TAND khu vực lại tiếp tục giữ nguyên quan điểm kết tội, cho thấy sự thiếu đồng bộ và những thách thức lớn trong việc đảm bảo nguyên tắc thượng tôn pháp luật và tránh oan sai. Bài học từ vụ việc này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện Luật Giám định tư pháp, đảm bảo năng lực và tính độc lập của giám định viên, đồng thời tăng cường giám sát tư pháp để không một công dân nào, đặc biệt là những người đã có công với đất nước, phải chịu án oan sai vì những lỗ hổng của hệ thống.

Nguồn tham khảo

• Thanh Niên: Thượng tướng Bế Xuân Trường lên tiếng vụ 6 cựu chiến binh kêu oan khi ra tù