Smartphone có thực sự “hút sét”? Giải mã lầm tưởng và quy tắc an toàn mùa giông bão

Trong những năm gần đây, khi công nghệ di động trở nên phổ biến, một nỗi sợ hãi tiềm ẩn đã len lỏi vào tâm trí nhiều người mỗi khi mùa giông bão về: liệu chiếc điện thoại thông minh trong túi có biến họ thành mục tiêu cho những tia sét dữ dội? Quan niệm phổ biến rằng thiết bị di động có khả năng 'hút sét' đã ăn sâu vào suy nghĩ của không ít người, dẫn đến những hành động phòng tránh không cần thiết hoặc thậm chí sai lầm.

Tóm tắt nhanh

• Điện thoại di động không có khả năng thu hút hoặc làm thay đổi hướng đi của sét vì năng lượng phát ra từ chúng quá yếu so với một tia sét.
• Việc bật hay tắt nguồn điện thoại không ảnh hưởng đến xác suất bạn bị sét đánh; nguy cơ bị sét đánh không nằm ở thiết bị mà ở vị trí của bạn.
• Nguy cơ chính khi có sét là trở thành điểm cao nhất hoặc vật dẫn điện tốt nhất trong một không gian mở, không liên quan đến việc sử dụng điện thoại.
• Quy tắc an toàn cốt lõi là nhanh chóng tìm nơi trú ẩn kiên cố như tòa nhà có hệ thống chống sét hoặc ô tô kim loại đóng kín cửa.

Vì sao đáng chú ý

Việc giải mã lầm tưởng về điện thoại di động và sét đánh không chỉ là một vấn đề khoa học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với sự an toàn của cộng đồng. Sự hiểu lầm này có thể khiến mọi người tập trung vào những biện pháp phòng tránh vô ích, chẳng hạn như vứt bỏ điện thoại hay tắt nguồn thiết bị, thay vì thực hiện các hành động bảo vệ tính mạng thật sự hiệu quả. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, bao gồm cả giông bão và sét, việc trang bị kiến thức chính xác trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Khi hiểu rõ đâu là nguy cơ thật sự và đâu là những lầm tưởng, người dân có thể đưa ra quyết định sáng suốt, bảo vệ bản thân và những người xung quanh một cách hiệu quả nhất, tránh những tai nạn đáng tiếc có thể phòng ngừa được.

Bối cảnh

Quan niệm về việc các thiết bị điện tử có thể thu hút sét không phải là mới, nó đã tồn tại từ lâu với nhiều biến thể khác nhau, từ việc tránh dùng tivi, radio trong cơn giông bão đến nỗi lo về điện thoại di động hiện nay. Một phần nguyên nhân của lầm tưởng này có thể xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về bản chất vật lý của sét và cách thức hoạt động của các thiết bị điện tử. Sét là một hiện tượng phóng điện tự nhiên với quy mô cực lớn, xảy ra giữa các đám mây hoặc giữa mây và mặt đất, tạo ra hiệu điện thế hàng triệu vôn và cường độ dòng điện hàng trăm nghìn ampe.

Ngược lại, điện thoại di động hoạt động dựa trên sóng vô tuyến (RF) và dòng điện một chiều trong vi mạch với công suất vô cùng nhỏ bé. Sự khác biệt về năng lượng giữa hai hiện tượng này là một trời một vực, tương tự như việc so sánh một giọt nước với đại dương. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ di động cùng với các vật liệu kim loại cấu tạo nên thiết bị đã vô tình góp phần củng cố thêm những nỗi lo không có căn cứ, tạo ra một 'hiệu ứng tâm lý' khiến nhiều người tin rằng chúng có thể trở thành 'cột thu lôi' thu nhỏ.

Trước đây, các quy tắc an toàn truyền thống thường tập trung vào việc ngắt kết nối các thiết bị điện gia dụng khỏi nguồn điện để tránh hư hỏng do xung điện từ sét lan truyền qua đường dây. Tuy nhiên, với điện thoại di động – một thiết bị mang tính cá nhân và thường xuyên được mang theo người, nỗi lo chuyển dịch sang khả năng thiết bị này trực tiếp thu hút sét. Điều này làm thay đổi trọng tâm từ bảo vệ tài sản sang bảo vệ tính mạng, nhưng lại đi chệch hướng khi không dựa trên cơ sở khoa học.

Điện thoại: Vô hại trong cơn giông bão?

Các chuyên gia vật lý và khí tượng học khẳng định một cách dứt khoát rằng điện thoại di động không có bất kỳ khả năng nào để bẻ cong quỹ đạo hay chủ động thu hút tia sét. Kỹ sư Rybalchenko, một chuyên gia trong lĩnh vực này, đã nhấn mạnh rằng giả thuyết này hoàn toàn vô căn cứ về mặt khoa học. Năng lượng điện trường phát ra từ các vi mạch trong smartphone hay sóng vô tuyến (RF) dùng để kết nối với trạm thu phát sóng có công suất cực kỳ yếu ớt.

Khi đối chiếu với hiệu điện thế khổng lồ và cường độ dòng điện cực mạnh của một tia sét thiên nhiên, năng lượng từ chiếc điện thoại trở nên không đáng kể, giống như một giọt nước giữa đại dương bao la. Bản thân các vật liệu cấu tạo nên điện thoại, dù có kim loại hay nhựa, cũng không đủ lớn hay đủ mạnh để tự biến thành một 'cột thu lôi' di động.

Tắt nguồn hay bật nguồn: Không thay đổi nguy cơ

Một lầm tưởng phổ biến khác là việc tắt nguồn điện thoại sẽ giúp giảm nguy cơ bị sét đánh. Tuy nhiên, kỹ sư Rybalchenko cũng đập tan quan niệm này. Dù một chiếc smartphone đang hoạt động hết công suất để tải dữ liệu hay đã hoàn toàn tắt nguồn, xác suất bạn bị sét đánh vẫn không thay đổi. Nguy cơ đó, khi xét riêng đến sự tồn tại của chiếc điện thoại, bằng không.

Điều này có nghĩa là sự hiện diện hay trạng thái hoạt động của thiết bị di động không phải là yếu tố quyết định liệu bạn có trở thành mục tiêu của sét hay không. Quyết định của tia sét không bị ảnh hưởng bởi những tín hiệu điện từ yếu ớt từ một chiếc điện thoại.

Nguy hiểm thực sự: Vị trí của bạn

Nếu không phải là điện thoại, vậy điều gì thực sự thu hút sét? Các chuyên gia thống nhất rằng nguy cơ thực sự đến từ vị trí và môi trường xung quanh bạn. Khi một người đứng trong không gian mở rộng lớn như cánh đồng, bãi biển trống trải, sân golf hoặc trú mưa dưới một gốc cây cô đơn, chính cơ thể người đó đã vô tình trở thành điểm cao nhất và vật dẫn điện lý tưởng nhất tại khu vực đó.

Cơ thể con người chứa một tỷ lệ nước lớn cùng các muối khoáng hòa tan, khiến chúng ta có độ dẫn điện cao hơn nhiều so với không khí khô xung quanh. Trong tình huống này, dòng điện cực mạnh của tia sét sẽ 'tự động' lựa chọn cơ thể người làm cầu nối tối ưu nhất để truyền thẳng xuống mặt đất, gây ra những hậu quả nghiêm trọng và thường là tử vong.

Quy tắc vàng để an toàn trong giông bão

Thay vì lãng phí thời gian loay hoay với chiếc điện thoại, các chuyên gia khí tượng và vật lý trên thế giới đều thống nhất rằng quy tắc an toàn cốt lõi trong mùa giông bão là chủ động thay đổi hành vi và nhận thức của cá nhân. Việc cần làm là lập tức di chuyển ra khỏi các vùng không gian mở trống trải. Điều này bao gồm việc tránh xa các vật thể cao đơn độc như cây cối, cột điện, hoặc bất kỳ cấu trúc nào có thể trở thành điểm cao nhất trong khu vực.

Cách tốt nhất là nhanh chóng tìm kiếm những nơi trú ẩn thực sự an toàn. Các tòa nhà kiên cố có hệ thống chống sét được thiết kế để dẫn dòng điện sét xuống đất một cách an toàn. Tương tự, việc bước vào bên trong xe ô tô có vỏ kim loại đóng kín cửa cũng là một lựa chọn an toàn đáng ngạc nhiên. Vỏ kim loại của xe hoạt động như một 'lồng Faraday', dẫn dòng điện sét chạy quanh bên ngoài và truyền xuống đất mà không gây hại cho người bên trong.

Ghi nhớ những quy tắc này và hành động nhanh chóng khi có dấu hiệu giông bão là chìa khóa để bảo vệ bản thân và gia đình. Đừng để những lầm tưởng về điện thoại di động làm xao nhãng khỏi những nguy hiểm thực sự và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Câu chuyện về điện thoại di động và sét đánh là một minh chứng rõ nét cho cách mà thông tin sai lệch có thể lan truyền và bám rễ trong cộng đồng, ngay cả khi nó đi ngược lại các nguyên lý khoa học cơ bản. Trong kỷ nguyên số, nơi thông tin được chia sẻ với tốc độ chóng mặt, khả năng phân biệt giữa sự thật khoa học và những lời đồn đại trở nên vô cùng quan trọng. Thay vì chỉ đơn thuần là một 'vật vô hại' trong cơn giông, việc lầm tưởng về điện thoại có thể gián tiếp gây nguy hiểm khi nó chuyển hướng sự chú ý của con người khỏi các mối đe dọa thực sự và các biện pháp an toàn hiệu quả.

Điều này cho thấy tầm quan trọng của giáo dục cộng đồng về khoa học và tư duy phản biện. Các phương tiện truyền thông và các tổ chức khoa học cần liên tục truyền tải những thông điệp rõ ràng, dựa trên bằng chứng, để giúp công chúng hiểu đúng về các hiện tượng tự nhiên và cách ứng phó an toàn. Không chỉ dừng lại ở việc debunking (vạch trần sự thật) các lầm tưởng, mà còn phải chủ động trang bị cho mọi người kiến thức nền tảng để họ có thể tự đánh giá thông tin và đưa ra quyết định đúng đắn, đặc biệt trong những tình huống đe dọa đến tính mạng như thiên tai.

Nguồn tham khảo

• Điện thoại thông minh có đúng là "vật hút sét" như chúng ta vẫn nghĩ? - Soha.vn

Câu hỏi thường gặp

1. Điện thoại thông minh có khả năng thu hút sét không?

Không. Điện thoại thông minh không có khả năng thu hút hoặc làm thay đổi hướng đi của sét. Năng lượng điện từ mà chúng phát ra là vô cùng yếu ớt so với năng lượng khổng lồ của một tia sét tự nhiên.

2. Tôi có nên tắt điện thoại khi có giông bão không?

Việc bật hay tắt điện thoại không ảnh hưởng đến xác suất bạn bị sét đánh. Nguy cơ bị sét đánh không nằm ở thiết bị mà ở vị trí và hành vi của bạn trong cơn bão.

3. Những nơi nào là an toàn nhất để trú ẩn khi có sét?

Những nơi an toàn nhất là bên trong các tòa nhà kiên cố có hệ thống chống sét hoặc bên trong xe ô tô có vỏ kim loại đóng kín cửa (nhờ hiệu ứng lồng Faraday).

4. Tại sao cơ thể người lại dễ bị sét đánh hơn điện thoại?

Cơ thể con người chứa nhiều nước và muối khoáng, có độ dẫn điện tốt hơn nhiều so với không khí khô. Trong một không gian mở, nếu bạn là vật thể cao nhất, bạn sẽ trở thành con đường dẫn điện lý tưởng nhất cho sét truyền xuống đất.