U Minh Hạ báo động: Gần 860 ha rừng suy thoái, nguyên nhân chờ giải đáp

Vườn quốc gia U Minh Hạ, lá phổi xanh và là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau, đang đứng trước một thách thức môi trường nghiêm trọng khi gần 860 ha rừng tràm bị suy thoái và có dấu hiệu suy kiệt. Tình trạng này đã được Vườn quốc gia báo cáo lên Thường trực Tỉnh ủy và UBND tỉnh Cà Mau, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc làm rõ nguyên nhân và tìm kiếm giải pháp bảo tồn.

Tóm tắt nhanh

• Gần 860 ha rừng tại Vườn quốc gia U Minh Hạ (Cà Mau) đã được xác định ở tình trạng suy thoái hoặc có dấu hiệu suy kiệt.
• Sự suy thoái tập trung tại Phân khu Bảo vệ nghiêm ngặt (khoảng 300 ha suy thoái và 467 ha suy kiệt) và Phân khu Phục hồi sinh thái (92,33 ha suy thoái).
• Các nguyên nhân ban đầu được đưa ra gồm cây già cỗi, lớp than bùn dày mất liên kết, và ngập nước kéo dài gây thiếu ánh sáng cho cây non.
• Vườn quốc gia U Minh Hạ đã đề xuất tổ chức hội thảo khoa học, mời chuyên gia nghiên cứu sâu hơn về nguyên nhân và triển khai đề tài điều tiết nước chủ động.

Vì sao đáng chú ý

Tình trạng suy thoái rừng tại U Minh Hạ không chỉ là một vấn đề cục bộ mà còn mang ý nghĩa lớn đối với hệ sinh thái toàn cầu và đời sống người dân. Là một trong ba khu bảo tồn đất ngập nước quan trọng bậc nhất của Đồng bằng sông Cửu Long và là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau được UNESCO công nhận, sự suy thoái của rừng tràm U Minh Hạ đe dọa trực tiếp đến đa dạng sinh học độc đáo của vùng đất mũi, nơi cư trú của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Về mặt khí hậu, rừng tràm đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa không khí, hấp thụ carbon, và là một hàng rào tự nhiên chống lại biến đổi khí hậu. Sự suy giảm diện tích rừng cũng có thể làm tăng nguy cơ cháy rừng vào mùa khô, gây ra những thiệt hại khôn lường về môi trường và kinh tế. Đối với cộng đồng địa phương, rừng U Minh Hạ là nguồn sinh kế, cung cấp lâm sản phụ và hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái. Mất đi rừng đồng nghĩa với mất đi cơ hội phát triển bền vững và giảm khả năng chống chịu của cộng đồng trước thiên tai.

Bối cảnh

U Minh Hạ từ lâu đã nổi tiếng với hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn độc đáo, mang một giá trị sinh thái và lịch sử to lớn. Khu vực này không chỉ là biểu tượng của vùng đất Cà Mau mà còn là một phần không thể tách rời của vùng đất ngập nước Ramsar quan trọng. Từ năm 2009, vùng lõi của Vườn quốc gia U Minh Hạ, với diện tích hơn 8.527 ha, đã được công nhận là một phần của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau, khẳng định tầm quan trọng quốc tế của nó. Tuy nhiên, chất lượng rừng tại đây đã có dấu hiệu suy giảm qua nhiều năm. Kết quả kiểm kê rừng năm 2014 đã xếp khu vực này vào loại rừng nghèo, với trữ lượng cây đứng từ 10 m3/ha đến 100 m3/ha. Những khu vực trũng thấp, nơi ngập nước kéo dài trên 6 tháng mỗi năm, đặc biệt chịu ảnh hưởng nặng nề. Nguồn nước đỏ đặc trưng từ đất than bùn làm giảm đáng kể lượng ánh sáng xuyên qua, gây khó khăn cho sự phát triển của cây tràm non. Điều này cho thấy, vấn đề suy thoái không phải mới xuất hiện mà đã âm ỉ kéo dài, với các khảo sát năm 2025 tiếp tục xác nhận hiện trạng rừng nghèo kiệt, báo động về sức khỏe của toàn bộ hệ sinh thái.

Thực trạng suy thoái và suy kiệt chi tiết

Theo báo cáo mới nhất, tổng diện tích rừng bị ảnh hưởng là gần 860 ha. Cụ thể, tại Phân khu Bảo vệ nghiêm ngặt – khu vực có tầm quan trọng cao nhất về bảo tồn – có khoảng 300 ha rừng bị suy thoái và thêm 467 ha có dấu hiệu suy kiệt. Đây là những con số đáng báo động, cho thấy mức độ ảnh hưởng sâu rộng đến cả những khu vực được bảo vệ chặt chẽ nhất. Ngoài ra, tại Phân khu Phục hồi sinh thái, diện tích rừng tự nhiên bị suy thoái cũng lên tới khoảng 92,33 ha. Điều này đồng nghĩa với việc sự suy giảm không chỉ giới hạn ở một khu vực mà đang lan rộng, ảnh hưởng đến nhiều chức năng khác nhau của hệ sinh thái rừng.

Những nguyên nhân ban đầu được nhận định

Dù nguyên nhân chính xác vẫn đang được làm rõ, báo cáo đã chỉ ra một số yếu tố ban đầu có thể đóng góp vào tình trạng suy thoái. Thứ nhất, một số diện tích rừng đã tồn tại từ rất lâu, đã bước vào giai đoạn già cỗi. Điều này dẫn đến việc cây bị chết và đổ ngã trên diện rộng do tự nhiên. Thứ hai, qua thời gian dài phát triển, dưới tán rừng hình thành một lớp than bùn dày từ 0,5 đến 1,5 m. Vào mùa khô, lớp than bùn này trở nên xốp, thiếu liên kết và mất đi độ kết dính cần thiết, khiến nhiều cây tràm lớn không thể trụ vững, dễ dàng bị mất khả năng bám giữ và đổ ngã. Thứ ba, tình trạng suy kiệt đặc biệt tập trung tại các khu vực trũng thấp thuộc khu bảo tồn nghiêm ngặt, nơi có thời gian ngập nước kéo dài trên 6 tháng mỗi năm. Nguồn nước đỏ đặc trưng hình thành từ đất than bùn làm giảm ánh sáng cần thiết cho quá trình quang hợp, khiến cây tràm non khó phát triển tự nhiên và suy yếu dần.

Đề xuất giải pháp khẩn cấp và dài hạn

Trước thực trạng cấp bách này, Vườn quốc gia U Minh Hạ đã đưa ra các đề xuất cụ thể lên cơ quan có thẩm quyền. Mục tiêu hàng đầu là làm rõ nguyên nhân cốt lõi của sự suy thoái. Do đó, đơn vị đề xuất cho phép mời các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành tổ chức hội thảo nghiên cứu, đánh giá sâu sắc về nguyên nhân suy thoái rừng. Đây là bước đi quan trọng để làm cơ sở xây dựng các giải pháp lâm sinh phù hợp, tránh những hành động thiếu căn cứ khoa học có thể gây phản tác dụng.

Bên cạnh đó, Vườn quốc gia cũng đề xuất phối hợp với các cơ quan nghiên cứu triển khai một đề tài khoa học về điều tiết nước chủ động. Đây là giải pháp mang tính chiến lược, nhằm bảo đảm sự sinh trưởng của cây rừng trong bối cảnh thay đổi của môi trường. Đề tài này dự kiến sẽ được thực hiện tại tiểu khu 1 thuộc Phân khu Bảo vệ nghiêm ngặt, nơi tình trạng suy kiệt đang diễn ra rõ rệt. Việc chủ động điều tiết mực nước sẽ giúp cân bằng độ ẩm cho lớp than bùn, giảm thiểu tình trạng ngập úng kéo dài hoặc khô hạn cực đoan, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cây tràm phục hồi và phát triển.

Tầm quan trọng không thể thay thế của U Minh Hạ

Vườn quốc gia U Minh Hạ không chỉ là một khu rừng mà là một hệ sinh thái sống động, phức tạp và cực kỳ nhạy cảm. Nó đóng vai trò như một kho tàng đa dạng sinh học, nơi bảo tồn hàng trăm loài động thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm và đặc hữu. Rừng tràm là nơi cư trú lý tưởng cho các loài chim nước, bò sát, và côn trùng, góp phần duy trì cân bằng sinh thái. Hơn nữa, với lớp than bùn dày, rừng còn là một bể chứa carbon tự nhiên khổng lồ, góp phần giảm thiểu hiệu ứng nhà kính và điều hòa khí hậu toàn cầu. Sự mất mát của diện tích rừng này sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng không chỉ cho Cà Mau mà còn cho toàn bộ Đồng bằng sông Cửu Long và xa hơn nữa. Do đó, việc bảo vệ và phục hồi U Minh Hạ không chỉ là trách nhiệm của địa phương mà còn cần sự quan tâm và hỗ trợ của cộng đồng khoa học và các tổ chức quốc tế.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Tình trạng suy thoái quy mô lớn tại Vườn quốc gia U Minh Hạ là một lời cảnh tỉnh rõ ràng về sự mong manh của các hệ sinh thái tự nhiên trước áp lực tổng hợp từ tuổi tác của cây, đặc điểm thổ nhưỡng phức tạp và những thay đổi môi trường rộng lớn hơn. Việc các cơ quan chức năng thừa nhận 'chưa rõ nguyên nhân' chính xác và đề xuất nghiên cứu khoa học chuyên sâu là một bước đi đúng đắn và cần thiết. Bởi lẽ, việc can thiệp mà thiếu hiểu biết đầy đủ về cơ chế sinh thái phức tạp của rừng tràm trên đất than bùn có thể dẫn đến những hậu quả khó lường. Vấn đề không chỉ nằm ở việc 'chữa bệnh' cho cây rừng, mà còn là việc hiểu và quản lý toàn diện hệ thống nước, chất lượng đất và đa dạng sinh học trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đây cũng là một bài học đắt giá về sự cần thiết của việc giám sát môi trường liên tục và áp dụng các mô hình quản lý rừng bền vững, linh hoạt, dựa trên bằng chứng khoa học để bảo vệ những di sản thiên nhiên vô giá.

Nguồn tham khảo

• Thanh Niên: Gần 860 ha rừng tại U Minh Hạ suy thoái, suy kiệt chưa rõ nguyên nhân