Căng thẳng Mỹ - Iran: Ông Trump đe dọa tiếp quản đảo dầu mỏ chiến lược Kharg

Căng thẳng quân sự giữa Washington và Tehran vừa chứng kiến một bước leo thang nguy hiểm mới khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chuẩn bị giáng đòn tấn công quân sự nặng nề vào Iran. Đáng chú ý hơn, nhà lãnh đạo Mỹ còn để ngỏ ý định táo bạo: tiếp quản đảo Kharg – "trái tim" xuất khẩu dầu mỏ của quốc gia vùng Vịnh này – nhằm kiểm soát hoàn toàn nguồn cung năng lượng của Tehran. Tuyên bố này ngay lập tức thổi bùng lo ngại về một cuộc chiến tranh toàn diện và cú sốc năng lượng trên quy mô toàn cầu.

Tóm tắt nhanh

• Lời đe dọa tấn công hủy diệt: Tổng thống Trump cảnh báo Mỹ sẽ tiến hành đợt tấn công quân sự cực mạnh vào Iran, khẳng định phần lớn năng lực phòng thủ của Tehran đã bị suy yếu đáng kể sau các đợt giao tranh trước đó.
• Mục tiêu đảo Kharg: Washington để ngỏ khả năng chiếm giữ hòn đảo chiến lược Kharg cùng các cơ sở dầu khí của Iran để kiểm soát thị trường năng lượng nước này trong tương lai gần.
• Nguy cơ lan rộng xung đột: Iran tuyên bố tập kích 3 căn cứ không quân và Hạm đội 5 của Mỹ, trong khi các nước trung gian như Ả Rập Xê Út và Nga hối thúc hai bên xuống thang để tránh thảm họa kinh tế.

Vì sao đáng chú ý

Đảo Kharg không chỉ là một chấm nhỏ trên bản đồ vịnh Ba Tư; hòn đảo này chính là huyết mạch kinh tế, nơi xử lý và xuất khẩu đến hơn 90% lượng dầu thô của Iran. Với sản lượng xuất khẩu khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 2% nguồn cung toàn cầu, Kharg đóng vai trò là "máy in tiền" giúp Tehran duy trì ngân sách quốc gia bất chấp các lệnh trừng phạt khắc nghiệt từ phương Tây.

Bất kỳ một hành động quân sự nào trực tiếp nhắm vào đảo Kharg cũng sẽ gửi một làn sóng chấn động đến thị trường năng lượng thế giới. Nguồn cung dầu thô toàn cầu vốn đã nhạy cảm sẽ ngay lập tức bị thắt chặt, đẩy giá xăng dầu tăng vọt và đe dọa tiến trình kiểm soát lạm phát của nhiều nền kinh tế lớn. Hơn thế nữa, phần lớn lượng dầu từ đảo Kharg được xuất khẩu sang Trung Quốc. Điều này đồng nghĩa với việc hành động quân sự của Mỹ có thể gián tiếp châm ngòi cho một cuộc đối đầu gián tiếp với Bắc Kinh, biến xung đột song phương Mỹ - Iran thành một cuộc khủng hoảng địa chính trị đa cực đầy rủi ro.

Bối cảnh

Vị thế chiến lược của đảo Kharg

Nằm cách bờ biển lục địa của Iran khoảng 25 km về phía tây, đảo Kharg là một đảo san hô có chiều dài chỉ khoảng 8 km. Tuy nhiên, giá trị địa chính trị của nó lại tỷ lệ nghịch với diện tích. Kể từ thế kỷ 20, hòn đảo này đã được xây dựng thành cảng trung chuyển và xuất khẩu dầu mỏ hiện đại bậc nhất khu vực. Toàn bộ dầu thô từ các mỏ nội địa của Iran được dẫn qua hệ thống đường ống dưới đáy biển đổ về các bồn chứa khổng lồ tại Kharg trước khi được nạp lên các siêu tàu chở dầu (VLCC) hướng ra đại dương.

Trong lịch sử, đảo Kharg luôn là mục tiêu hàng đầu trong các kịch bản xung đột. Giai đoạn Chiến tranh Iran - Iraq (1980 - 1988), hòn đảo này từng hứng chịu hàng trăm đợt không kích từ không quân Iraq nhằm bẻ gãy tiềm lực kinh tế của Tehran. Việc Tổng thống Trump một lần nữa đưa đảo Kharg vào danh sách mục tiêu "tiếp quản" cho thấy Mỹ đang áp dụng lại chiến lược bóp nghẹt kinh tế triệt để, nhưng ở một cấp độ trực diện và mang tính cưỡng đoạt cao hơn nhiều.

Chuỗi ăn miếng trả miếng liên tiếp

Tuyên bố của Tổng thống Trump không xuất hiện trong chân không, mà là phản ứng trực tiếp sau chuỗi ngày giao tranh ác liệt liên tục giữa lực lượng Mỹ và Iran tại Trung Đông. Trước đó, Tehran tuyên bố đã thực hiện các đợt tập kích chính xác nhắm vào ba căn cứ không quân của Mỹ trong khu vực, đồng thời nhắm mục tiêu vào các tàu chiến thuộc Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ đồn trú tại Bahrain. Việc Iran dám tấn công trực diện vào các biểu tượng quyền lực quân sự của Mỹ cho thấy rào cản răn đe đã bị phá vỡ, buộc Washington phải đưa ra những cảnh báo có trọng lượng lớn hơn để giành lại thế thượng phong.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Tuyên bố "tiếp quản đảo Kharg" của ông Trump mang đậm dấu ấn của học thuyết "gây áp lực tối đa" (maximum pressure) kết hợp với nghệ thuật thương thuyết răn đe cao độ vốn đã định hình phong cách ngoại giao của ông. Tuy nhiên, dưới góc độ phân tích quân sự và luật pháp quốc tế, việc hiện thực hóa lời đe dọa này đi kèm với những rào cản và rủi ro khổng lồ.

Thứ nhất, việc "tiếp quản" một hòn đảo có chủ quyền của quốc gia khác bằng lực lượng quân sự đồng nghĩa với một hành động chiếm đóng lãnh thổ. Điều này không chỉ vi phạm nghiêm trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc mà còn có thể đẩy Mỹ vào một cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài. Việc kiểm soát, vận hành một cơ sở hạ tầng dầu khí phức tạp như đảo Kharg dưới làn mưa tên lửa và máy bay không người lái tự sát của Iran là một nhiệm vụ gần như bất khả thi nếu không có một chiến dịch quân sự toàn diện trên bộ.

Thứ hai, đây có thể là một đòn tâm lý chiến nhằm buộc Iran phải quay lại bàn đàm phán trong thế yếu. Bằng cách đe dọa cắt đứt hoàn toàn nguồn sống kinh tế duy nhất còn lại của Tehran, ông Trump muốn gửi đi thông điệp rằng Washington sẵn sàng đi đến tận cùng giới hạn của xung đột. Đồng thời, đây cũng là lời cảnh báo ngầm gửi tới Bắc Kinh: Mỹ có khả năng bóp nghẹt dòng chảy năng lượng của Trung Quốc bất cứ lúc nào nếu nước này tiếp tục hỗ trợ tài chính cho Tehran thông qua các giao dịch dầu mỏ.

Trong kịch bản xấu nhất, nếu những lời đe dọa này chuyển hóa thành hành động thực tế, eo biển Hormuz chắc chắn sẽ bị phong tỏa. Khi đó, không chỉ dầu mỏ của Iran mà toàn bộ dòng chảy năng lượng từ các quốc gia vùng Vịnh như Ả Rập Xê Út, UAE, Kuwait cũng sẽ bị đóng băng. Đây là lý do vì sao cả Riyadh, Ankara và Moscow đều đang sốt sắng kêu gọi các bên kiềm chế, bởi họ hiểu rằng một ngọn lửa bùng lên tại đảo Kharg sẽ nhanh chóng thiêu rụi sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tổng hợp thông tin dựa trên báo cáo từ báo điện tử Thanh Niên (thanhnien.vn), kết hợp với các phân tích quốc tế của Reuters và hãng tin TASS.