Nông nghiệp biến đổi khí hậu: Ô liu nở trên đất Anh, nho Cyprus ở Úc

Trong bối cảnh khí hậu toàn cầu ngày càng khắc nghiệt với những đợt hạn hán kéo dài, nắng nóng cực độ và cháy rừng thường xuyên, nông nghiệp, một trong những ngành xương sống của nền kinh tế thế giới, đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc chuyển mình sâu rộng. Các khu vực canh tác truyền thống bị đe dọa, buộc nông dân phải đưa ra những quyết định mang tính chiến lược, thay đổi mô hình sản xuất đã tồn tại hàng thế kỷ để thích nghi với một thực tại mới đầy thách thức.

Tóm tắt nhanh

• Biến đổi khí hậu đang buộc nông dân toàn cầu phải thay đổi cây trồng và giống loài để thích nghi với nhiệt độ tăng cao, hạn hán kéo dài.
• Vương quốc Anh, vốn nổi tiếng với khí hậu ẩm mát, nay đã có những trang trại ô liu thương mại thành công, cho thấy sự dịch chuyển của các vùng khí hậu.
• Úc đang thay thế giống nho truyền thống bằng những giống chịu hạn tốt hơn, như Xynisteri từ đảo Síp, để duy trì ngành công nghiệp rượu vang trị giá hàng tỷ USD.
• Tại Tunisia, việc khôi phục các giống lúa mì truyền thống đang trở thành giải pháp hiệu quả để chống chọi hạn hán và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Vì sao đáng chú ý

Những thay đổi trong canh tác nông nghiệp không chỉ là câu chuyện của riêng người nông dân mà còn tác động sâu sắc đến chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, nền kinh tế địa phương và thậm chí là thói quen tiêu dùng của mỗi người. Việc các loại cây trồng truyền thống phải nhường chỗ cho những giống mới, hoặc di cư sang những vùng đất trước đây không phù hợp, báo hiệu một sự xáo trộn lớn về mặt địa lý và kinh tế. Người tiêu dùng có thể sẽ thấy sự thay đổi về chủng loại, giá cả hoặc hương vị của các sản phẩm quen thuộc như dầu ô liu, rượu vang hay lúa mì. Đối với các quốc gia, đây là thách thức lớn về an ninh lương thực, đòi hỏi những chính sách hỗ trợ nông dân thích nghi, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển các giải pháp bền vững. Thành công hay thất bại trong công cuộc chuyển đổi này sẽ định hình tương lai của ngành nông nghiệp và khả năng chống chịu của con người trước những biến động môi trường.

Bối cảnh

Trong nhiều thế kỷ, nông nghiệp đã phát triển dựa trên sự ổn định tương đối của khí hậu và các điều kiện tự nhiên theo từng vùng địa lý. Những loại cây trồng mang tính biểu tượng như ô liu gắn liền với Địa Trung Hải nắng cháy, hay nho Shiraz làm nên danh tiếng cho rượu vang Úc, đều là kết quả của hàng trăm năm chọn lọc và thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu cụ thể. Tuy nhiên, kể từ cuối thế kỷ 20, đặc biệt là trong những thập kỷ gần đây, nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên đã phá vỡ sự cân bằng này. Hạn hán kéo dài, sóng nhiệt và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã trở nên thường xuyên hơn, gây thiệt hại nghiêm trọng đến mùa màng, làm giảm năng suất và đẩy nhiều nông dân vào tình thế khó khăn. Điều này đã thúc đẩy một xu hướng tất yếu: từ bỏ phương thức canh tác truyền thống và tìm kiếm những chiến lược thích ứng sáng tạo, đưa các giống cây lạ lẫm đến những vùng đất mới hoặc khôi phục giá trị của những hạt giống cổ xưa.

Biến đổi Khí hậu Định hình Lại Bản Đồ Nông Nghiệp

Sự nóng lên của trái đất không chỉ làm giảm năng suất mà còn thay đổi rõ rệt các vùng phân bố cây trồng truyền thống. Điều này buộc ngành nông nghiệp phải tư duy lại về mô hình sản xuất, không chỉ ở cấp độ quốc gia mà còn đến từng trang trại nhỏ lẻ. Giải pháp không chỉ nằm ở công nghệ mới mà còn là sự kết hợp giữa kiến thức hiện đại và trí tuệ cổ xưa về giống cây.

Ô liu tại Anh: Từ Biểu Tượng Địa Trung Hải đến Nông Trang Sương Mù

Cây ô liu, từ lâu đã được xem là biểu tượng của vùng Địa Trung Hải với khí hậu mùa hè khô nóng và mùa đông ôn hòa. Tuy nhiên, biên giới khí hậu đang dịch chuyển, mở ra những khả năng không tưởng. Tại Anh, một quốc gia vốn nổi tiếng với thời tiết mát mẻ và mưa nhiều, ý tưởng trồng ô liu thương mại từng là điều xa vời. Song, biến đổi khí hậu đã thay đổi mọi thứ.

Gia đình ông David Hoyles, với trang trại hơn 200 năm tuổi ở Anh, đã chứng kiến sự khó khăn ngày càng tăng của các cây trồng truyền thống trước điều kiện thời tiết nóng và khô hơn. Mặc dù đã đầu tư xây dựng ba hồ chứa nước lớn trong 8 năm qua để đối phó với hạn hán, nhiệt độ tăng vẫn là một vấn đề nan giải. Trước thực trạng đó, ông Hoyles quyết định chuyển một phần đất sang trồng 18.000 cây ô liu, không chỉ là một thử nghiệm mà là một chiến lược dài hạn để bảo vệ tương lai của trang trại. Những cây ô liu đầu tiên đã cho thu hoạch và thậm chí còn đạt tiêu chuẩn dầu ô liu nguyên chất Extra Virgin, một thành công vượt ngoài mong đợi, minh chứng cho khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của nông nghiệp.

Rượu Vang Úc: Tìm Giống Nho Cổ Trong Khí Hậu Mới

Úc nổi tiếng là một cường quốc rượu vang với những giống nho biểu tượng như Shiraz hay Chardonnay, đóng góp hàng tỷ USD cho ngành công nghiệp này. Tuy nhiên, tại vùng Riverland, bang South Australia, nơi cung cấp gần một nửa sản lượng nho quốc gia, những mùa hè ngày càng nóng và hạn hán kéo dài đang làm thay đổi mọi tính toán của người trồng. Sản lượng sụt giảm và nguồn nước tưới khan hiếm buộc nông dân phải tìm kiếm những giải pháp mới.

Để đối phó với tình hình này, nhiều nông dân, điển hình là ông Yianni Koutouzis, đã chuyển sang trồng giống nho Xynisteri. Đây là một giống nho trắng có lịch sử hơn 5.000 năm, có nguồn gốc từ đảo Síp – nơi có khí hậu khô nóng quanh năm khá tương đồng với điều kiện hiện tại ở Riverland. Ông Koutouzis chia sẻ rằng giống nho này đã giúp giảm lượng nước tiêu thụ đáng kể, lên tới khoảng 75% so với các giống Shiraz hay Chardonnay truyền thống. Sự thay đổi này không chỉ giúp duy trì sản xuất mà còn hứa hẹn mang lại hương vị mới mẻ cho rượu vang Úc trong tương lai.

Tunisia và Hạt Giống Của Quá Khứ: Chìa Khóa Tương Lai Lương Thực

Không phải tất cả các giải pháp đều đến từ việc đưa giống cây ngoại lai. Tại Tunisia, một người nông dân tên Hasan Chetoui đã dành nhiều năm sưu tầm và phục hồi hơn 100 giống cây truyền thống, trong đó có nhiều giống lúa mì mà gia đình ông đã lưu giữ qua nhiều thế hệ. Với ông Chetoui, những hạt giống này không chỉ là ký ức mà còn là công cụ quý giá để thích ứng với tương lai.

Các giống lúa mì nguyên thủy như 'Zinuba' của ông Chetoui có khả năng chịu hạn tốt và có thể nảy mầm trong nhiều mùa vụ khác nhau, thích nghi với điều kiện đất đai khắc nghiệt. Trong bối cảnh Tunisia vẫn phụ thuộc lớn vào lúa mì nhập khẩu và phải đối mặt với hạn hán ngày càng nghiêm trọng, những giống cây truyền thống này được kỳ vọng sẽ giúp nông dân giảm sự phụ thuộc vào nguồn giống bên ngoài, tăng cường an ninh lương thực. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn giống cây phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương và bảo tồn đa dạng nguồn gene cây trồng.

Những hạt giống cổ xưa, đã trải qua hàng nghìn năm tiến hóa, có khả năng thích nghi với điều kiện khô hạn, đất nghèo dinh dưỡng và lượng nước ít hơn nhiều so với các giống cây hiện đại. Chính những đặc điểm này đang trở thành lợi thế vàng khi biến đổi khí hậu khiến điều kiện sản xuất ngày càng khắc nghiệt. Để đảm bảo lương thực cho tương lai, đôi khi lời giải không chỉ nằm ở những phát minh mới nhất, mà còn ẩn chứa trong kho tàng di sản nông nghiệp đã tồn tại từ rất lâu.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Các trường hợp từ Anh, Úc và Tunisia là minh chứng rõ ràng cho một thực tế không thể tránh khỏi: nông nghiệp toàn cầu đang bước vào kỷ nguyên của sự thích nghi chủ động. Điều đáng chú ý là giải pháp không chỉ đến từ việc lai tạo giống mới hay ứng dụng công nghệ cao mà còn nằm ở việc đánh giá lại và khai thác giá trị của những giống cây bản địa, có lịch sử lâu đời và khả năng chịu đựng tốt hơn với điều kiện khắc nghiệt. Sự dịch chuyển địa lý của các vùng canh tác và sự thay đổi trong khẩu vị sản phẩm nông nghiệp sẽ là điều tất yếu. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để đa dạng hóa hệ thống lương thực, giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một vài giống cây chủ lực và thúc đẩy các phương pháp canh tác bền vững hơn. Thách thức lớn nhất hiện nay là việc phổ biến những thành công này, tạo ra một mạng lưới chia sẻ kiến thức và giống cây trên quy mô toàn cầu để mọi quốc gia đều có thể tìm thấy con đường thích nghi của riêng mình.

Nguồn tham khảo

• VTV.vn - Nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nông dân phải thay đổi cây trồng truyền thống?

Nông dân phải thay đổi cây trồng truyền thống vì biến đổi khí hậu đang làm cho các điều kiện thời tiết trở nên khắc nghiệt hơn, với nắng nóng, hạn hán và cháy rừng thường xuyên, khiến nhiều giống cây không còn phù hợp để phát triển, dẫn đến giảm năng suất và thiệt hại kinh tế.

2. Việc trồng ô liu ở Anh có ý nghĩa gì đối với biến đổi khí hậu?

Việc trồng ô liu thành công ở Anh cho thấy sự dịch chuyển của các vùng khí hậu. Ô liu vốn là biểu tượng của vùng Địa Trung Hải nắng nóng, nay lại phát triển tốt ở một quốc gia khí hậu ôn đới như Anh, minh chứng cho việc các loài cây đang dịch chuyển vùng phân bố để thích nghi với nhiệt độ toàn cầu tăng lên.

3. Giải pháp nào đang được áp dụng cho ngành rượu vang Úc?

Để thích nghi với khí hậu nóng hơn và hạn hán kéo dài, nông dân Úc đang chuyển đổi sang trồng các giống nho chịu hạn tốt hơn, như giống Xynisteri có nguồn gốc từ đảo Síp. Giống nho này giúp giảm đáng kể lượng nước tiêu thụ so với các giống nho truyền thống của Úc.

4. Tại sao việc phục hồi giống lúa mì cổ ở Tunisia lại quan trọng?

Việc phục hồi các giống lúa mì cổ ở Tunisia rất quan trọng vì chúng có khả năng chịu hạn tốt và thích nghi với nhiều mùa vụ khác nhau, giúp nông dân giảm sự phụ thuộc vào lúa mì nhập khẩu và tăng cường an ninh lương thực quốc gia trong bối cảnh hạn hán nghiêm trọng.

5. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) nhận định gì về vấn đề này?

FAO nhận định rằng khả năng thích ứng của nông nghiệp sẽ phụ thuộc rất lớn vào việc lựa chọn giống cây phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương và bảo tồn đa dạng nguồn gene cây trồng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng cả giống cây hiện đại và truyền thống.