Nhật Bản: Sự Chuyển Dịch Lớn Từ Tiết Kiệm Sang Đầu Tư Giữa Bối Cảnh Lạm Phát

Trong nhiều thập kỷ, văn hóa tiết kiệm đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi gia đình Nhật Bản, nơi mà việc tích lũy tiền mặt trong ngân hàng được xem là thước đo của sự ổn định và an toàn tài chính. Tuy nhiên, một làn sóng thay đổi mạnh mẽ đang quét qua xứ sở mặt trời mọc, khi ngày càng nhiều hộ gia đình, từ người trung niên đến người cao tuổi, dần từ bỏ thói quen cố hữu này để hướng tới các kênh đầu tư sinh lời cao hơn, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong bức tranh tài chính cá nhân của quốc gia này.

Tóm tắt nhanh

• Các hộ gia đình Nhật Bản đang dần chuyển dịch đáng kể tài sản từ tiền gửi ngân hàng sang các kênh đầu tư như trái phiếu chính phủ (JGB) và quỹ tương hỗ.
• Sự thay đổi này chủ yếu được thúc đẩy bởi tỷ lệ lạm phát cao liên tục và kỳ vọng lạm phát tương lai, làm giảm giá trị thực của tiền gửi tiết kiệm.
• Việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) nâng lãi suất đã khiến lợi suất trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn, thu hút lượng lớn nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt là vào JGB kỳ hạn 10 năm.
• Chương trình Tài khoản Tiết kiệm Cá nhân Nippon (NISA) miễn thuế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đầu tư vào cổ phiếu.

Vì sao đáng chú ý

Sự chuyển dịch này không chỉ là một thay đổi nhỏ trong hành vi tài chính mà còn mang ý nghĩa sâu rộng đối với toàn bộ nền kinh tế Nhật Bản và các nhà đầu tư toàn cầu. Đối với người dân Nhật Bản, đây là cơ hội để bảo vệ và gia tăng giá trị tài sản trong môi trường lạm phát, thoát khỏi bẫy lãi suất thấp kéo dài hàng thập kỷ. Nó thúc đẩy văn hóa đầu tư, nâng cao kiến thức tài chính và có thể tạo ra một thế hệ nhà đầu tư năng động hơn. Đối với thị trường vốn, dòng tiền khổng lồ từ tiền gửi tiết kiệm (hiện chiếm gần một nửa trong số khoảng 15.000 tỷ USD tài sản hộ gia đình) chảy vào đầu tư có thể bơm sức sống mới cho thị trường trái phiếu và cổ phiếu, hỗ trợ các doanh nghiệp huy động vốn và tăng cường thanh khoản. Về mặt vĩ mô, sự thay đổi này có thể giúp tái phân bổ vốn hiệu quả hơn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và giảm áp lực lên hệ thống an sinh xã hội khi người dân chủ động hơn trong việc tích lũy cho hưu trí. Nó cũng là một chỉ dấu quan trọng cho thấy chính sách bình thường hóa tiền tệ của BoJ đang dần phát huy tác dụng.

Bối cảnh

Trong nhiều thập kỷ, Nhật Bản đã phải vật lộn với tình trạng giảm phát và tăng trưởng kinh tế trì trệ. Để đối phó, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đã duy trì chính sách tiền tệ cực kỳ nới lỏng, với lãi suất gần bằng 0 hoặc thậm chí âm, và chương trình kiểm soát đường cong lợi suất (YCC). Điều này khiến tiền gửi ngân hàng trở thành kênh giữ tiền an toàn nhưng không sinh lời, trong khi đầu tư vào các tài sản khác cũng gặp khó khăn do thiếu động lực tăng trưởng.

Tuy nhiên, từ năm 2022, tình hình đã thay đổi đáng kể. Lạm phát, vốn là khái niệm xa lạ với người Nhật trong một thời gian dài, đã quay trở lại và liên tục duy trì ở mức cao hơn mục tiêu 2% của BoJ. Áp lực lạm phát đã làm xói mòn sức mua và giá trị thực của hàng nghìn tỷ yên nằm im trong các tài khoản tiết kiệm. Trước bối cảnh đó, vào tháng 3 năm 2024, BoJ đã đưa ra quyết định lịch sử là chấm dứt chính sách lãi suất âm và kiểm soát đường cong lợi suất, đánh dấu lần tăng lãi suất đầu tiên sau 17 năm. Quyết định này đã thay đổi đáng kể cục diện, khiến lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) trở nên hấp dẫn hơn, đồng thời khuyến khích người dân tìm kiếm các kênh đầu tư để đối phó với chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

Sự chuyển dịch dòng tiền: Trái phiếu lên ngôi

Dữ liệu gần đây cho thấy sự quan tâm đến JGB đã tăng vọt. Ông Shukan Ri, người đứng đầu bộ phận kinh doanh trái phiếu của Rakuten Securities, cho biết: “Sự quan tâm đến JGB đã tăng lên mức cao nhất. Năm nay, chúng tôi chứng kiến doanh số hàng tháng tăng gấp đôi so với năm ngoái”. Ông cũng nhấn mạnh rằng bộ phận này chưa bao giờ sôi động đến thế, và số lượng sinh viên mới tốt nghiệp tìm kiếm vị trí trong bộ phận trái phiếu đã tăng vọt. Điều này cho thấy sự thay đổi không chỉ ở nhóm nhà đầu tư hiện tại mà còn ở thế hệ trẻ, những người đang nhìn thấy cơ hội trong thị trường trái phiếu.

Việc phát hành JGB riêng lẻ đã tăng mạnh mẽ. Tổng số lượng phát hành trong nửa đầu năm 2026 đã đạt 4.500 tỷ yen, tăng 61% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3 năm 2026, tổng lượng phát hành đã vượt 6.000 tỷ yen, mức cao nhất trong 19 năm qua. Các nhà đầu tư cá nhân đang đặc biệt chú ý đến trái phiếu kỳ hạn 10 năm, khi lợi suất trở nên đủ hấp dẫn để bù đắp cho lạm phát.

Tiền gửi chậm lại, cổ phiếu tăng trưởng

Đồng thời, tốc độ tăng trưởng tiền gửi thông thường tại các ngân hàng đã chậm lại rõ rệt. Dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) cho thấy mức tăng trưởng hàng năm đã giảm xuống khoảng 0,6%, là mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu so sánh được công bố vào năm 2000. Để hình dung rõ hơn, tốc độ tăng trưởng này từng đạt tới 11% vào năm 2021, cho thấy một sự đảo chiều đáng kể trong hành vi tích trữ tiền mặt.

Không chỉ trái phiếu, thị trường cổ phiếu Nhật Bản cũng chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi sự ra đời của chương trình Tài khoản Tiết kiệm Cá nhân Nippon (NISA) miễn thuế. NISA khuyến khích các cá nhân đầu tư vào cổ phiếu và quỹ tương hỗ bằng cách cung cấp ưu đãi thuế, giúp giảm bớt rào cản tài chính và tâm lý cho những người mới bắt đầu tham gia thị trường.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Sự chuyển dịch từ tiết kiệm sang đầu tư ở Nhật Bản là một tín hiệu mạnh mẽ cho thấy sự trưởng thành và thích nghi của người dân trước những thay đổi của môi trường kinh tế vĩ mô. Đây không chỉ là một phản ứng tức thời trước lạm phát mà còn có thể là khởi đầu cho một xu hướng dài hạn, nơi mà người Nhật không còn chấp nhận để tài sản bị xói mòn bởi sức mua mà chủ động tìm kiếm các cơ hội sinh lời.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra những thách thức nhất định. Việc giáo dục tài chính cho một bộ phận lớn dân số, đặc biệt là nhóm người cao tuổi vốn ít kinh nghiệm đầu tư, là điều cần thiết để đảm bảo họ đưa ra các quyết định sáng suốt và tránh rủi ro. Chính phủ và các tổ chức tài chính sẽ cần đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin, công cụ và sản phẩm phù hợp. Nếu được quản lý tốt, sự chuyển dịch này có thể giải phóng một lượng vốn khổng lồ, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, đồng thời giúp Nhật Bản xây dựng một nền tài chính cá nhân vững mạnh hơn, ít phụ thuộc vào hệ thống phúc lợi nhà nước trong tương lai.

Nguồn tham khảo

• VTV.vn: Nhiều gia đình Nhật Bản chuyển từ tiết kiệm sang đầu tư

Các câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao các hộ gia đình Nhật Bản lại chuyển từ tiết kiệm sang đầu tư?

Sự chuyển dịch này chủ yếu do lạm phát tăng cao liên tục, làm giảm giá trị thực của tiền gửi tiết kiệm. Đồng thời, chính sách nâng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đã khiến các kênh đầu tư như trái phiếu chính phủ trở nên hấp dẫn hơn, mang lại lợi suất cao hơn so với gửi ngân hàng.

Các kênh đầu tư nào đang được người Nhật ưa chuộng nhất?

Hiện tại, trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB), đặc biệt là trái phiếu kỳ hạn 10 năm, đang thu hút sự quan tâm lớn. Ngoài ra, quỹ tương hỗ và cổ phiếu cũng là những lựa chọn phổ biến, một phần nhờ vào các ưu đãi từ chương trình Tài khoản Tiết kiệm Cá nhân Nippon (NISA) miễn thuế.

Chương trình NISA là gì và nó ảnh hưởng thế nào đến xu hướng đầu tư?

NISA (Nippon Individual Savings Account) là một chương trình tài khoản tiết kiệm cá nhân miễn thuế tại Nhật Bản, khuyến khích người dân đầu tư vào cổ phiếu và quỹ tương hỗ bằng cách miễn thuế lợi nhuận từ các khoản đầu tư này trong một giới hạn nhất định. Chương trình này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy người dân tham gia vào thị trường chứng khoán, đặc biệt là những người mới bắt đầu.

Sự thay đổi này có ý nghĩa gì đối với nền kinh tế Nhật Bản về lâu dài?

Về lâu dài, sự chuyển dịch từ tiết kiệm sang đầu tư có thể giúp tái phân bổ vốn hiệu quả hơn trong nền kinh tế, hỗ trợ thị trường vốn phát triển và cung cấp nguồn vốn cho các doanh nghiệp. Nó cũng có tiềm năng giúp người dân Nhật Bản tích lũy tài sản hiệu quả hơn để đối phó với lạm phát và chuẩn bị cho hưu trí, góp phần vào sự ổn định tài chính cá nhân và tăng trưởng kinh tế bền vững.