Nhật Bản dốc 2.300 tỷ USD vào AI, Bán dẫn: Quyết tâm "đổi vận" đến năm 2040

Trước bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động và áp lực từ dân số già hóa trong nước, Nhật Bản vừa công bố một chiến lược tăng trưởng mới đầy tham vọng, cam kết huy động hàng nghìn tỷ đô la Mỹ từ cả khu vực công và tư để định hình lại tương lai kinh tế của mình. Quyết định đầu tư mạnh mẽ vào các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn không chỉ là một nỗ lực nhằm kích thích tăng trưởng, mà còn là tuyên bố mạnh mẽ về khát vọng tái khẳng định vị thế dẫn đầu công nghệ của đất nước mặt trời mọc trên trường quốc tế.

Tóm tắt nhanh

• Chính phủ Nhật Bản đề xuất gói đầu tư công - tư trị giá 2.300 tỷ USD cho chiến lược tăng trưởng mới đến năm tài khóa 2040.
• Lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn sẽ nhận được khoản đầu tư lớn, lên đến 653 tỷ USD trong tổng số.
• Kế hoạch còn tập trung vào 8 vấn đề trọng yếu khác bao gồm xây dựng quốc gia dựa trên công nghệ mới, tăng cường năng lực cạnh tranh, khởi nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và cải cách thị trường lao động.
• Chiến lược này sẽ được tích hợp vào "Phương châm cơ bản về vận hành kinh tế - tài chính và cải cách" năm 2026, dự kiến công bố vào tháng 7 và được nội các thông qua.

Vì sao đáng chú ý

Đề xuất chiến lược tăng trưởng mới của Nhật Bản, đặc biệt là khoản đầu tư khổng lồ vào AI và bán dẫn, mang ý nghĩa vượt ra ngoài ranh giới quốc gia. Đối với nền kinh tế Nhật Bản, đây là một nỗ lực quyết liệt nhằm thoát khỏi tình trạng trì trệ kéo dài, đối phó với thách thức dân số già hóa và sự cạnh tranh gay gắt từ các cường quốc công nghệ khác. Việc tập trung vào AI và bán dẫn không chỉ là để bắt kịp xu hướng, mà còn để tạo ra động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy năng suất và đổi mới sáng tạo trên diện rộng. Sự thành công của chiến lược này có thể định hình lại cơ cấu ngành nghề, tạo ra hàng triệu việc làm mới, và nâng cao thu nhập cho người dân.

Trên bình diện toàn cầu, động thái này của Nhật Bản có thể tác động sâu sắc đến chuỗi cung ứng công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực bán dẫn – nơi mà sự phụ thuộc vào một số ít nhà sản xuất đang tạo ra những rủi ro địa chính trị. Nếu Nhật Bản thành công trong việc tăng cường năng lực sản xuất và nghiên cứu bán dẫn, điều này sẽ góp phần đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng cường khả năng phục hồi của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc. Hơn nữa, sự trỗi dậy của Nhật Bản trong AI cũng có thể thúc đẩy cạnh tranh và hợp tác quốc tế trong một lĩnh vực đang định hình tương lai của nhân loại, mang lại nhiều đột phá công nghệ hơn cho người dùng cuối trên toàn thế giới.

Bối cảnh

Trong nhiều thập kỷ qua, Nhật Bản đã phải vật lộn với tình trạng giảm phát kéo dài, tăng trưởng kinh tế chậm chạp và đặc biệt là áp lực từ một trong những xã hội già hóa nhanh nhất thế giới. Sau thời kỳ “bong bóng” kinh tế những năm 1980, đất nước này đã trải qua cái gọi là “thập kỷ mất mát”, với tăng trưởng GDP trì trệ và những nỗ lực cải cách thường gặp khó khăn. Các chương trình như “Abenomics” dưới thời cựu Thủ tướng Shinzo Abe đã mang lại một số kết quả tích cực ban đầu nhưng chưa đủ để tạo ra một sự thay đổi cơ cấu sâu rộng.

Cùng lúc đó, thế giới chứng kiến sự bùng nổ của cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư, với AI và bán dẫn trở thành xương sống của mọi ngành công nghiệp. Các quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan đã đầu tư mạnh mẽ, tạo ra một cuộc đua công nghệ khốc liệt. Nhật Bản, dù vẫn có những công ty hàng đầu thế giới, nhưng tổng thể đã có dấu hiệu bị bỏ lại phía sau trong một số mảng đổi mới cốt lõi. Sự phụ thuộc vào nguồn cung bán dẫn từ nước ngoài cũng trở thành một mối lo ngại chiến lược, đặc biệt sau những gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu do đại dịch và căng thẳng địa chính trị.

Chính trong bối cảnh đó, chính phủ Nhật Bản nhận thấy sự cấp bách phải hành động. Kế hoạch mới này không chỉ là một gói kích thích kinh tế thông thường mà là một chiến lược dài hạn, được thiết kế để tạo ra nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững đến năm 2040. Đây là một sự thừa nhận rằng các mô hình kinh tế cũ không còn phù hợp và cần một sự chuyển dịch mạnh mẽ sang các ngành công nghệ cao, đi kèm với các cải cách sâu rộng về xã hội và thị trường lao động. Cuộc họp của Hội đồng Chính sách Kinh tế và Tài chính cùng Hội đồng Chiến lược Tăng trưởng vào ngày 24 và 25/6/2026 là những bước đi cụ thể đầu tiên trong việc hình thành và triển khai lộ trình này.

Chiến lược Tăng trưởng Mới: Trụ cột AI và Bán dẫn

Trái tim của chiến lược tăng trưởng mới là khoản đầu tư chưa từng có vào hai lĩnh vực được coi là then chốt cho tương lai: trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn. Tổng cộng 653 tỷ USD sẽ được phân bổ cho các ngành này, một con số phản ánh mức độ ưu tiên mà Tokyo dành cho chúng. Việc tập trung vào AI không chỉ bao gồm phát triển các thuật toán và mô hình học máy, mà còn là ứng dụng AI vào mọi mặt của đời sống và sản xuất, từ y tế, nông nghiệp đến sản xuất công nghiệp và dịch vụ, nhằm nâng cao năng suất và tạo ra giá trị mới.

Đối với bán dẫn, đây là một động thái chiến lược nhằm củng cố an ninh kinh tế quốc gia. Nhật Bản từng là một cường quốc bán dẫn trong quá khứ và hiện vẫn là nhà cung cấp quan trọng các vật liệu và thiết bị sản xuất chip. Khoản đầu tư này được kỳ vọng sẽ giúp nước này lấy lại vị thế trong khâu sản xuất và thiết kế chip tiên tiến, giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và xây dựng một chuỗi cung ứng bán dẫn vững chắc hơn ngay trong nước. Các sáng kiến như xây dựng các nhà máy bán dẫn mới và đầu tư vào nghiên cứu và phát triển thế hệ chip tiếp theo sẽ là trọng tâm.

Hợp tác Công - Tư và Những Thách thức

Để đạt được mục tiêu đầy tham vọng 2.300 tỷ USD, chính phủ Nhật Bản đang đề xuất một mô hình đầu tư dựa trên sự hợp tác chặt chẽ giữa khu vực công và tư. Cách tiếp cận này là cần thiết vì quy mô vốn đầu tư quá lớn, vượt quá khả năng của bất kỳ một khu vực nào. Chính phủ sẽ đóng vai trò xúc tác, tạo ra khung pháp lý thuận lợi, cung cấp các khoản trợ cấp và khuyến khích để thu hút nguồn vốn tư nhân, từ các tập đoàn lớn đến các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Tuy nhiên, con đường phía trước không hề dễ dàng. Nhật Bản sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm việc thu hút và giữ chân nhân tài công nghệ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt. Các cải cách về thị trường lao động, giáo dục và hệ thống nhập cư sẽ cần được đẩy mạnh để tạo ra một môi trường hấp dẫn hơn cho các nhà khoa học, kỹ sư và doanh nhân. Ngoài ra, việc vượt qua những rào cản hành chính, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và thay đổi văn hóa doanh nghiệp truyền thống cũng là những yếu tố then chốt quyết định sự thành công của chiến lược này.

Tám vấn đề được đề xuất tại cuộc họp chung giữa Hội đồng Chính sách Kinh tế và Tài chính và Hội đồng Chiến lược Tăng trưởng – bao gồm xây dựng quốc gia dựa trên công nghệ mới, tăng cường năng lực cạnh tranh, khởi nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và cải cách thị trường lao động – đều là những trụ cột không thể thiếu để biến tầm nhìn thành hiện thực. Mỗi vấn đề này đều đòi hỏi những chính sách cụ thể và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ ban ngành cũng như sự đồng lòng của toàn xã hội.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Chiến lược tăng trưởng mới của Nhật Bản với quy mô đầu tư khổng lồ và tầm nhìn đến năm 2040 cho thấy một sự thay đổi tư duy căn bản tại Tokyo. Thay vì những giải pháp ngắn hạn, chính phủ đang theo đuổi một cách tiếp cận toàn diện, dài hơi nhằm tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Việc tập trung vào AI và bán dẫn là hoàn toàn hợp lý, khi đây là hai ngành xương sống định hình nền kinh tế thế kỷ 21.

Tuy nhiên, thành công không chỉ nằm ở việc đổ tiền mà còn ở khả năng thực thi và thích ứng. Nhật Bản cần phải giải quyết những vấn đề nội tại đã tồn tại dai dẳng, như tính bảo thủ trong một số ngành nghề, sự thiếu linh hoạt của thị trường lao động truyền thống và tốc độ già hóa dân số nhanh chóng. Sự hợp tác công - tư cần được xây dựng trên nền tảng minh bạch và hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực. Quan trọng hơn, chiến lược này phải tạo ra được một hệ sinh thái đổi mới đủ năng động để thu hút không chỉ vốn mà còn cả những bộ óc kiệt xuất từ khắp nơi trên thế giới. Nếu thực hiện một cách quyết liệt và sáng tạo, đây có thể là cơ hội vàng để Nhật Bản không chỉ “đổi vận” cho chính mình mà còn góp phần định hình lại trật tự công nghệ toàn cầu.

Nguồn tham khảo

• VTV.vn - Nhật Bản thúc đẩy chiến lược tăng trưởng mới

FAQ

Q1: Chiến lược tăng trưởng mới của Nhật Bản tập trung vào những lĩnh vực nào?

A1: Chiến lược này tập trung chủ yếu vào trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn, với 653 tỷ USD được dành riêng cho hai lĩnh vực này. Ngoài ra, nó còn bao gồm 8 vấn đề trọng yếu khác như xây dựng quốc gia dựa trên công nghệ mới, tăng cường năng lực cạnh tranh, khởi nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và cải cách thị trường lao động.

Q2: Tổng vốn đầu tư dự kiến cho chiến lược này là bao nhiêu và kéo dài đến khi nào?

A2: Tổng vốn đầu tư dự kiến là 2.300 tỷ USD, huy động từ cả khu vực công và tư, và sẽ được triển khai cho đến năm tài khóa 2040. Điều này cho thấy đây là một kế hoạch dài hạn với tầm nhìn sâu rộng.

Q3: Tại sao Nhật Bản lại đẩy mạnh chiến lược tăng trưởng mới vào thời điểm này?

A3: Nhật Bản đang đối mặt với nhiều thách thức như dân số già hóa, tăng trưởng kinh tế chậm chạp và sự cạnh tranh gay gắt trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Chiến lược mới này là nỗ lực nhằm tái cấu trúc nền kinh tế, tạo ra động lực tăng trưởng bền vững và tái khẳng định vị thế dẫn đầu công nghệ trong bối cảnh thế giới đang chuyển mình nhanh chóng.