Siết chặt kỷ cương công chứng: Nghị định 109/2026 chính thức có hiệu lực và những thay đổi mang tính bước ngoặt

Bước ngoặt mới trong quản lý hành chính tư pháp

Kể từ ngày 18/5, Nghị định 109/2026 chính thức đi vào đời sống pháp lý, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc chấn chỉnh và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, cũng như thi hành án dân sự. Đây không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thuần túy về xử phạt, mà còn là lời giải cho những bất cập tồn tại bấy lâu nay trong hoạt động công chứng và giao dịch dân sự.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản và các giao dịch tài chính ngày càng phức tạp, việc thắt chặt quy trình công chứng được xem là "lá chắn" cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Nghị định mới tập trung vào việc minh bạch hóa quy trình, xác định rõ trách nhiệm của công chứng viên và các tổ chức hành nghề, từ đó hạn chế tối đa các kẽ hở cho hành vi gian lận và giả mạo.

Tranh luận về việc chụp ảnh khi công chứng: Tại sao tính truyền thống vẫn thắng thế?

Một trong những điểm gây chú ý nhất trong quá trình xây dựng và ban hành Nghị định là quy định về việc chụp ảnh người yêu cầu công chứng. Trước đó, trong giai đoạn thảo luận tại Quốc hội, đã có những đề xuất về việc bãi bỏ quy định này để thay thế bằng công nghệ sinh trắc học hiện đại hoặc xác thực qua ứng dụng VNeID nhằm giảm bớt thủ tục rườm rà.

Tuy nhiên, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng các khía cạnh an ninh pháp lý, Chính phủ đã quyết định giữ nguyên quy định bắt buộc chụp ảnh và lưu trữ trong hồ sơ công chứng. Lý do cốt yếu nằm ở việc hình ảnh trực diện là bằng chứng khách quan, sống động và khó chối cãi nhất về sự hiện diện của chủ thể tại thời điểm ký kết. Điều này đặc biệt quan trọng trong các vụ án tranh chấp thừa kế hoặc chuyển nhượng tài sản, nơi mà việc xác định năng lực hành vi dân sự và sự tự nguyện của người ký là yếu tố then chốt.

Lợi ích đa chiều từ tấm ảnh lưu trữ

Việc duy trì quy định chụp ảnh không chỉ đơn thuần là thủ tục hành chính. Đối với công chứng viên, đây là bằng chứng bảo vệ họ khỏi các cáo buộc sai phạm nếu chẳng may gặp phải đối tượng sử dụng giấy tờ giả tinh vi. Đối với người dân, nó đảm bảo rằng không ai có thể "ký thay, ký khống" vào các tài sản quan trọng của mình mà không để lại dấu vết hình ảnh.

Nâng mức phạt: Cảnh báo cho thái độ làm việc thiếu trách nhiệm

Nghị định 109/2026 áp dụng khung hình phạt mới vô cùng nghiêm khắc đối với các sai phạm trong nghề công chứng. Cụ thể, mức phạt từ 10 đến 15 triệu đồng sẽ được áp dụng cho các hành vi như: từ chối cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ việc công chứng trái quy định; hoặc nghiêm trọng hơn là từ chối thực hiện thủ tục pháp lý cho khách hàng mà không có căn cứ pháp luật rõ ràng.

Quy định này nhằm xóa bỏ tình trạng "chọn việc dễ, bỏ việc khó" hoặc gây khó dễ cho người dân tại một số văn phòng công chứng. Công chứng là một dịch vụ công được nhà nước ủy nhiệm, do đó, tính trách nhiệm và tuân thủ pháp luật phải được đặt lên hàng đầu. Việc áp dụng mức phạt triệu đồng thay vì chỉ cảnh cáo như trước đây cho thấy sự kiên quyết của cơ quan quản lý trong việc chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chứng viên.

Lộ trình bỏ địa giới hành chính: Tương lai của sự thuận tiện

Một vấn đề khác cũng được thảo luận sôi nổi là thẩm quyền công chứng bất động sản theo địa giới hành chính. Hiện nay, người dân sở hữu nhà đất ở đâu thì phải về đúng địa phương đó để thực hiện công chứng chuyển nhượng. Điều này gây ra không ít phiền hà và tốn kém chi phí đi lại cho các giao dịch liên tỉnh.

Mặc dù nhu cầu bãi bỏ địa giới hành chính là rất lớn, nhưng Nghị định 109/2026 và các định hướng kèm theo xác định đây là một lộ trình cần có sự chuẩn bị về hạ tầng kỹ thuật. Chính phủ khẳng định sẽ tiến tới việc bỏ giới hạn này khi và chỉ khi cơ sở dữ liệu công chứng toàn quốc kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu đất đai và dân cư. Khi đó, một công chứng viên tại Hà Nội hoàn toàn có thể kiểm tra tình trạng pháp lý của một mảnh đất tại TP.HCM trong tích tắc, đảm bảo giao dịch an toàn mà không cần sự hiện diện tại địa phương nơi có đất.

Tác động sâu rộng đến thị trường và người dân

Nghị định 109/2026 không chỉ tác động đến những người làm nghề tư pháp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người dân tham gia giao dịch mỗi ngày.

• Đối với người dân: Cảm thấy an tâm hơn khi các quy trình được chuẩn hóa, giảm thiểu rủi ro bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua công chứng giả.
• Đối với thị trường bất động sản: Các giao dịch trở nên minh bạch hơn, hồ sơ pháp lý được lưu trữ chặt chẽ giúp thanh khoản thị trường an toàn hơn.
• Đối với cơ quan quản lý: Dễ dàng hậu kiểm và xử lý vi phạm dựa trên các quy định cụ thể và mức phạt mang tính răn đe cao.

Nhìn chung, sự ra đời của Nghị định 109/2026 là một bước đi tất yếu trong tiến trình cải cách tư pháp, hướng tới một xã hội thượng tôn pháp luật và một nền hành chính phục vụ người dân tốt hơn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)