Nghệ thuật ứng xử khi cosplay tại Nhật Bản: 5 nguyên tắc 'bất di bất dịch'

Nhật Bản luôn được xem là "thánh địa" trong mơ của cộng đồng yêu thích văn hóa anime và manga toàn cầu. Được khoác lên mình bộ trang phục của nhân vật yêu thích và sải bước tại chính quê hương của tác phẩm là một trải nghiệm vô cùng phấn khích cho bất kỳ người hâm mộ nào. Tuy nhiên, đằng sau thế giới hóa trang rực rỡ sắc màu đó là một hệ thống quy tắc ứng xử cực kỳ khắt khe mà nếu không tìm hiểu kỹ, các cosplayer quốc tế rất dễ rơi vào những tình huống vi phạm pháp luật hoặc bị cộng đồng bản địa tẩy chay.

Tóm tắt nhanh

• Việc tự ý hóa trang (cosplay) tại các địa điểm công cộng bên ngoài khuôn khổ sự kiện được cấp phép bị coi là hành vi gây rối và không được chấp nhận tại Nhật Bản.
• Hầu hết các lễ hội lớn như Comiket hay AnimeJapan đều yêu cầu cosplayer phải đăng ký trước, đóng phí dịch vụ và sử dụng phòng thay đồ chuyên dụng tại chỗ thay vì mặc sẵn từ nhà.
• Luật pháp Nhật Bản bảo vệ quyền riêng tư cực kỳ nghiêm ngặt, việc tự ý chụp ảnh hoặc phát tán hình ảnh của cosplayer mà chưa có sự đồng ý rõ ràng là hành vi phạm luật.

Vì sao đáng chú ý

Văn hóa Nhật Bản vốn coi trọng tính cộng đồng, sự riêng tư và trật tự công cộng. Những hành động tưởng chừng bình thường tại các lễ hội phương Tây – như mặc đồ cosplay đi tàu điện ngầm hay tự do mang đạo cụ mô phỏng vũ khí kích thước lớn – lại có thể bị coi là mối đe dọa an ninh hoặc gây phiền hà cho người xung quanh tại Nhật. Hiểu rõ các quy tắc này không chỉ giúp bảo vệ bản thân du khách khỏi các rắc rối pháp lý, mà còn là cách thể hiện sự tôn trọng tối thiểu đối với nền văn hóa bản địa.

Bối cảnh

Thuở ban đầu, cosplay tại Nhật Bản phát triển như một hoạt động tự phát đầy tự do. Tuy nhiên, khi quy mô cộng đồng ngày càng phình to, kéo theo đó là sự xuất hiện của các vấn đề phức tạp như rác thải, quấy rối hình ảnh và mất trật tự công cộng. Điều này buộc các nhà tổ chức sự kiện và chính quyền địa phương phải vào cuộc để thiết lập các hành lang pháp lý và quy tắc ứng xử nghiêm ngặt. Sự thay đổi này đã biến cosplay từ một sở thích đường phố trở thành một ngành công nghiệp văn hóa có tổ chức, chuyên nghiệp và có sự phân định ranh giới rõ ràng giữa không gian công cộng và không gian sự kiện.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Việc siết chặt quy định không hề làm bóp nghẹt sự sáng tạo, mà thực chất là một giải pháp bền vững để bảo vệ chính cộng đồng cosplayer và người dân xung quanh. Sự chuyên nghiệp hóa này thiết lập một ranh giới an toàn, giúp hạn chế tối đa các hành vi quấy rối tình dục hoặc xâm phạm đời tư dưới danh nghĩa nghệ thuật. Đây là mô hình quản lý văn hóa đáng để các quốc gia đang phát triển cộng đồng pop-culture học hỏi nhằm xây dựng một môi trường giao lưu văn minh, lành mạnh.

1. Xác nhận sự kiện có cho phép cosplay và đăng ký trước

Nhiều người lầm tưởng rằng cứ là sự kiện anime/manga tại Nhật thì mặc nhiên được phép cosplay. Thực tế, ngay cả những ngày hội doujinshi lớn hay các hội chợ triển lãm cũng có những quy định rất khác nhau. Nhiều sự kiện cấm hoàn toàn việc hóa trang do giới hạn về không gian gian hàng.

Đối với các lễ hội lớn như AnimeJapan, Comiket hay EVO Japan, ban tổ chức luôn yêu cầu người tham gia hóa trang phải đăng ký và đóng một khoản phí dịch vụ riêng. Khoản phí này dùng để duy trì khu vực phòng thay đồ, trang điểm và các tiện ích đi kèm. Do đó, việc chủ động kiểm tra hướng dẫn bằng tiếng Anh hoặc tiếng Nhật trên trang chủ sự kiện trước khi lên đồ là bước bắt buộc.

2. Tuyệt đối không mặc đồ cosplay khi di chuyển trên phương tiện công cộng

Một trong những nguyên tắc vàng tại Nhật Bản là: Chỉ hóa trang khi đã vào bên trong khu vực sự kiện. Việc mặc trang phục cầu kỳ, đội tóc giả hoặc trang điểm đậm khi đi tàu điện ngầm, xe buýt hay đi bộ trên phố (trừ khi phố đó đang tổ chức lễ hội hóa trang được cấp phép) bị coi là hành vi thiếu lịch sự và gây chú ý tiêu cực.

Giải pháp duy nhất là bạn hãy mang theo trang phục trong vali hoặc ba lô, di chuyển đến địa điểm tổ chức, sau đó sử dụng phòng thay đồ do ban tổ chức chuẩn bị sẵn. Đối với các trang phục mỏng hoặc hở hang, quy định của nhiều sự kiện thậm chí còn yêu cầu bạn phải mặc thêm áo khoác ngoài hoặc quần tất dày cho đến khi vào khu vực chụp ảnh chuyên dụng.

3. Kiểm soát kích thước và chất liệu của đạo cụ

Các cosplayer quốc tế thường đầu tư rất công phu vào vũ khí hoặc cánh của nhân vật, sử dụng các vật liệu cứng và có kích thước lớn để tăng tính chân thực. Tuy nhiên, tại Nhật Bản, các quy định về an toàn công cộng cực kỳ khắt khe.

Hầu hết các sự kiện đều giới hạn kích thước đạo cụ (thường không vượt quá 1,2 mét đến 1,5 mét tùy ban tổ chức) để tránh va quệt vào người khác trong không gian đông đúc. Các loại đạo cụ mô phỏng vũ khí giống như thật bằng kim loại hoặc có góc cạnh sắc nhọn đều bị cấm hoàn toàn. Nhiều nơi chỉ chấp nhận đạo cụ làm bằng xốp nhẹ, nhựa mềm hoặc bìa cứng.

4. Nguyên tắc ứng xử khi chụp ảnh: Luôn xin phép trước

Quyền riêng tư cá nhân tại Nhật Bản được bảo vệ rất mạnh mẽ bởi luật pháp. Bạn có thể dễ dàng nhận thấy trên truyền hình hoặc mạng xã hội Nhật Bản, khuôn mặt của người qua đường luôn được làm mờ cẩn thận. Quy tắc này áp dụng tuyệt đối trong giới cosplay.

Nếu muốn chụp ảnh một cosplayer, bạn bắt buộc phải xếp hàng, chào hỏi lịch sự và hỏi: "Shashin wo totte mo ii desu ka?" (Tôi có thể chụp ảnh bạn được không?). Việc tự ý chụp trộm từ xa bằng ống kính tele hoặc chụp khi cosplayer đang nghỉ ngơi, ăn uống bị coi là hành vi cực kỳ thô lỗ. Ngược lại, nếu bạn là cosplayer, bạn hoàn toàn có quyền từ chối chụp ảnh nếu cảm thấy không thoải mái hoặc mệt mỏi.

5. Lựa chọn không gian chụp hình phù hợp

Như đã đề cập, việc dựng chân máy (tripod), đèn flash và hắt sáng tại các công viên công cộng hay trên vỉa hè mà không có giấy phép của chính quyền quận là hành vi trái pháp luật. Để có những bộ ảnh chất lượng cao mà không vi phạm quy định, các cosplayer tại Nhật thường lựa chọn các giải pháp sau:

• Thuê studio chuyên dụng: Nhật Bản có hệ thống studio cosplay được thiết kế sẵn các bối cảnh từ cổ trang, lớp học cho đến viễn tưởng với mức giá phải chăng nếu đi theo nhóm.
• Tham gia các ngày hội chụp ảnh tại resort/khách sạn: Một số doanh nghiệp địa phương ở vùng ngoại ô thường tổ chức các ngày hội cosplay đặc biệt, cho phép khách hàng sử dụng toàn bộ khuôn viên danh lam thắng cảnh để chụp ảnh chụp hình.

Cuối cùng, hãy luôn ghi nhớ tinh thần cộng đồng. Tham gia vào các hoạt động tình nguyện như nhặt rác quanh khu vực sự kiện khi đang mặc đồ cosplay cũng là một cách tuyệt vời để kết nối và tạo ấn tượng tốt đẹp với cộng đồng otaku bản địa.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên cẩm nang hướng dẫn từ Tokyo Otaku Mode (otakumode.com) và các quy định an ninh tại các lễ hội pop-culture lớn ở Nhật Bản.