Ngành Xi Măng Việt Nam Đáp Ích Với Khó Khăn Giảm Phát Thải

Trong một hội thảo về vật liệu xây dựng xanh do Bộ Xây dựng tổ chức, ông Lương Đức Long - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam - đã nêu lên khó khăn trong việc giảm phát thải của ngành này. Ông giải thích rằng xi măng bao gồm clinker, thạch cao và phụ gia như tro bay, xỉ lò cao... Trong đó, clinker chiếm tới 75-85% nguyên liệu, được tạo ra từ quá trình nung hỗn hợp đá vôi và đất sét ở nhiệt độ cực cao. Sản xuất một tấn clinker thải tới 525 kg CO2, ông Long nhấn mạnh rằng không thể giảm thêm được số lượng này.

Ngành xi măng đã được Thủ tướng thí điểm phân bổ hạn ngạch khí thải với tổng mức 243 triệu tấn CO2 cho 110 doanh nghiệp trong năm 2025. Trong đó, ngành xi măng gồm 51 doanh nghiệp và được giao gần 70 triệu tấn CO2. Ông Long cho biết quá trình phân bổ thí điểm kéo dài đến hết năm 2028, song song hình thành thị trường carbon trong nước. Điều này có nghĩa là họ chỉ còn ba năm trước khi chính thức bị siết hạn ngạch.

Ngành xi măng gặp khó khăn lớn trong việc giảm khí thải do quy trình sản xuất clinker không thể cải thiện nhiều. Phương án thu giữ carbon (CCS) cũng không khả thi về mặt tài chính, vì chi phí chôn lấp một tấn CO2 là 132 USD - cao gấp gần bốn lần giá xuất khẩu một tấn clinker thành phẩm. Do đó, ngành xi măng chắc chắn sẽ phải đóng cửa nếu mất số tiền này để chôn lấp khí thải.

Tuy nhiên, ngành này đã giảm được nhiên liệu hóa thạch trong hoạt động nung clinker, thay bằng rác thải. Đến nay, gần 20 doanh nghiệp đã đốt rác thay than và có bên đạt tỷ lệ thay thế tới 40%. Ông Long khuyến nghị việc giảm khí methane (CH4) từ bãi rác nên được trừ vào hạn ngạch.

Vật liệu xây dựng là ngành cung cấp đầu vào cơ bản cho phát triển kết cấu hạ tầng, đô thị, nhà ở và cũng là lĩnh vực tiêu tốn nhiều tài nguyên, năng lượng và phát thải lớn. Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh rằng xanh hóa ngành này đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thực tế, các sản phẩm vật liệu xây không nung như gạch xi măng cốt liệu, bê tông khí chưng áp, bê tông bọt... đã được hình thành và phát triển. Nhóm sản phẩm này giúp giảm sử dụng đất sét nung, tiết kiệm đất nông nghiệp, hạn chế phát thải và góp phần tái sử dụng tro, xỉ, thạch cao - chất thải từ các ngành công nghiệp khác.

Để thúc đẩy thị trường vật liệu xanh, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn. Ông Lê Văn Kế, Phó vụ trưởng Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết trong quý IV, Bộ dự kiến ban hành thông tư về dán nhãn năng lượng với vật liệu này, gồm chi tiết danh mục phải dán nhãn, trình tự thủ tục đăng ký. Nhãn này được kỳ vọng sẽ là "giấy thông hành" cho doanh nghiệp trên thị trường vật liệu xanh.

Trong hội thảo, ông Long cũng đề cập đến việc tái chế và sử dụng tro bay, xỉ lò cao - những chất thải từ ngành công nghiệp khác - trong quá trình sản xuất clinker. Ông cho biết, việc này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tiết kiệm nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, để thực hiện được điều này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp xi măng và các nhà máy công nghiệp khác.

Ông Long nhấn mạnh rằng ngành xi măng cần tìm kiếm giải pháp tổng thể để giảm phát thải, bao gồm cả việc cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng tái tạo và tăng cường quản lý chất thải. Ông đề xuất xây dựng một hệ thống đánh giá hiệu quả môi trường cho các doanh nghiệp trong ngành, nhằm khuyến khích họ thực hiện các biện pháp giảm phát thải.

Ngành vật liệu xây dựng cũng đang đối mặt với áp lực từ chính phủ để xanh hóa hoạt động sản xuất và kinh doanh. Theo Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội mới cho các doanh nghiệp trong ngành. Ông Sinh nhấn mạnh rằng Bộ Xây dựng sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp thông qua các chính sách ưu đãi và đào tạo nhân lực.

Ông Kế của Bộ Xây dựng cho biết, việc ban hành thông tư về dán nhãn năng lượng sẽ giúp khách hàng dễ dàng nhận biết và lựa chọn sản phẩm vật liệu xanh. Ông cũng đề xuất xây dựng một hệ thống đánh giá năng suất môi trường cho các doanh nghiệp trong ngành, nhằm khuyến khích họ cải thiện hiệu quả sử dụng nguyên liệu và giảm phát thải.

Trong hội thảo, nhiều chuyên gia đã đưa ra ý kiến về việc cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng để thúc đẩy quá trình xanh hóa ngành xi măng. Ông Long nhấn mạnh rằng đây là một nhiệm vụ dài hạn đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực của tất cả các bên liên quan.

Cuối cùng, ông Long đề xuất cần có cơ chế hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp trong ngành để họ có thể đầu tư vào công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất. Ông tin rằng với sự hợp tác và quyết tâm của tất cả các bên, ngành xi măng có thể đạt được mục tiêu xanh hóa hoạt động sản xuất và kinh doanh.

Theo bài viết của XU HƯỚNG 24 (PHẠM VĂN QUỲNH)