Nếu người ngoài hành tinh ghé thăm Trái Đất, chúng ta nên làm gì? Cẩm nang ứng xử của Neil deGrasse Tyson

Cơn sốt UFO và sự hoài nghi của một nhà khoa học

"Hãy đưa tôi đến gặp thủ lĩnh của các bạn!" – Câu nói kinh điển trong các bộ phim khoa học viễn tưởng này thường đi kèm với hình ảnh những đĩa bay hạ cánh xuống thảm cỏ Nhà Trắng. Nhưng trong thực tế, nếu một nền văn minh vượt qua hàng triệu năm ánh sáng để đến đây, liệu họ có thực sự muốn gặp Tổng thống? Hay họ sẽ tìm kiếm một ai đó khác?

Neil deGrasse Tyson, nhà vật lý thiên văn nổi tiếng và là giám đốc Cung thiên văn Hayden tại New York, vừa ra mắt cuốn sách mới mang tên "Take Me To Your Leader: Perspectives on Your First Alien Encounter". Đây không chỉ là một tác phẩm khoa học khô khan mà là sự kết hợp giữa kiến thức vật lý vũ trụ, văn hóa đại chúng và những suy ngẫm sâu sắc về vị thế của con người trong không gian bao la.

Trong bối cảnh Quốc hội Mỹ đang ngày càng quan tâm đến các hiện tượng trên không không xác định (UAP - tên gọi mới của UFO), Tyson nhận thấy đây là thời điểm cấp thiết để mang tiếng nói của khoa học vào cuộc thảo luận. Ông không bác bỏ niềm tin của công chúng, nhưng ông yêu cầu một tiêu chuẩn khắt khe hơn: bằng chứng khách quan thay vì những lời kể đầy cảm tính.

Người ngoài hành tinh hung dữ: Tấm gương phản chiếu lịch sử nhân loại

Một trong những điểm thú vị nhất trong cuốn sách là cách Tyson phân tích về hình tượng "người ngoài hành tinh độc ác" trong điện ảnh Hollywood. Từ War of the Worlds đến Independence Day, chúng ta thường hình dung những kẻ viếng thăm sẽ đến để nô dịch hoặc tiêu diệt loài người.

Tyson lập luận rằng, nỗi sợ hãi này thực chất là một chiếc gương phản chiếu lại chính lịch sử của chúng ta. "Chúng ta suy đoán người ngoài hành tinh sẽ hành xử như vậy dựa trên cách chúng ta đã đối xử với chính mình," ông nhận định. Trong lịch sử Trái Đất, khi một nền văn minh có công nghệ tiên tiến hơn gặp gỡ một nền văn minh kém phát triển hơn, kết quả thường là thảm kịch cho bên yếu thế. Vì vậy, con người lo sợ E.T. cũng sẽ hành xử giống như những kẻ thực dân trong quá khứ.

Tuy nhiên, Tyson đặt câu hỏi: Nếu họ đã đủ tiến bộ để du hành xuyên các thiên hà, liệu họ có còn mang những bản năng nguyên thủy như tranh giành tài nguyên hay quyền lực? Có lẽ, sự tò mò khoa học mới là động lực chính của họ.

Lời giải cho bài toán xác suất: Tại sao chúng ta không cô đơn?

Dù chưa bao giờ khẳng định đã có người ngoài hành tinh ghé thăm Trái Đất, Tyson là một người tin tưởng mạnh mẽ vào sự tồn tại của sự sống ngoài kia dựa trên những con số thống kê khổng lồ.

Vũ trụ quan sát được rộng hơn 90 tỷ năm ánh sáng, chứa khoảng một nghìn tỷ thiên hà. Mỗi thiên hà lại có hàng tỷ ngôi sao. Với con số khoảng 10 sextillion (10 mũ 21) ngôi sao trong vũ trụ, việc cho rằng chỉ có duy nhất Trái Đất có sự sống là một quan niệm thiếu tính thực tế về mặt xác suất.

Hơn nữa, các thành phần hóa học cơ bản của sự sống như hydro, oxy, carbon và nitơ là những nguyên tố phổ biến nhất trong vũ trụ. "Chúng ta biết những con số này quá rõ, và chúng ngăn cản bất kỳ ai trong chúng ta tưởng tượng về một vũ trụ không tràn ngập sự sống," Tyson viết trong phần mở đầu cuốn sách. Câu hỏi không phải là "liệu họ có tồn tại không", mà là "bao giờ chúng ta sẽ gặp họ".

Nghi thức ngoại giao liên hành tinh: Ai sẽ đại diện cho Trái Đất?

Nếu một phi thuyền hạ cánh, ai nên là người bước ra chào đón? Tyson đưa ra một lời khuyên đầy hóm hỉnh nhưng thực tế: Có lẽ chúng ta không nên đưa họ đến gặp các chính trị gia hay những người đứng đầu tôn giáo ngay lập tức.

Thay vào đó, những người có chuyên môn cao về khoa học và công nghệ nên là những người đầu tiên thiết lập liên lạc. Một nền văn minh có thể di chuyển qua các hệ sao chắc chắn sẽ coi trọng toán học và vật lý hơn là các biên giới quốc gia hay ý thức hệ chính trị. Tyson thậm chí còn đùa rằng, chúng ta nên giấu đi những người vẫn tin rằng Trái Đất phẳng để tránh gây ấn tượng xấu với các vị khách quý.

Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu thập dữ liệu. Trong thời đại mà hầu như ai cũng sở hữu một chiếc điện thoại thông minh với camera độ phân giải cao, tại sao các bằng chứng về UFO vẫn luôn là những bức ảnh mờ nhòe? Tyson khuyến khích mọi người hãy trở thành những điều tra viên nghiệp dư nhưng có tư duy khoa học, thay vì chỉ dựa vào những lời kể mơ hồ mà tâm lý học đã chứng minh là dễ bị bóp méo bởi cảm xúc.

Văn hóa đại chúng: Cầu nối đưa khoa học đến gần công chúng

Neil deGrasse Tyson thừa nhận mình là một "tín đồ" của văn hóa đại chúng. Ông xem phim, theo dõi các chương trình giải trí như SpongeBob SquarePants hay các bộ phim siêu anh hùng không chỉ để thư giãn mà để tìm cách truyền tải kiến thức.

"Việc chuyển giao kiến thức và cái nhìn sâu sắc của khoa học sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu tôi có thể gắn nó vào một thứ gì đó mà bạn đã quan tâm hoặc đã biết," ông chia sẻ. Trong cuốn sách, ông liên tục dẫn chứng các tình huống từ The Twilight Zone đến E.T. để phân tích các kịch bản thực tế có thể xảy ra.

Cuốn sách "Take Me To Your Leader" vì thế không chỉ là một cẩm nang về người ngoài hành tinh, mà còn là một lời nhắc nhở về sự khiêm nhường của con người trước vũ trụ. Nó khuyến khích chúng ta nhìn lên bầu trời với sự tò mò thay vì sợ hãi, và chuẩn bị sẵn sàng cho một ngày mà câu hỏi "Chúng ta có cô đơn không?" cuối cùng cũng có lời giải đáp chính thức.