Mỹ mở 'chiến dịch kinh tế hủy diệt' chưa từng có nhằm cô lập Iran

Trong một động thái leo thang căng thẳng ngoại giao và kinh tế, Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây đã công bố một "chiến dịch kinh tế hủy diệt nhất trong lịch sử" nhằm vào Iran, đồng thời cảnh báo các quốc gia trên thế giới về những hậu quả nghiêm trọng nếu tiếp tục cung cấp bất kỳ hình thức "phao cứu sinh" nào cho Tehran. Tuyên bố này, được đưa ra trong bối cảnh mối quan hệ Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, đặt ra một cuộc chiến kinh tế và cô lập quy mô chưa từng có, với mục tiêu rõ ràng là cắt đứt mọi nguồn lực duy trì của Cộng hòa Hồi giáo.

Tóm tắt nhanh

• Tổng thống Trump tuyên bố một "chiến dịch kinh tế hủy diệt nhất trong lịch sử" nhằm cô lập Iran, đe dọa trừng phạt các bên thứ ba.
• Mỹ sẽ nhắm mục tiêu vào các kênh như buôn lậu dầu mỏ, giao dịch tiền tệ, chuyển tiền mặt, đăng ký tàu biển và các công ty bình phong hỗ trợ Iran.
• Biện pháp này là sự tiếp nối và mở rộng của "Chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh tế" triển khai từ tháng 4, kết hợp với lệnh phong tỏa hiệu quả tại Eo biển Hormuz.
• Iran chỉ trích các lệnh trừng phạt là phản tác dụng, trong khi UAE đã ngừng giao dịch thương mại và tài chính với Tehran trước đó.

Vì sao đáng chú ý

Chiến dịch kinh tế mới của Mỹ nhằm vào Iran có ý nghĩa sâu rộng, tác động không chỉ đến tình hình Trung Đông mà còn lan tỏa ra kinh tế toàn cầu. Đối với các quốc gia, doanh nghiệp và tổ chức tài chính trên thế giới, đây là một lời cảnh báo nghiêm khắc về nguy cơ đối mặt với các lệnh trừng phạt thứ cấp nếu có bất kỳ liên hệ kinh tế nào với Tehran. Đặc biệt, thị trường năng lượng toàn cầu có thể chịu biến động mạnh, khi Eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu – tiếp tục bị phong tỏa và căng thẳng leo thang, đẩy giá dầu lên cao hơn nữa như đã thấy từ tháng 7.

Hơn nữa, động thái này làm tăng đáng kể áp lực lên nền kinh tế Iran, vốn đã suy yếu. Tổng thống Trump mô tả tình hình của Iran là "ngàn cân treo sợi tóc", với hải quân và không quân bị tàn phá, các nhà máy công nghiệp quốc phòng thành đống đổ nát, và đồng tiền mất giá trị. Nếu thành công, chiến dịch có thể làm suy yếu khả năng tài trợ cho các hoạt động khu vực và phát triển vũ khí hạt nhân của Iran, vốn là mục tiêu chính của Mỹ. Tuy nhiên, nó cũng có thể đẩy Iran vào thế đường cùng, dẫn đến những phản ứng khó lường và gây bất ổn thêm cho một khu vực vốn đã đầy biến động.

Bối cảnh

Mối quan hệ Mỹ-Iran đã căng thẳng trong nhiều thập kỷ, đặc biệt sau khi Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Hạt nhân Iran (JCPOA) vào năm 2018 và tái áp đặt các lệnh trừng phạt. Chính quyền Trump đã theo đuổi chính sách "áp lực tối đa" (maximum pressure) nhằm buộc Iran quay trở lại bàn đàm phán về một thỏa thuận hạt nhân mới và hạn chế các hoạt động khu vực của nước này.

Trước tuyên bố mới nhất vào ngày 19/8, Mỹ đã triển khai "Chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh tế" (Operation Economic Fury) từ tháng 4 năm nay, với mục tiêu cắt đứt các nguồn tài chính toàn cầu dành cho hoạt động khủng bố và các nguồn thu khác của chính quyền Iran. Song song đó, Hải quân Mỹ đã nối lại hoạt động phong tỏa tại Eo biển Hormuz từ ngày 14/7, và Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) báo cáo đã có 65 tàu bị ngăn không cho ra vào các cảng của Iran hoặc buộc phải thay đổi hướng đi, cho thấy hiệu quả đáng kể của biện pháp này.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump khẳng định không có cuộc đàm phán nào đang diễn ra hoặc được lên lịch với Iran, cho thấy Mỹ không tìm kiếm giải pháp ngoại giao vào thời điểm này mà tập trung vào gia tăng áp lực kinh tế. Diễn biến khu vực cũng rất phức tạp, với việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố đình chỉ toàn bộ hoạt động thương mại và tài chính với Iran một ngày trước thông báo của ông Trump, sau khi phát hiện hai tên lửa đạn đạo của Iran hướng về phía mình – một cáo buộc mà Iran phủ nhận.

Mở rộng 'Chiến dịch Kinh tế Hủy diệt'

Tổng thống Trump đã đăng bài trên mạng xã hội Truth Social, nhấn mạnh rằng không ai trao cho Iran cơ hội đạt được thỏa thuận tốt hơn ông, nhưng Tehran đã không nắm bắt cơ hội đó. Vì vậy, ông tuyên bố một chiến dịch kinh tế chưa từng có, mô tả đây là một "cuộc chiến kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có".

Washington không ngần ngại chỉ đích danh các kênh bị cấm. Bất kỳ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ của mình cung cấp cho Iran các hình thức "phao cứu sinh" sẽ đối mặt với "những hậu quả kinh tế khổng lồ". Các hoạt động như buôn lậu dầu mỏ, các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, chuyển tiền mặt, các điểm thu đổi ngoại tệ, đăng ký tàu biển và các công ty bình phong đều bị yêu cầu phải chấm dứt ngay lập tức.

Tổng thống Trump gọi đây là một "D-Day kinh tế" (Economic D-Day), kêu gọi tất cả các đồng minh đứng cùng với Mỹ để cô lập và "đánh bại mối đe dọa Iran", một lần nữa tái khẳng định mục tiêu "Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân". Đây là một lời kêu gọi rõ ràng về sự đoàn kết quốc tế trong việc thực thi các lệnh trừng phạt.

Áp lực đa chiều: Hải quân và Tài chính

Chiến dịch mới này không chỉ dừng lại ở các biện pháp tài chính. Nó là một phần của chiến lược áp lực đa chiều, kết hợp sức mạnh kinh tế với hiện diện quân sự. Lệnh phong tỏa hải quân tại Eo biển Hormuz, theo ông Trump và CENTCOM, đã tỏ ra "cực kỳ hiệu quả". Con số 65 tàu bị ngăn chặn hoặc buộc đổi hướng kể từ giữa tháng 7 cho thấy mức độ nghiêm ngặt của việc kiểm soát hàng hải trong khu vực, vốn là huyết mạch xuất khẩu dầu của Iran.

Sự kết hợp giữa phong tỏa vật lý và trừng phạt tài chính toàn diện tạo thành một vòng vây chặt chẽ, được thiết kế để gây tổn hại nghiêm trọng đến nền kinh tế Iran. Theo ông Trump, hải quân Iran đã "không còn tồn tại", không quân "bị phá hủy", các nhà máy công nghiệp quốc phòng "biến thành đống đổ nát", và đồng tiền Iran "mất giá trị". Mặc dù đây là những tuyên bố mang tính chất cường điệu từ phía Mỹ, nhưng chúng phản ánh mục tiêu tổng thể của chiến dịch: làm suy yếu đáng kể năng lực kinh tế và quân sự của Tehran.

Phản ứng từ Iran và Cộng đồng Quốc tế

Phía Iran đã nhanh chóng lên tiếng chỉ trích. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho rằng các vòng trừng phạt trước đây không thể buộc Tehran khuất phục và cảnh báo rằng việc tiếp tục gây sức ép sẽ cản trở mọi nỗ lực đàm phán trong tương lai. Lập trường này cho thấy Iran không có ý định nhượng bộ dưới áp lực, ít nhất là ở thời điểm hiện tại.

Trong khi đó, việc UAE, một quốc gia Ả Rập láng giềng, tuyên bố đình chỉ toàn bộ hoạt động thương mại và tài chính với Iran một ngày trước đó đã cho thấy áp lực không chỉ đến từ Mỹ mà còn từ các đồng minh khu vực. Dù Iran bác bỏ cáo buộc về việc phóng tên lửa và gọi đó là "chiến dịch cờ giả", động thái của UAE nhấn mạnh sự chia rẽ và căng thẳng leo thang trong khu vực.

Trên thị trường tài chính, sau khi ông Trump công bố vòng biện pháp kinh tế mới, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ tăng nhẹ, trong đó hợp đồng tương lai S&P 500 tăng khoảng 0,2%. Phản ứng này có thể cho thấy các nhà đầu tư nhìn nhận động thái này như một sự gia tăng áp lực mà không dẫn đến xung đột quân sự trực tiếp quy mô lớn ngay lập tức.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Chiến dịch kinh tế "hủy diệt nhất lịch sử" của Mỹ đối với Iran, mặc dù mang tính chất gây hấn trong ngôn từ, thực chất là một nước cờ chiến lược nhằm đạt được các mục tiêu địa chính trị mà không cần đến can thiệp quân sự trực tiếp. Sự phối hợp giữa phong tỏa hải quân và trừng phạt tài chính toàn diện cho thấy một nỗ lực tổng lực nhằm bóp nghẹt nền kinh tế Iran, buộc Tehran phải thay đổi hành vi hoặc đối mặt với sự sụp đổ kinh tế.

Tuy nhiên, hiệu quả thực sự của chiến lược này phụ thuộc rất nhiều vào mức độ hợp tác quốc tế. Trong khi một số đồng minh khu vực như UAE có thể hưởng ứng, các cường quốc khác như Trung Quốc, Nga và thậm chí một số quốc gia châu Âu có thể không hoàn toàn tuân thủ, đặc biệt nếu các lệnh trừng phạt gây tổn hại đến lợi ích kinh tế của chính họ. Lịch sử cho thấy Iran, với nền kinh tế có khả năng phục hồi và các mạng lưới thương mại ngầm phức tạp, có thể tìm cách giảm thiểu tác động của các lệnh trừng phạt, mặc dù với chi phí đáng kể.

Thêm vào đó, việc thiếu vắng kênh đàm phán chính thức với Iran đặt ra một rủi ro lớn. Khi áp lực kinh tế leo thang mà không có lối thoát ngoại giao, nguy cơ tính toán sai lầm và xung đột bùng phát bất ngờ trong khu vực sẽ tăng lên. Chiến dịch này có thể làm Iran suy yếu đáng kể, nhưng cũng đồng thời đẩy quốc gia này vào thế không còn gì để mất, dẫn đến những phản ứng quyết liệt hơn. Điều này có thể gây ra những hậu quả khó lường cho ổn định khu vực và thị trường năng lượng toàn cầu, vốn đã rất nhạy cảm.

Nguồn tham khảo

• Ông Trump mở “mặt trận kinh tế” chưa từng có, quyết cô lập Iran - trithucvn2.net

Câu hỏi thường gặp

Chiến dịch kinh tế "hủy diệt nhất lịch sử" nhằm vào Iran là gì?

Đây là tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc áp đặt một loạt các biện pháp trừng phạt kinh tế mới, mở rộng và siết chặt hơn các lệnh trừng phạt hiện có, nhằm mục tiêu cắt đứt mọi nguồn hỗ trợ tài chính, thương mại và quân sự cho Iran từ bất kỳ quốc gia hay tổ chức nào trên thế giới.

Những kênh hỗ trợ nào cho Iran sẽ bị Mỹ trừng phạt?

Mỹ sẽ nhắm mục tiêu vào các hoạt động như buôn lậu dầu mỏ, các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, chuyển tiền mặt, hoạt động của các điểm thu đổi ngoại tệ, đăng ký tàu biển và các công ty bình phong được sử dụng để che giấu giao dịch với Iran. Bất kỳ thực thể nào tham gia vào các hoạt động này đều có thể đối mặt với "những hậu quả kinh tế khổng lồ" từ Mỹ.

Tác động của lệnh phong tỏa Eo biển Hormuz như thế nào?

Eo biển Hormuz là một tuyến đường vận chuyển năng lượng chiến lược, nơi khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu được vận chuyển. Lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ tại đây đã tỏ ra "cực kỳ hiệu quả", với Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) báo cáo rằng 65 tàu đã bị ngăn chặn hoặc buộc phải thay đổi hướng đi kể từ khi hoạt động phong tỏa được nối lại vào ngày 14/7. Điều này góp phần làm gia tăng áp lực kinh tế lên Iran và đẩy giá dầu thế giới lên cao.