Mỹ không kích Iran: Căng thẳng Eo biển Hormuz leo thang, đe dọa tuyến hàng hải toàn cầu

Một làn sóng căng thẳng mới vừa quét qua Trung Đông khi Hoa Kỳ tiến hành các cuộc không kích nhắm vào các cơ sở quân sự của Iran vào ngày 26/6/2026. Động thái trả đũa quyết liệt này được đưa ra sau khi Washington cáo buộc Tehran là thủ phạm của vụ tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào một tàu hàng quan trọng ngoài khơi Oman một ngày trước đó, một sự kiện đã phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn tạm thời vốn đầy mong manh và đẩy khu vực Eo biển Hormuz trở lại bờ vực của xung đột. Việc tuyến đường biển chiến lược này bị đe dọa không chỉ gây chao đảo hoạt động hàng hải mà còn đặt ra những rủi ro lớn đối với nguồn cung năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu.

Tóm tắt nhanh

• Ngày 26/6/2026, Mỹ không kích các cơ sở quân sự Iran, bao gồm kho tên lửa và trạm radar, sau cáo buộc Tehran tấn công tàu hàng.
• Vụ tấn công tàu hàng ngoài khơi Oman ngày 25/6/2026 được Mỹ cho là do Iran thực hiện bằng máy bay không người lái, vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
• Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch toàn cầu, một lần nữa trở nên bất ổn, khiến Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) phải tạm dừng hoạt động và hàng trăm tàu bị mắc kẹt.
• Mỹ cảnh báo sẽ đáp trả bạo lực bằng bạo lực, trong khi Iran bác bỏ cáo buộc và khẳng định cảng biển vẫn hoạt động bình thường, làm dấy lên nguy cơ leo thang xung đột.

Vì sao đáng chú ý

Các cuộc không kích mới nhất của Mỹ và phản ứng từ Iran không chỉ là sự leo thang cục bộ mà còn mang ý nghĩa địa chính trị sâu rộng, tác động trực tiếp đến nhiều mặt của đời sống toàn cầu. Trước hết, sự bất ổn tại Eo biển Hormuz – nơi trung chuyển của 1/5 lượng dầu mỏ và một phần đáng kể khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới – có thể đẩy giá năng lượng lên cao, gây áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến an ninh năng lượng của các nền kinh tế lớn. Đối với người tiêu dùng toàn cầu, điều này có thể dẫn đến chi phí vận chuyển tăng cao và giá cả hàng hóa leo thang.

Thứ hai, việc một thỏa thuận ngừng bắn mong manh bị phá vỡ cho thấy sự thất bại của các nỗ lực ngoại giao và làm tăng nguy cơ một cuộc xung đột quy mô lớn hơn trong khu vực. Điều này không chỉ đe dọa tính mạng người dân và cơ sở hạ tầng mà còn làm suy yếu niềm tin vào khả năng giải quyết xung đột bằng hòa bình. Cuối cùng, sự kiện này cũng hé lộ tính dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đã chịu nhiều áp lực từ các biến động khác, buộc các quốc gia và doanh nghiệp phải đánh giá lại chiến lược an ninh và đa dạng hóa nguồn cung.

Bối cảnh

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã âm ỉ và bùng phát theo từng giai đoạn trong nhiều thập kỷ, nhưng tình hình đã trở nên đặc biệt nóng bỏng kể từ khi xung đột chính thức bắt đầu vào ngày 28/2/2026. Giai đoạn này chứng kiến một loạt các sự cố hàng hải, tấn công vào cơ sở hạ tầng và những màn đối đầu quân sự, biến Trung Đông thành một điểm nóng toàn cầu. Nhằm xoa dịu tình hình, một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời đã được hai bên đạt được chỉ một tuần trước các cuộc không kích gần đây, mang lại một tia hy vọng mong manh về việc giảm leo thang.

Trước vụ tấn công tàu hàng ngày 25/6, hoạt động hàng hải tại Eo biển Hormuz đã bắt đầu có dấu hiệu phục hồi tích cực. Dữ liệu cho thấy có tới 78 tàu đã đi qua eo biển này vào ngày 24/6, đánh dấu mức cao nhất kể từ khi xung đột bắt đầu. Điều này cho thấy sự nỗ lực và hy vọng của cộng đồng quốc tế trong việc duy trì dòng chảy thương mại qua tuyến đường huyết mạch này. Tuy nhiên, vụ việc mới nhất đã dập tắt mọi hy vọng đó, khiến Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) phải tạm dừng chiến dịch đưa các tàu mắc kẹt ra khỏi khu vực, với khoảng 500 tàu vẫn đang chờ đợi để được di chuyển an toàn.

Eo biển Hormuz, nằm giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, là một trong những điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất trên thế giới. Đây là con đường vận chuyển dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng từ các quốc gia sản xuất lớn ở Trung Đông ra thị trường quốc tế. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế toàn cầu, từ giá nhiên liệu cho đến chuỗi cung ứng sản xuất. Việc Iran, một quốc gia nằm dọc eo biển này, bị cáo buộc tấn công tàu hàng trong khu vực đã thổi bùng lên nguy cơ về một cuộc xung đột kéo dài và phức tạp hơn, có khả năng lôi kéo thêm nhiều bên vào vòng xoáy đối đầu.

Diễn biến và phản ứng

Chiến dịch không kích của Mỹ, theo thông tin từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM), đã nhắm vào các địa điểm lưu trữ tên lửa, máy bay không người lái và các trạm radar ven biển của Iran. Cuộc tấn công được tuyên bố kết thúc chỉ khoảng một giờ sau khi bắt đầu, cho thấy một hành động quân sự được tính toán nhanh gọn và có mục tiêu cụ thể. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mạnh mẽ cáo buộc Iran vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, nhấn mạnh rằng Washington tuân thủ các cam kết của mình. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance còn khẳng định lập trường cứng rắn của Mỹ, tuyên bố dứt khoát: “Bạo lực sẽ bị đáp trả bằng bạo lực.”

Phía Iran lại có phản ứng trái ngược. Truyền thông Iran ban đầu đưa tin về một vật thể không xác định đánh trúng khu vực gần cảng Sirik, miền Nam nước này. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, giới chức địa phương đã nhanh chóng bác bỏ các tin tức về thiệt hại, khẳng định cảng vẫn hoạt động bình thường và không ghi nhận tổn thất đối với cơ sở vật chất. Sự phủ nhận này cho thấy ý đồ của Tehran trong việc hạ thấp mức độ nghiêm trọng của sự việc, có thể nhằm tránh kích động phản ứng mạnh mẽ hơn từ cộng đồng quốc tế hoặc duy trì hình ảnh kiểm soát tình hình trong nước.

Trong khi đó, vụ tấn công tàu hàng ngoài khơi Oman ngày 25/6 vẫn còn nhiều tình tiết chưa rõ ràng. Nhà chức trách hàng hải Anh xác nhận một tàu hàng đã bị một vật thể đánh trúng nhưng may mắn không có người bị thương. Mặc dù chi tiết về loại vật thể hay nguồn gốc của nó chưa được công bố rộng rãi, nhưng việc Mỹ nhanh chóng đổ lỗi cho Iran và tiến hành trả đũa đã cho thấy mức độ căng thẳng và sự thiếu tin tưởng giữa hai bên đang ở mức báo động. Những diễn biến này không chỉ khiến cộng đồng hàng hải quốc tế lo ngại mà còn đẩy nhanh các cuộc thảo luận về an ninh và ổn định khu vực.

Nguy cơ leo thang và tầm ảnh hưởng

Việc thỏa thuận ngừng bắn tạm thời sụp đổ và các hành động quân sự trả đũa diễn ra liên tiếp đã thổi bùng lên những lo ngại nghiêm trọng về một cuộc leo thang xung đột không kiểm soát. Eo biển Hormuz không chỉ là huyết mạch kinh tế mà còn là một điểm nóng chiến lược, nơi các cường quốc khu vực và quốc tế có nhiều lợi ích chồng chéo. Bất kỳ sự gián đoạn lớn nào tại đây đều có thể dẫn đến những hệ lụy domino, từ việc các nước phải tìm kiếm tuyến đường thay thế tốn kém hơn, đến việc giá cả hàng hóa và năng lượng toàn cầu tăng vọt, gây ra cú sốc kinh tế không nhỏ.

Với việc khoảng 500 tàu hàng đang chờ được di chuyển an toàn và Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) tạm dừng các chiến dịch hỗ trợ, ngành vận tải biển toàn cầu đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng tiềm tàng. Sự chậm trễ này không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho các công ty vận tải và chủ hàng mà còn ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, từ nguyên liệu thô đến sản phẩm cuối cùng. Nếu tình hình tiếp tục xấu đi, nguy cơ các công ty bảo hiểm hàng hải tăng phí bảo hiểm hoặc thậm chí từ chối bảo hiểm cho các chuyến đi qua Eo biển Hormuz là hoàn toàn có thể xảy ra, làm trầm trọng thêm gánh nặng tài chính và sự phức tạp trong hoạt động thương mại quốc tế.

Hơn nữa, các cuộc không kích của Mỹ vào Iran cũng gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về ý chí của Washington trong việc bảo vệ lợi ích và các tuyến đường biển chiến lược của mình. Tuy nhiên, hành động này cũng có thể bị Iran và các đồng minh trong khu vực coi là hành động gây hấn, dẫn đến các phản ứng trả đũa tiếp theo. Vòng xoáy bạo lực có nguy cơ kéo các bên khác vào cuộc, biến xung đột thành một cuộc đối đầu rộng lớn hơn, gây bất ổn sâu sắc cho cả khu vực Trung Đông và trật tự an ninh toàn cầu. Sự hiện diện quân sự dày đặc của các cường quốc trong khu vực càng làm tăng thêm tính nhạy cảm và nguy cơ xảy ra các sự cố ngoài ý muốn.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Sự leo thang căng thẳng mới nhất tại Eo biển Hormuz, với các cuộc không kích của Mỹ và phản ứng từ Iran, cho thấy một thực tế đáng lo ngại: dù có những nỗ lực ngoại giao và thỏa thuận ngừng bắn, sự ổn định trong khu vực vẫn vô cùng mong manh. Việc thỏa thuận ngừng bắn bị phá vỡ chỉ sau một tuần đã phơi bày sự thiếu tin tưởng sâu sắc và các toan tính chiến lược phức tạp giữa các bên. Đối với Washington, việc đáp trả bằng hành động quân sự là một thông điệp rõ ràng về quyết tâm bảo vệ tự do hàng hải và răn đe các hành vi gây hấn. Tuy nhiên, đối với Tehran, động thái này có thể được coi là sự xâm phạm chủ quyền và sẽ làm dấy lên một làn sóng phản kháng mạnh mẽ hơn, như cách họ đã phủ nhận thiệt hại và duy trì hoạt động cảng Sirik.

Điểm mấu chốt ở đây không chỉ là sự trả đũa tức thời mà là khả năng kiểm soát tình hình để không dẫn đến một cuộc xung đột quy mô lớn hơn. Các bên đều đang ở trong một tình thế nhạy cảm, nơi mỗi hành động đều có thể bị hiểu sai hoặc bị lợi dụng để đẩy tình hình đi xa hơn. Trong bối cảnh đó, vai trò của các tổ chức quốc tế như IMO trong việc điều phối an toàn hàng hải trở nên thiết yếu hơn bao giờ hết, nhưng cũng vô cùng khó khăn. Tương lai của Eo biển Hormuz và ổn định khu vực sẽ phụ thuộc vào khả năng kiềm chế, giao tiếp hiệu quả và sự tìm kiếm một giải pháp ngoại giao bền vững – điều mà lịch sử gần đây cho thấy là một thách thức cực lớn.

Nguồn tham khảo

• VTV.vn - Mỹ không kích Iran sau vụ tàu hàng bị tấn công ngoài khơi Oman