Iran và Mỹ đối đầu về eo biển Hormuz: Tension Nâng Cao

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã đưa ra tuyên bố rằng không có lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận quyền lợi của người dân Iran như nêu trong đề xuất 14 điểm. Ông nhấn mạnh rằng mọi cách tiếp cận khác đều sẽ không mang lại kết quả, chỉ dẫn đến thất bại. Tuyên bố này được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran đang trên bờ vực sụp đổ.

Iran cho biết đề xuất mới là lời hồi đáp với kế hoạch trước đó của Mỹ. Washington được cho là đã đưa ra bản ghi nhớ một trang nhằm chấm dứt giao tranh và mở khuôn khổ đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran. Bộ Ngoại giao Iran cho biết phản hồi của Tehran là kêu gọi chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, gồm cả tại Lebanon, chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran và giải phóng tài sản Iran bị đóng băng ở nước ngoài.

Tuy nhiên, ông Trump gọi phản hồi của Tehran là "hoàn toàn không thể chấp nhận" và khẳng định rằng Mỹ sẽ giành chiến thắng hoàn toàn. Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu - gần như bị tê liệt kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran nổ ra vào ngày 28-2.

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và người đồng cấp Mỹ Marco Rubio đã thảo luận vấn đề này trong cuộc điện đàm hồi tháng 4. Họ nhất trí rằng không quốc gia hay tổ chức nào được phép thu phí khi đi qua các tuyến hàng hải quốc tế như eo biển Hormuz. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho biết phía Mỹ đã nêu khả năng tàu Trung Quốc phải trả phí qua eo biển, nhằm thúc ép Bắc Kinh gây thêm sức ép với Tehran để chấm dứt xung đột.

Tehran đã yêu cầu được quyền thu phí tàu thuyền như điều kiện để chấm dứt chiến tranh. Mỹ hiện áp đặt lệnh phong tỏa hải quân với các cảng Iran, và ông Trump từng đề cập khả năng Washington tự thu phí hoặc phối hợp với Iran để thu phí qua eo biển. Tuy nhiên, sau nhiều phản ứng trái chiều từ trong và ngoài nước, Nhà Trắng khẳng định ông Trump muốn eo biển Hormuz mở cửa, không hạn chế lưu thông.

Đại sứ quán Trung Quốc không bác bỏ thông tin từ phía Mỹ, đồng thời cho biết Bắc Kinh hy vọng các bên sẽ cùng hợp tác để khôi phục hoạt động lưu thông bình thường qua Hormuz. "Việc duy trì an ninh, ổn định khu vực và bảo đảm tự do lưu thông phù hợp với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế", người phát ngôn đại sứ quán Liu Pengyu nói.

Tuyên bố này được đưa ra trước thềm hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung tại Bắc Kinh, trong đó vấn đề Iran sẽ là nội dung quan trọng được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thảo luận. Trước khi lên đường đến thăm Trung Quốc vào ngày 12-5, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ có "một cuộc trao đổi dài" với ông Tập Cận Bình về vấn đề Iran, nhưng Washington không cần Bắc Kinh hỗ trợ để chấm dứt xung đột.

Đại sứ quán Trung Quốc đã đưa ra cam kết hợp tác nhằm khôi phục hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz. Theo đó, họ hy vọng các bên sẽ cùng nhau bảo đảm an ninh và ổn định khu vực, đồng thời duy trì tự do lưu thông trên tuyến hàng hải chiến lược này.

Trong khi đó, Anh đã quyết định triển khai thiết bị rà phá thủy lôi tự hành, tiêm kích Typhoon và tàu chiến HMS Dragon tham gia một sứ mệnh phòng thủ đa quốc gia tại eo biển Hormuz. Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết cuộc hành động này nhằm bảo vệ an ninh hàng hải khu vực, đồng thời nhấn mạnh rằng hoạt động của họ sẽ được kích hoạt khi điều kiện cho phép.

Chi phí cho cuộc chiến với Iran đã tăng lên gần 29 tỉ USD, theo thông tin từ Lầu Năm Góc. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết mức chi phí này cao hơn khoảng 4 tỉ USD so với con số mà ông đưa ra hôm 29-4.

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và Iran, các nước khác như Anh đã quyết định tăng cường sự hiện diện quân sự tại khu vực. Điều này cho thấy nỗ lực của các bên nhằm duy trì ổn định và tự do lưu thông qua eo biển Hormuz, đồng thời giảm thiểu nguy cơ xung đột.

Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng Washington không cần sự hỗ trợ từ Bắc Kinh để chấm dứt xung đột với Iran. Ông cho biết sẽ có cuộc trao đổi dài với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về vấn đề này tại hội nghị thượng đỉnh sắp tới, nhưng khẳng định Mỹ tự tin vào khả năng giải quyết tình hình.

Trong khi đó, Tehran đã yêu cầu được quyền thu phí tàu thuyền như điều kiện để chấm dứt chiến tranh. Họ cho rằng việc áp đặt lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran là không công bằng và cần phải được xóa bỏ. Washington hiện đang áp dụng các biện pháp trừng phạt nhằm hạn chế hoạt động kinh tế của Iran, đồng thời cân nhắc khả năng thu phí qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, sau nhiều phản ứng trái chiều từ trong và ngoài nước, Nhà Trắng đã quyết định không tiếp tục áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran. Thay vào đó, họ sẽ duy trì hoạt động thông thương bình thường để giảm thiểu nguy cơ xung đột.

Đây là những nỗ lực nhằm tìm kiếm giải pháp hòa bình và ổn định khu vực, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu do eo biển Hormuz đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng.

Theo bài viết của XU HƯỚNG 24 (PHẠM VĂN QUỲNH)