Iran kêu gọi người dân thắt chặt tiêu thụ xăng giữa vòng vây phong tỏa của Mỹ

Tình trạng khan hiếm nhiên liệu đang đẩy nhiều đô thị tại Iran vào cảnh người dân phải xếp hàng dài chờ đợi tại các trạm bơm. Trong thông điệp phát đi trên sóng truyền hình trực tiếp, Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã thẳng thắn kêu gọi toàn thể cộng đồng chia sẻ gánh nặng bằng cách chủ động cắt giảm lượng xăng tiêu thụ hằng ngày, giữa bối cảnh hoạt động nhập khẩu năng lượng bị đình trệ nghiêm trọng do lệnh phong tỏa từ Washington.

Tóm tắt nhanh

• Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf kêu gọi người dân giảm tiêu thụ nhiên liệu, khẳng định nếu sử dụng hợp lý thì sản lượng nội địa vẫn có thể đáp ứng đủ nhu cầu.
• Phó tổng thống Mohammad Jafar Ghaempanah và Tổng thống Masoud Pezeshkian thừa nhận tác động nặng nề từ lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ, khiến xuất nhập khẩu giảm 25-35% và buộc Tehran phải cân nhắc phương án tăng giá xăng.
• Hệ thống trợ cấp nhiên liệu hào phóng của Iran đang bộc lộ nhiều bất cập, tạo ra khoảng cách thụ hưởng bất bình đẳng giữa người sở hữu nhiều phương tiện và người không có xe.

Vì sao đáng chú ý

Tình trạng thiếu hụt xăng dầu tại một quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ dồi dào như Iran cho thấy tác động trực diện và tức thì từ các biện pháp siết chặt phong tỏa hàng hải của Mỹ. Không chỉ dừng lại ở vấn đề giao thông hay sinh hoạt thường nhật, bài toán nhiên liệu đang trực tiếp đe dọa ổn định kinh tế - xã hội nội bộ của Tehran.

Việc lãnh đạo cấp cao Iran phải công khai thừa nhận sự thiếu hụt và kêu gọi sự hợp tác từ người dân phản ánh mức độ căng thẳng của chuỗi cung ứng trong nước. Đồng thời, điều này cũng đặt chính quyền Tổng thống Masoud Pezeshkian trước một quyết định cải cách nhạy cảm: tăng giá xăng để bù đắp thâm hụt ngân sách nhưng phải đối mặt với nguy cơ gây bất mãn trong dư luận.

Bối cảnh: Vòng vây phong tỏa và đòn bóp nghẹt kinh tế

Căng thẳng quân sự và kinh tế giữa Tehran và Washington đã bước sang giai đoạn đối đầu trực diện kể từ khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2. Ngay sau đó, Iran thiết lập quyền kiểm soát tại eo biển chiến lược Hormuz, trong khi quân đội Mỹ áp đặt chiến dịch phong tỏa hải quân toàn diện nhằm vào hệ thống cảng biển của nước này.

Hệ lụy từ đòn phong tỏa này nhanh chóng bộc lộ. Ngày 24/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent chính thức công bố kế hoạch siết chặt hơn nữa nhằm mục tiêu bóp nghẹt nền kinh tế Iran, tiếp nối chuỗi trừng phạt nghiêm ngặt vốn được duy trì từ năm 2018 khi Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân lịch sử.

Đến ngày 28/8, Tổng thống Masoud Pezeshkian xác nhận hoạt động xuất nhập khẩu của Iran đã sụt giảm nghiêm trọng từ 25% đến 35% chỉ trong vài tháng ngắn ngủi. Sự đứt gãy này trực tiếp khiến Iran không thể nhập khẩu các chế phẩm xăng dầu tinh chế cần thiết để bù đắp cho nhu cầu tiêu thụ nội địa vượt ngưỡng.

Bất cập từ cơ chế trợ giá và nguy cơ điều chỉnh giá nhiên liệu

Bên cạnh yếu tố phong tỏa từ bên ngoài, giới chức Tehran cũng thẳng thắn nhìn nhận những lỗ hổng trong chính sách điều hành năng lượng nội địa. Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf chỉ ra rằng một phần nguyên nhân dẫn đến mức tiêu thụ nhiên liệu quá cao xuất phát từ hiệu suất và cơ cấu của ngành công nghiệp trong nước, bên cạnh thói quen sử dụng của người dân.

Trong khi đó, Phó tổng thống Mohammad Jafar Ghaempanah lên tiếng chỉ trích cơ chế phân phối xăng dầu được nhà nước trợ giá ở mức rất thấp hiện nay. Theo ông Ghaempanah, việc duy trì mức giá rẻ phi thị trường đang tạo ra sự bất công lớn: những cá nhân sở hữu nhiều phương tiện cá nhân được hưởng lợi tối đa từ ngân sách nhà nước, trong khi những người nghèo không có xe lại không nhận được sự hỗ trợ tương xứng.

Để giải quyết tình trạng thâm hụt thương mại và áp lực ngân sách ngày càng lớn, việc tăng giá xăng đã được Tổng thống Pezeshkian đưa ra xem xét. Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá nhiên liệu tại Iran luôn là một bài toán chính trị - xã hội vô cùng phức tạp, đòi hỏi sự đồng thuận cao trong bối cảnh đời sống nhân dân đang chịu nhiều áp lực.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Áp lực nhiên liệu hiện nay phơi bày một điểm nghẽn chiến lược của Iran: dù là quốc gia xuất khẩu dầu thô lớn, năng lực lọc dầu và tự chủ chế phẩm tinh chế của Tehran vẫn dễ bị tổn thương khi các tuyến hàng hải huyết mạch bị cô lập.

Lời kêu gọi tiết kiệm xăng từ Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf không đơn thuần là một khuyến cáo dân sinh, mà là tín hiệu cho thấy bộ máy điều hành đang phải tìm cách co kéo nguồn lực nội bộ để thích ứng với trạng thái bị phong tỏa kéo dài. Phản ứng đe dọa mở rộng tấn công sang các cơ sở dầu mỏ khu vực hoặc ngụ ý về năng lực hạt nhân từ phía Tehran cho thấy nguy cơ đối đầu có thể tiếp tục leo thang, khi các đòn trừng phạt kinh tế bắt đầu tác động sâu vào đời sống hàng ngày của người dân.

Nguồn tham khảo

Thông tin tổng hợp dựa trên báo cáo thực địa và tuyên bố chính thức của giới chức Iran do hãng thông tấn AFP và Báo VnExpress ghi nhận.