Bế tắc đàm phán thúc đẩy Iran chuyển dịch học thuyết quân sự sang thế tiến công

Tình trạng bế tắc ngoại giao kéo dài cùng các biện pháp phong tỏa kinh tế đang đẩy Tehran đến một bước ngoặt chiến lược nguy hiểm. Thay vì duy trì học thuyết phòng thủ và phản ứng tương xứng như trước, giới lãnh đạo Iran đang công khai chuẩn bị cho kịch bản chủ động ra đòn phủ đầu nhằm định hình lại cuộc chơi an ninh tại Trung Đông.

Tóm tắt nhanh

• Lãnh đạo cấp cao và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) công khai tuyên bố chuyển trọng tâm chiến lược sang các chiến dịch tấn công quy mô lớn.
• Động thái này xuất phát từ việc thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4 sụp đổ, các cuộc đàm phán ngoại giao bế tắc và lệnh cấm vận dầu mỏ của Mỹ tiếp tục siết chặt.
• Giới phân tích cảnh báo toan tính sử dụng đòn tấn công chủ động để ép đối phương đàm phán có thể kích hoạt 'cái bẫy leo thang' khó kiểm soát trên toàn khu vực.

Vì sao đáng chú ý

Sự chuyển hướng trong tuyên bố của Iran không đơn thuần là đòn tâm lý chiến mà phản ánh sự bế tắc của các giải pháp ngoại giao truyền thống. Khi các lệnh trừng phạt dầu mỏ tái áp đặt và vòng vây hàng hải tiếp tục siết chặt các cảng biển, Tehran nhận thấy việc duy trì trạng thái 'nguyên trạng' chỉ mang lại bất lợi kinh tế và xói mòn vị thế chiến lược.

Bằng cách cảnh báo sẵn sàng tấn công sâu vào mục tiêu của đối phương và mở rộng sang các phương thức tác chiến phi đối xứng, Tehran đang cố gắng nâng cao cái giá mà Washington và các đồng minh phải trả nếu tiếp tục duy trì sức ép bao vây.

Bối cảnh

Căng thẳng khu vực bùng nổ kể từ chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2. Dù hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào ngày 8/4 giúp giảm nhiệt các đòn không kích trực diện, nhưng khoảng lặng chiến sự không chuyển hóa thành một thỏa thuận hòa bình bền vững.

Các cuộc đối thoại sau đó nhanh chóng đổ vỡ khi Washington kiên quyết tái áp đặt lệnh trừng phạt năng lượng và duy trì sự hiện diện quân sự phong tỏa các tuyến hàng hải của Iran. Đồng thời, xung đột ủy nhiệm vẫn âm ỉ lan rộng, đặc biệt là các cuộc đụng độ tại eo biển Hormuz và giao tranh trên Biển Đỏ, khiến an ninh hàng hải quốc tế bị đe dọa nghiêm trọng.

Học thuyết mới: Từ răn đe thụ động sang tấn công chọn lọc

Đợt cải tổ ban lãnh đạo quân sự cấp cao của Iran vào đầu tháng 8 đánh dấu bước chuyển rõ nét nhất. Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đã chỉ thị lực lượng vũ trang phải nâng cao tối đa năng lực răn đe và chuẩn bị phương án mở các cuộc tấn công quy mô lớn thay vì chỉ chờ đợi phòng ngự.

Cố vấn Lãnh tụ Khamenei, ông Mohammad Mokhber, khẳng định việc chuyển xung đột sang thế tấn công nếu các yêu cầu của Tehran bị phớt lờ sẽ làm thay đổi căn bản cán cân quyền lực. Trong khi đó, các chỉ huy IRGC nhấn mạnh đang phát triển năng lực tác chiến chính xác ngay trên lãnh thổ đối phương bằng cách kết hợp vũ khí dẫn đường, tác chiến mạng và chiến tranh kinh tế.

Thực tế chiến trường đã phát đi tín hiệu này từ ngày 29/7, khi IRGC phóng tên lửa đạn đạo bất ngờ nhằm vào căn cứ Mỹ tại Jordan, động thái được phía Mỹ thừa nhận là đòn đánh bất ngờ và truyền thông Iran xem như minh chứng cho cách tiếp cận chủ động mới.

Rủi ro từ cái bẫy leo thang và tính toán sai lầm

Giới quan sát quốc tế cho rằng việc Tehran chuyển hướng chiến lược mang bản chất của sự tuyệt vọng chiến thuật nhằm phá thế bế tắc kinh tế. Chuyên gia Sina Toossi từ Trung tâm Chính sách Quốc tế (CIP) nhận định, Iran dường như tin rằng họ cần leo thang sớm và mạnh hơn để không bị động để Mỹ và Israel áp đặt luật chơi.

Tuy nhiên, nhà phân tích quan hệ quốc tế Ahmad Zeidabadi tại Tehran cảnh báo toan tính này ẩn chứa hiểm họa khôn lường. Khi cả hai bên đều rơi vào tâm lý răn đe cưỡng bức – tin rằng chỉ có leo thang mạnh hơn mới ép được đối phương nhượng bộ – không gian dành cho ngoại giao sẽ bị triệt tiêu hoàn toàn, biến một vụ đụng độ cục bộ tại Hormuz hay biên giới thành xung đột toàn diện.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Chiến lược 'tiến công để phá bế tắc' của Tehran phản ánh một thực tế: ranh giới giữa phòng thủ răn đe và chiến tranh phủ đầu tại Trung Đông đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Dù mục tiêu cuối cùng của Iran có thể vẫn là buộc Mỹ quay lại bàn đàm phán với những điều khoản có lợi, việc đẩy mức độ sẵn sàng tấn công lên cao khiến nguy cơ tính toán sai lầm (miscalculation) tăng vọt. Trong một môi trường thiếu vắng các kênh liên lạc giảm leo thang đáng tin cậy, bất kỳ đòn tấn công chọn lọc nào cũng có thể vượt tầm kiểm soát của cả hai bên.

Nguồn tham khảo

Tổng hợp từ báo cáo của AFP, Reuters, CNN và thông tin ghi nhận từ VnExpress.