Houthi Thâu Tóm 'Yết Hầu Biển Đỏ': Bước Ngoặt Chiến Lược Gây Rúng Động Hàng Hải Toàn Cầu

Trong một diễn biến mang tính bước ngoặt, lực lượng Houthi đã đạt được quyền kiểm soát chiến lược đối với thành phố cảng Mocha và đảo Mayyun (còn gọi là Perim), cho phép họ siết chặt vòng kiểm tỏa quanh eo biển Bab al-Mandab – huyết mạch hàng hải nối liền Biển Đỏ với Vịnh Aden. Sự kiện này không chỉ định hình lại cục diện cuộc chiến ở Yemen mà còn gửi đi một tín hiệu cảnh báo về những rủi ro mới đối với thương mại và an ninh hàng hải toàn cầu.

Tóm tắt nhanh

• Houthi đã chiếm giữ thành phố cảng chiến lược Mocha và đảo Mayyun (Perim) sau một chiến dịch tiến công quy mô lớn.
• Việc kiểm soát các vị trí này mang lại cho Houthi khả năng giám sát và triển khai vũ khí hiệu quả hơn tại eo biển Bab al-Mandab, một tuyến hàng hải trọng yếu.
• Sự thất thủ của Mocha được coi là tổn thất lớn đối với chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, có thể dẫn đến sự tan rã của lực lượng này ở miền Nam.
• Động thái này làm gia tăng đáng kể rủi ro đối với vận tải biển qua Biển Đỏ và kênh đào Suez, đồng thời có thể châm ngòi cho phản ứng mạnh mẽ từ các cường quốc.

Vì sao đáng chú ý

Việc Houthi kiểm soát được các điểm nút chiến lược như Mocha và eo biển Bab al-Mandab có ý nghĩa sâu rộng vượt ra ngoài biên giới Yemen. Đối với nền kinh tế toàn cầu, tuyến hàng hải qua Biển Đỏ và kênh đào Suez là con đường vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là dầu mỏ, huyết mạch kết nối châu Á và châu Âu. Bất kỳ sự gián đoạn hay gia tăng rủi ro nào tại đây đều có thể đẩy chi phí vận chuyển lên cao, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả hàng hóa, lạm phát và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với các quốc gia phụ thuộc vào thương mại hàng hải, đặc biệt là những nước có giao thương lớn với châu Âu qua kênh đào Suez, sự bất ổn tại Bab al-Mandab là một mối đe dọa hiện hữu. Khả năng Houthi triển khai thủy lôi, máy bay không người lái (UAV) và xuồng không người lái (USV) từ các vị trí mới sẽ biến khu vực này thành một điểm nóng nguy hiểm, buộc các công ty vận tải phải xem xét lại lộ trình hoặc tăng cường bảo hiểm, đội chi phí lên người tiêu dùng.

Về mặt địa chính trị, động thái này củng cố vị thế của Houthi trong cuộc xung đột Yemen, đồng thời đặt ra thách thức lớn cho Ả Rập Xê Út và các đồng minh, những người đã và đang tìm cách hạn chế tầm ảnh hưởng của nhóm này. Nó cũng có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng an ninh hàng hải quốc tế, có khả năng lôi kéo các cường quốc như Mỹ vào một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp hơn, gây phân tán nguồn lực và làm trầm trọng thêm tình hình căng thẳng tại khu vực Trung Đông vốn đã phức tạp.

Bối cảnh

Xung đột tại Yemen đã kéo dài hơn một thập kỷ, với các bên tham chiến chính là chính phủ được quốc tế công nhận (được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn) và lực lượng Houthi. Mặc dù từng có một thỏa thuận ngừng bắn vào năm 2022 mang lại một thời kỳ lắng xuống tương đối, giao tranh đã leo thang trở lại vào tháng 7 vừa qua. Lực lượng Houthi đã liên tục gây áp lực lên các cơ sở dầu khí, hạ tầng trọng yếu của Ả Rập Xê Út và các vị trí của chính phủ Yemen, chứng tỏ khả năng quân sự đáng kể của mình.

Trước khi chiến dịch tiến công mới nhất diễn ra, Houthi đã thể hiện khả năng tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandab bằng tên lửa đạn đạo diệt hạm và UAV từ các khu vực mà họ kiểm soát. Tuy nhiên, việc thiếu các căn cứ tiền tiêu trực tiếp ở sát eo biển đã hạn chế phần nào hiệu quả giám sát và triển khai vũ khí của họ.

Mocha từ lâu đã được coi là cảng biển cuối cùng còn nằm trong tay chính phủ Yemen, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các tuyến hậu cần và phòng thủ ở miền Nam. Sự thất thủ của Mocha, cùng với việc rút quân khỏi đảo Mayyun, là kết quả của một chiến dịch tiến công kéo dài của Houthi từ ngày 3/9, gây áp lực trên ba mặt trận riêng biệt ở phía tây thành phố Taiz, phía nam Hodeidah và Mocha. Việc quân chính phủ rút lui mà không chống trả hiệu quả đã tạo điều kiện thuận lợi cho Houthi giành chiến thắng nhanh chóng.

Trong bối cảnh căng thẳng khu vực, đặc biệt là sau các cuộc xung đột ở Trung Đông, tuyến hàng hải qua Biển Đỏ càng trở nên quan trọng hơn khi eo biển Hormuz ở Vịnh Ba Tư đôi khi bị đe dọa phong tỏa. Ả Rập Xê Út thậm chí đã phải chuyển hướng hàng triệu thùng dầu qua đường ống nối đến cảng Yanbu ven Biển Đỏ để giảm phụ thuộc, nhưng ngay cả tuyến đường này cũng không thoát khỏi tầm ngắm của Houthi với các cuộc tấn công vào hạ tầng dầu khí như nhà máy lọc dầu Aramco ở Jazan.

Chiến thắng chiến thuật và bước tiến địa chính trị

Thành phố cảng Mocha, nằm gần eo biển Bab al-Mandab, từ lâu đã được coi là 'yết hầu' chiến lược. Việc kiểm soát Mocha mang lại cho Houthi một vị trí lý tưởng để giám sát, cũng như triển khai các loại vũ khí tiên tiến như thủy lôi, UAV và xuồng không người lái (USV). Biên tập viên Howard Altman của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định Houthi là một trong những lực lượng tiên phong đưa những loại vũ khí này vào thực chiến.

Đại tá Abdul Basit Al-Baher thuộc quân đội chính phủ Yemen cũng khẳng định rằng Houthi quyết tâm kiểm soát Mocha để có bàn đạp triển khai xuồng tự sát từ những khu vực gần tuyến hàng hải trên Biển Đỏ. Điều này mở rộng đáng kể phạm vi tác chiến và khả năng đe dọa tàu thuyền của Houthi.

Kiểm soát các đảo chiến lược

Ngoài Mocha, việc Houthi nắm quyền kiểm soát đảo Mayyun (Perim) là một yếu tố then chốt khác. Hòn đảo này nằm ở vị trí hẹp nhất của eo biển Bab al-Mandab, chỉ cách bờ biển phía tây Yemen khoảng 3 km và cách Djibouti 20 km về phía đông. Ảnh vệ tinh chụp năm 2021 cho thấy trên đảo có đường băng dài 1.800 m cùng nhà chứa máy bay và một số hạ tầng khác, được cho là do Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) xây dựng để hỗ trợ hoạt động của UAV trong khu vực.

Một hòn đảo khác, Zuqar, cũng có đường băng được chụp từ ảnh vệ tinh năm ngoái. Mặc dù chưa rõ bên nào xây dựng, nhưng khả năng cao cũng là UAE. Đảo Zuqar cách tuyến hàng hải đi về phía bắc Biển Đỏ khoảng 7 km. Việc nắm giữ các hòn đảo này có thể cho phép Houthi áp dụng mô hình tương tự Iran tại eo biển Hormuz, nơi họ yêu cầu tàu thuyền đi qua luồng giữa đảo Qeshm và Larak.

Sự kết hợp giữa việc kiểm soát cảng Hodeidah (cách đó 160 km), Mocha và các đảo Mayyun, Zuqar mang lại cho Houthi khả năng kiểm soát gần như hoàn toàn khu vực Bab al-Mandab, biến nhóm này thành một thế lực đáng gờm trên biển.

Hậu quả sâu rộng và khả năng phản ứng quốc tế

Sự sụp đổ của Mocha được chuyên gia quốc phòng Wolfgang Pusztai đánh giá là có thể là bước ngoặt của cuộc xung đột, thậm chí dẫn tới sự tan rã của lực lượng chính phủ ở miền Nam Yemen. Điều này củng cố mạnh mẽ vị thế của Houthi và làm phức tạp thêm mọi nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình.

Khả năng phong tỏa hoặc quấy rối tàu thuyền một cách hiệu quả hơn của Houthi tại Bab al-Mandab sẽ không chỉ ảnh hưởng đến Ả Rập Xê Út mà còn đến toàn bộ thương mại hàng hải quốc tế. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể phải can thiệp mạnh tay hơn, tương tự như chiến dịch nhằm vào Houthi trước đây. Tuy nhiên, biên tập viên Altman cũng cảnh báo rằng hải quân và các lực lượng chủ chốt khác của Mỹ đang bị quá tải do triển khai liên tục trong nhiều tháng ở các điểm nóng khác.

Một chiến dịch quân sự quy mô lớn hơn để đảm bảo an toàn hàng hải tại Biển Đỏ sẽ đòi hỏi nguồn lực đáng kể và có nguy cơ châm ngòi cho một cuộc xung đột rộng lớn hơn, gây ra những hệ lụy không lường trước cho toàn bộ khu vực Trung Đông.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Việc Houthi củng cố quyền kiểm soát tại 'yết hầu Biển Đỏ' cho thấy một sự thay đổi chiến lược đáng kể trong cuộc xung đột Yemen, vượt ra ngoài khuôn khổ một cuộc nội chiến đơn thuần. Nó phản ánh năng lực quân sự ngày càng tinh vi của Houthi, kết hợp với điểm yếu trong phòng tuyến của chính phủ được quốc tế công nhận và các đồng minh. Động thái này không chỉ mang lại cho Houthi lợi thế đàm phán cực lớn mà còn biến họ thành một nhân tố không thể bỏ qua trong bất kỳ giải pháp an ninh nào cho khu vực Biển Đỏ.

Khả năng Houthi tái định hình an ninh hàng hải tại một trong những tuyến đường thương mại trọng yếu nhất thế giới là một lời cảnh tỉnh cho cộng đồng quốc tế về sự lan rộng của các mối đe dọa phi truyền thống. Sự thiếu quyết đoán hoặc phân tán nguồn lực của các cường quốc có thể tạo ra những khoảng trống quyền lực, mà Houthi đã chứng minh rằng họ sẵn sàng và có khả năng khai thác để đạt được các mục tiêu chiến lược của mình. Tình hình đòi hỏi một cách tiếp cận đa diện, không chỉ giới hạn ở giải pháp quân sự mà còn cần có những nỗ lực ngoại giao và kinh tế quyết liệt để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng toàn diện.

Nguồn tham khảo

• Chiến dịch tiến công giúp Houthi siết chặt 'yết hầu biển Đỏ' - Báo VnExpress

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Q1: Eo biển Bab al-Mandab có vai trò quan trọng như thế nào?

A1: Bab al-Mandab là một trong những 'yết hầu' hàng hải chiến lược nhất thế giới, nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Biển Ả Rập. Đây là tuyến đường huyết mạch cho khoảng 12% thương mại hàng hải toàn cầu, đặc biệt quan trọng cho vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa giữa châu Á, châu Âu và Bắc Phi thông qua kênh đào Suez. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể có tác động kinh tế và địa chính trị sâu rộng.

Q2: Việc Houthi kiểm soát Mocha và Mayyun mang lại khả năng mới nào cho họ?

A2: Kiểm soát Mocha và đảo Mayyun (Perim) cung cấp cho Houthi các vị trí tiền tiêu gần eo biển Bab al-Mandab. Điều này giúp họ giám sát tàu thuyền tốt hơn, và quan trọng hơn, triển khai hiệu quả các loại vũ khí tiên tiến như thủy lôi, máy bay không người lái (UAV) và xuồng không người lái (USV) để tấn công hoặc quấy rối các tàu thuyền đi qua. Điều này mở rộng đáng kể phạm vi và mức độ đe dọa của Houthi đối với an ninh hàng hải.

Q3: Phản ứng của cộng đồng quốc tế đối với tình hình này có thể là gì?

A3: Việc Houthi siết chặt kiểm soát Bab al-Mandab nhiều khả năng sẽ làm gia tăng áp lực quốc tế yêu cầu một giải pháp. Các quốc gia phụ thuộc vào tuyến hàng hải này, đặc biệt là Mỹ và các đồng minh châu Âu, có thể xem xét tăng cường hiện diện quân sự để bảo vệ an toàn hàng hải. Tuy nhiên, việc can thiệp quân sự trực tiếp có thể phức tạp do tình hình căng thẳng chung ở Trung Đông và nguy cơ làm leo thang xung đột. Các nỗ lực ngoại giao để đàm phán một thỏa thuận ngừng bắn hoặc giải pháp chính trị toàn diện cũng sẽ được đẩy mạnh, dù gặp nhiều thách thức.