Cú sốc Honda báo lỗ sau 7 thập kỷ: Cái kết đắng từ 'canh bạc' xe điện và bài học về sự thức thời

Trong suốt gần 70 năm kể từ ngày niêm yết trên sàn chứng khoán Tokyo, Honda Motor vốn được coi là biểu tượng của sự bền bỉ và ổn định. Ngay cả trong những giai đoạn đen tối nhất của kinh tế toàn cầu như cuộc khủng hoảng tài chính 2008, thảm họa kép động đất - sóng thần 2011 hay đại dịch COVID-19, gã khổng lồ này vẫn giữ vững bảng cân đối kế toán dương. Tuy nhiên, năm 2026 đã đánh dấu một cột mốc đau đớn: Honda lần đầu tiên báo lỗ. Đây không chỉ là một con số âm trên báo cáo tài chính, mà là kết quả của một cú 'việt vị' chiến lược trong cuộc đua xe điện (EV) toàn cầu.

Canh bạc tất tay của Toshihiro Mibe

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2021, khi Chủ tịch kiêm CEO Toshihiro Mibe đưa ra một tuyên bố gây chấn động: Honda sẽ chấm dứt hoàn toàn việc bán xe chạy xăng vào năm 2040. Trong giới xe Nhật Bản vốn nổi tiếng thận trọng, Honda đã chọn một lối đi riêng đầy quyết liệt, khác hẳn với thái độ 'nghi ngờ xe điện' của người khổng lồ Toyota.

Thời điểm đó, tầm nhìn của Mibe được coi là thức thời. Chính quyền Washington đẩy mạnh các gói hỗ trợ xanh, và Trung Quốc trở thành công xưởng xe điện của thế giới. Honda không muốn bị coi là 'kẻ chậm chân' trước Tesla hay các thế lực mới như BYD. Để hiện thực hóa giấc mơ này, Honda đã dốc toàn lực vào Bắc Mỹ - thị trường 'nồi cơm' chiếm tới hơn 40% doanh số của hãng.

Hàng tỷ USD đổ vào các 'siêu dự án'

Để chuẩn bị cho kỷ nguyên mới, Honda không tiếc tiền đầu tư. Hàng tỷ USD đã được rót vào việc cải tạo tổ hợp sản xuất tại Ohio (Mỹ) thành trung tâm xe điện hiện đại. Một liên minh sản xuất pin quy mô lớn với LG Energy Solution được thiết lập, cùng dự án xe điện trị giá 11 tỷ USD tại Canada – khoản đầu tư lớn nhất lịch sử hãng tại quốc gia này. Chưa dừng lại ở đó, Honda còn bắt tay với Sony để tạo ra thương hiệu Afeela, kỳ vọng biến ô tô thành một 'thiết bị giải trí di động' đầy công nghệ.

Thực tế khắc nghiệt: Khi thị trường quay xe

Sai lầm của Honda không nằm ở công nghệ, mà nằm ở dự báo thị trường. Sau giai đoạn tăng trưởng nóng nhờ nhóm khách hàng yêu công nghệ (early adopters), thị trường xe điện bắt đầu chạm ngưỡng bão hòa sớm hơn dự kiến. Khách hàng phổ thông – những người trực tiếp nuôi sống các hãng xe truyền thống – vẫn tỏ ra e dè với giá bán cao và hạ tầng sạc chưa đồng bộ.

Cú đánh quyết định khiến chiến lược của Honda tan vỡ đến từ chính trường Mỹ. Việc chính quyền mới hủy bỏ các khoản ưu đãi thuế 7.500 USD dành cho người mua xe điện đã làm sụt giảm nhu cầu một cách thê thảm. Honda từng kỳ vọng xe điện sẽ chiếm 15% doanh số tại Mỹ, nhưng con số thực tế chỉ dừng lại ở mức chưa đầy 8%. Khi sản lượng không đạt kỳ vọng, các nhà máy khổng lồ trở thành gánh nặng chi phí cố định kinh khủng.

Sự tương phản cay đắng với Toyota

Trong khi Honda đang loay hoay trong 'vũng lầy' xe điện, đối thủ đồng hương Toyota lại đang tận hưởng những ngày tháng rực rỡ nhất. Từng bị chỉ trích là bảo thủ khi kiên trì với dòng xe Hybrid, Toyota giờ đây chứng minh rằng họ mới là người đọc vị thị trường đúng đắn. Trong bối cảnh người dùng lo ngại về xe điện thuần túy, xe Hybrid (xăng lai điện) trở thành lựa chọn tối ưu về cả chi phí lẫn sự tiện dụng.

Chính sự bảo thủ của Toyota đã giúp họ tránh được những khoản lỗ tỷ USD từ việc phải hủy bỏ các dự án xe điện dang dở. Ngược lại, Honda buộc phải chấp nhận khoản thiệt hại lên tới 2.500 tỷ yen (khoảng 16 tỷ USD) để cấu trúc lại toàn bộ hệ thống, dừng vô thời hạn dự án tại Canada và thu hẹp quy mô hợp tác với Sony.

Xe máy - 'Phao cứu sinh' cuối cùng

Một chi tiết đáng chú ý trong bức tranh tài chính ảm đạm của Honda là mảng xe máy. Tại các thị trường mới nổi như Ấn Độ, Brazil và Đông Nam Á, Honda vẫn là nhà vua tuyệt đối. Doanh số kỷ lục từ mảng hai bánh chính là nguồn tiền mặt quan trọng giúp tập đoàn không rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính khi mảng ô tô đang 'đốt tiền'. Tuy nhiên, một hãng xe lớn như Honda không thể mãi sống dựa vào những chiếc xe máy 125cc để bù đắp cho những sai lầm ở mảng ô tô hạng sang.

Cuộc rút lui chiến thuật và tương lai phía trước

Nhìn nhận vào thực tế, CEO Toshihiro Mibe thừa nhận Honda đã thiếu linh hoạt trước những thay đổi địa chính trị và nhu cầu khách hàng. Hiện tại, hãng đang thực hiện một cuộc 'xoay trục' khẩn cấp: quay lại tập trung vào xe Hybrid thế hệ mới. Honda dự kiến sẽ tung ra 15 mẫu Hybrid mới từ nay đến năm 2030 để cứu vãn doanh số.

Bài học của Honda là lời cảnh tỉnh cho toàn ngành công nghiệp: Tầm nhìn xa là cần thiết, nhưng sự linh hoạt để thích ứng với thực tế mới là yếu tố sinh tồn. Việc đặt tất cả trứng vào một giỏ 'xe điện' trong khi hạ tầng và tâm lý tiêu dùng chưa sẵn sàng đã khiến Honda phải trả giá bằng lịch sử 70 năm không lỗ của mình.