Hải quân Việt Nam - Ấn Độ: Tăng cường hợp tác chiến lược tại Biển Đông và Ấn Độ Dương-Thái Bình

Trong bối cảnh địa chính trị khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương ngày càng phức tạp, chuyến thăm của hai tàu chiến thuộc Hải quân Ấn Độ tới TP.HCM từ ngày 22 đến 24 tháng 6 đã trở thành một dấu mốc quan trọng, vượt xa khuôn khổ nghi lễ ngoại giao thông thường. Sự kiện này một lần nữa khẳng định cam kết của cả Việt Nam và Ấn Độ trong việc củng cố mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh hàng hải, một trụ cột then chốt cho sự ổn định và phát triển của khu vực.

Tóm tắt nhanh

• Hai tàu chiến hiện đại của Hải quân Ấn Độ, gồm tàu hộ vệ tàng hình INS Udaygiri và tàu săn ngầm INS Kavaratti, đã thăm xã giao TP.HCM từ 22-24/6.
• Chuyến thăm nhằm tăng cường liên kết chiến lược dựa trên nền tảng lịch sử, văn hóa và đặc biệt là hợp tác an ninh hàng hải giữa hai quốc gia.
• Các hoạt động hợp tác giữa hải quân hai nước đã và đang triển khai hiệu quả trên nhiều lĩnh vực như huấn luyện, trao đổi chuyên môn, thủy đạc, cứu nạn tàu ngầm và hỗ trợ kỹ thuật.
• Sự kiện này phù hợp với chính sách “Hành động hướng Đông” của Ấn Độ, nhấn mạnh tầm quan trọng của Việt Nam trong chiến lược khu vực của New Delhi.

Vì sao đáng chú ý

Chuyến thăm của Hải quân Ấn Độ tới Việt Nam mang nhiều ý nghĩa sâu sắc, không chỉ đối với quan hệ song phương mà còn ảnh hưởng đến bức tranh an ninh khu vực. Trước hết, nó củng cố thêm niềm tin và sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai lực lượng hải quân, vốn là nền tảng cho bất kỳ sự hợp tác quốc phòng lâu dài nào. Đối với Việt Nam, việc đón tiếp các tàu chiến từ một cường quốc hải quân như Ấn Độ không chỉ là cơ hội học hỏi kinh nghiệm mà còn thể hiện năng lực hội nhập quốc tế và cam kết duy trì an ninh, an toàn hàng hải trong khu vực, đặc biệt là Biển Đông.

Hơn nữa, sự kiện này là một tín hiệu mạnh mẽ gửi đến cộng đồng quốc tế về sự hội tụ lợi ích chiến lược giữa Việt Nam và Ấn Độ. Cả hai quốc gia đều chia sẻ tầm nhìn về một khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mở, tự do và dựa trên luật pháp quốc tế. Việc tăng cường hợp tác hải quân có thể góp phần vào việc bảo vệ quyền tự do hàng hải, chống lại các hành vi đe dọa an ninh biển và ứng phó với các thách thức phi truyền thống như cướp biển, buôn lậu, hoặc tìm kiếm cứu nạn. Điều này mang lại lợi ích thiết thực cho giao thương quốc tế, ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu và lợi ích kinh tế của các quốc gia trong khu vực.

Đối với ngành công nghiệp quốc phòng và quân sự, việc hợp tác sâu rộng hơn có thể mở ra cánh cửa cho chuyển giao công nghệ, đào tạo chuyên sâu và nâng cấp năng lực. Các cuộc diễn tập chung, trao đổi chuyên môn về thủy đạc hay cứu nạn tàu ngầm, như đã đề cập, là những bước đi cụ thể nhằm nâng cao khả năng tác chiến và ứng phó với các tình huống khẩn cấp trên biển. Đây là những yếu tố then chốt giúp các lực lượng hải quân duy trì sự hiện diện và thực thi hiệu quả các nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh trên các vùng biển của mình.

Bối cảnh

Quan hệ đối tác giữa Việt Nam và Ấn Độ có một lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ những năm tháng đấu tranh giành độc lập và phát triển đất nước. Mối quan hệ này đã được nâng tầm thành “Đối tác Chiến lược Toàn diện” vào năm 2016, phản ánh sự sâu sắc và đa dạng trong các lĩnh vực hợp tác từ kinh tế, văn hóa đến quốc phòng, an ninh. Trong những năm gần đây, hợp tác quốc phòng, đặc biệt là giữa hải quân hai nước, đã trở thành một điểm nhấn quan trọng.

Ấn Độ đã thể hiện sự quan tâm ngày càng tăng đối với khu vực Đông Nam Á và Biển Đông thông qua chính sách “Hành động hướng Đông” (Act East Policy). Chính sách này không chỉ tập trung vào kinh tế mà còn mở rộng sang hợp tác an ninh và quốc phòng, với mục tiêu củng cố vai trò của Ấn Độ như một đối tác an ninh đáng tin cậy trong khu vực. Việt Nam, với vị trí địa chiến lược quan trọng và vai trò ngày càng tăng trong ASEAN, là một mắt xích không thể thiếu trong chiến lược này của New Delhi.

Các hoạt động hợp tác quân sự không phải là mới mẻ. Hai nước thường xuyên trao đổi các đoàn cấp cao, chia sẻ kinh nghiệm và tham gia các sự kiện quốc tế. Đơn cử, vào tháng 2 năm nay, tàu 17 của Vùng 2 Hải quân Việt Nam đã thăm thành phố Visakhapatnam của Ấn Độ và tham dự Lễ Duyệt binh tàu quốc tế cùng diễn tập Milan 2026 – một trong những cuộc diễn tập hải quân đa phương lớn nhất khu vực. Ngược lại, đây đã là lần thứ hai trong năm 2024 các tàu hải quân Ấn Độ ghé thăm Việt Nam, với chuyến thăm Khánh Hòa vào tháng 5 trước đó.

Những chuyến thăm và diễn tập này diễn ra trong bối cảnh các yêu sách chủ quyền phức tạp trên Biển Đông và sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc lớn trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Cả Việt Nam và Ấn Độ đều ủng hộ việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. Do đó, việc tăng cường hợp tác hải quân được xem là một cách để củng cố năng lực tự vệ, đồng thời đóng góp vào việc duy trì trật tự dựa trên luật lệ trong khu vực.

Hợp tác hải quân: Từ huấn luyện đến cứu nạn

Chuẩn Đô đốc Nguyễn Văn Quán, Tư lệnh Vùng 2 Hải quân Việt Nam, đã nhấn mạnh hiệu quả của các hoạt động hợp tác song phương. Điều này bao gồm nhiều lĩnh vực cụ thể, chứng tỏ sự đi vào chiều sâu của mối quan hệ:

• Huấn luyện và đào tạo: Trao đổi sĩ quan, chuyên gia để nâng cao năng lực chuyên môn, chiến thuật và kỹ năng vận hành các trang thiết bị hiện đại.
• Trao đổi chuyên môn: Chia sẻ kinh nghiệm trong các lĩnh vực như tình báo hàng hải, chống cướp biển, bảo vệ môi trường biển.
• Thủy đạc: Hợp tác trong việc khảo sát, lập bản đồ biển, một yếu tố quan trọng cho an toàn hàng hải và hoạt động hải quân.
• Cứu nạn tàu ngầm: Lĩnh vực đòi hỏi công nghệ cao và sự phối hợp phức tạp, cho thấy mức độ tin cậy và hợp tác chiến lược giữa hai bên.
• Hỗ trợ kỹ thuật: Hỗ trợ lẫn nhau trong bảo trì, sửa chữa và nâng cấp các hệ thống tàu chiến.

Việc hai bên cử các đoàn đại biểu cấp cao và tàu hải quân tham dự các sự kiện đa phương quốc tế do hải quân mỗi nước chủ trì cũng là minh chứng cho sự ủng hộ lẫn nhau trên trường quốc tế. Điều này không chỉ tăng cường sự hiểu biết mà còn giúp chuẩn hóa các quy trình, nâng cao khả năng tương tác (interoperability) giữa các lực lượng, vốn là yếu tố quan trọng trong các hoạt động chung sau này.

Tầm quan trọng của tàu INS Udaygiri và INS Kavaratti

Chuyến thăm của hai tàu INS Udaygiri và INS Kavaratti không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao mà còn thể hiện năng lực hải quân hiện đại của Ấn Độ. INS Udaygiri là một tàu hộ vệ đa nhiệm tàng hình thuộc lớp Visakhapatnam (Project 15B), được đóng tại Ấn Độ, đại diện cho những tiến bộ về công nghệ đóng tàu của nước này. Tàu được trang bị nhiều hệ thống vũ khí tiên tiến, có khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau từ phòng không, chống hạm đến chống ngầm.

Trong khi đó, INS Kavaratti là một tàu săn ngầm (tàu hộ tống chống ngầm) thuộc lớp Kamorta (Project 28), cũng là sản phẩm đóng tại Ấn Độ. Loại tàu này được thiết kế chuyên biệt để đối phó với mối đe dọa từ tàu ngầm, một khả năng ngày càng quan trọng trong bối cảnh các hoạt động dưới nước gia tăng trong khu vực. Sự hiện diện của những tàu này tại một cảng của Việt Nam cho thấy Ấn Độ sẵn sàng triển khai các khí tài hiện đại của mình để tăng cường hợp tác quốc phòng với các đối tác chiến lược.

Việc các tàu này ghé thăm không chỉ là cơ hội cho các sĩ quan và thủy thủ hai bên giao lưu, tìm hiểu về văn hóa và công nghệ của nhau, mà còn là dịp để Việt Nam nghiên cứu, đánh giá các công nghệ và phương thức hoạt động hải quân tiên tiến. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang hiện đại hóa lực lượng hải quân, hướng tới xây dựng một lực lượng chính quy, tinh nhuệ và hiện đại.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Chuyến thăm gần đây của Hải quân Ấn Độ tới Việt Nam không chỉ là một cử chỉ ngoại giao mà còn là minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch và định hình lại bản đồ an ninh khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Điều này cho thấy rằng cả Việt Nam và Ấn Độ đều nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng một mạng lưới đối tác mạnh mẽ để đối phó với những thách thức chung, đặc biệt là trong lĩnh vực an ninh hàng hải. Sự hợp tác này, mặc dù chưa đạt đến mức độ liên minh quân sự, nhưng đã đặt nền móng cho một cơ chế phối hợp đáng tin cậy, linh hoạt hơn, phù hợp với chính sách “tứ không” của Việt Nam về quốc phòng.

Việc Ấn Độ liên tục cử tàu chiến đến Việt Nam, hai lần trong năm nay, cùng với việc Việt Nam tham gia các cuộc diễn tập đa quốc gia do Ấn Độ chủ trì, cho thấy một sự đồng điệu về lợi ích và chiến lược. Ấn Độ đang dần củng cố vị thế của mình như một cường quốc biển có trách nhiệm ở phía Tây Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, và Việt Nam là một đối tác then chốt ở phía Đông. Điều này tạo ra một trục hợp tác tiềm năng, có khả năng góp phần vào việc cân bằng quyền lực và thúc đẩy một trật tự khu vực ổn định hơn, nơi luật pháp quốc tế được tôn trọng. Tuy nhiên, sự hợp tác này cũng cần được triển khai một cách khéo léo, cân nhắc để tránh tạo ra những căng thẳng không cần thiết với các cường quốc khác trong khu vực, đòi hỏi sự thận trọng và nhạy bén trong ngoại giao quốc phòng của cả hai bên.

Mặc dù nguồn thông tin hiện tại không cung cấp chi tiết về các dự án chuyển giao công nghệ hay hợp tác sản xuất quốc phòng, nhưng các lĩnh vực hợp tác như cứu nạn tàu ngầm và hỗ trợ kỹ thuật cho thấy tiềm năng mở rộng sang các cấp độ sâu hơn trong tương lai. Điều này có thể bao gồm việc Ấn Độ hỗ trợ Việt Nam trong việc phát triển năng lực bảo vệ bờ biển, giám sát hàng hải, hoặc thậm chí là các chương trình đào tạo chuyên sâu về vận hành các hệ thống vũ khí phức tạp. Khả năng này sẽ giúp Việt Nam không chỉ củng cố sức mạnh phòng thủ mà còn đa dạng hóa các nguồn cung cấp và đối tác quốc phòng, giảm sự phụ thuộc vào một bên duy nhất.

Nguồn tham khảo

• Thanh Niên: Hải quân Việt Nam - Ấn Độ tăng cường hợp tác chiến lược