Hai phương án xây 63 km cao tốc Đức Hòa - Mỹ An: Bài toán chọn cầu cạn hay đắp nền

Tuyến hành lang kinh tế phía tây kết nối vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam bộ với vựa lúa miền Tây Nam bộ đang đứng trước một bước ngoặt hạ tầng quan trọng. Dự án đường bộ cao tốc Đức Hòa - Mỹ An với chiều dài hơn 63 km không chỉ đơn thuần là một công trình giao thông trọng điểm, mà còn là phép thử cho chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu và cuộc khủng hoảng cát san lấp tại khu vực phía Nam. Ban Quản lý dự án (QLDA) Mỹ Thuận đã chính thức trình Bộ Xây dựng hai phương án thiết kế sơ bộ cho dự án này, mở ra cuộc thảo luận sâu sắc về việc nên tối ưu hóa chi phí đầu tư ban đầu hay lựa chọn giải pháp công nghệ cao bền vững cho tương lai.

Tóm tắt nhanh

• Quy mô kết nối lớn: Tuyến cao tốc Đức Hòa - Mỹ An dài 63,6 km nối từ đường Vành đai 4 TP.HCM đến cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh, đi qua địa phận tỉnh Tây Ninh (60,45 km) và Đồng Tháp (3,15 km), quy hoạch 6 làn xe.
• Phương án 1 (Truyền thống): Thiết kế đi bằng trên nền đất đắp với tổng mức đầu tư khoảng 36.979 tỉ đồng, có ưu thế về chi phí xây dựng nhưng áp lực lớn về giải phóng mặt bằng và nguồn vật liệu cát.
• Phương án 2 (Hiện đại): Đi cao toàn tuyến trên cầu cạn (trừ các nút giao), tổng mức đầu tư 45.461 tỉ đồng, giúp giảm thiểu tối đa diện tích chiếm dụng đất, hộ dân bị ảnh hưởng và nhu cầu cát san lấp.

Vì sao đáng chú ý

Dự án cao tốc Đức Hòa - Mỹ An mang ý nghĩa chiến lược trong việc khép kín trục dọc giao thông phía tây, trực tiếp giảm tải cho các tuyến quốc lộ hiện hữu vốn đang gồng gánh lượng phương tiện vượt quá thiết kế. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất không nằm ở quy mô dự án, mà ở sự xung đột giữa hai triết lý xây dựng trong bối cảnh ĐBSCL đang đối mặt với những thách thức địa chất cực kỳ phức tạp.

Phương án xây dựng cầu cạn toàn tuyến dù đẩy chi phí xây dựng tăng thêm gần 8.500 tỉ đồng, nhưng lại là lời giải triệt để cho bài toán khan hiếm cát san lấp nghiêm trọng tại miền Nam hiện nay. Việc giảm nhu cầu cát từ hàng chục triệu mét khối xuống chỉ còn 1,34 triệu m³ không chỉ giúp dự án tránh được nguy cơ chậm tiến độ do thiếu vật liệu, mà còn bảo vệ hệ sinh thái sông ngòi vùng ĐBSCL trước nạn khai thác cát lậu vốn đang gây sạt lở nghiêm trọng.

Bối cảnh

Trong nhiều thập kỷ qua, các dự án hạ tầng giao thông tại khu vực phía Nam thường sử dụng phương pháp đắp nền đất truyền thống. Phương pháp này có lợi thế về chi phí thấp trong giai đoạn đầu nhưng lại bộc lộ nhiều điểm yếu khi đi qua các khu vực có nền đất yếu, dễ sụt lún và chịu ảnh hưởng mạnh bởi triều cường cũng như lũ nguồn từ sông Mê Kông.

Nhận diện rõ những thách thức này, Bộ Xây dựng trước đó đã có văn bản kiến nghị Thủ tướng Chính phủ ưu tiên chuyển dịch sang phương án xây dựng cầu cạn đối với các dự án hạ tầng triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030, đặc biệt là tại vùng ĐBSCL. Quyết định lựa chọn phương án thiết kế cho cao tốc Đức Hòa - Mỹ An vì thế sẽ là tiền đề quan trọng, định hình tiêu chuẩn xây dựng giao thông mới cho toàn bộ khu vực phía Nam trong thập kỷ tới.

Chi tiết hai phương án thiết kế đề xuất

Để giúp các cơ quan quản lý dễ dàng cân nhắc, Ban QLDA Mỹ Thuận đã xây dựng các thông số kỹ thuật và tài chính chi tiết cho từng kịch bản phát triển dự án:

Phương án 1: Đi bằng trên nền đất đắp truyền thống

Với kịch bản này, tuyến đường sẽ được xây dựng trên mặt đất theo phương pháp đắp nền thông thường. Ưu điểm lớn nhất của phương án này là tiết kiệm ngân sách đầu tư ban đầu với tổng mức vốn khoảng 36.979 tỉ đồng (trong đó chi phí xây dựng chiếm 22.555 tỉ đồng và chi phí bền bù, hỗ trợ tái định cư khoảng 6.686 tỉ đồng).

Tuy nhiên, hạn chế lớn là diện tích chiếm dụng đất lớn hơn, kéo theo số lượng hộ dân phải di dời giải tỏa tăng cao. Đồng thời, thời gian chờ lún nền đường kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ hoàn thành dự án vào năm 2030.

Phương án 2: Xây dựng cầu cạn toàn tuyến thích ứng lũ

Phương án đi cao trên cầu cạn áp dụng cho toàn bộ chiều dài tuyến (ngoại trừ các nút giao) mang lại các chỉ số vượt trội về kỹ thuật và xã hội:

• Tốc độ thiết kế: Đạt tới 120 km/giờ nhờ mặt đường ổn định vững chắc.
• Tiết kiệm tài nguyên đất: Tổng diện tích chiếm dụng giảm xuống còn 229,19 ha; số hộ dân bị ảnh hưởng giảm mạnh xuống còn khoảng 366 hộ.
• Chi phí đền bù giảm sâu: Chi phí bồi thường tái định cư giảm gần một nửa so với phương án 1, chỉ còn 3.432 tỉ đồng.
• Giải quyết bài toán vật liệu: Nhu cầu cát lấp giảm xuống chỉ còn khoảng 1,34 triệu m³ và đất đắp lề còn hơn 346.000 m³.

Đổi lại, tổng mức đầu tư của phương án này bị đẩy lên 45.461 tỉ đồng, cao hơn phương án 1 khoảng 8.482 tỉ đồng do đòi hỏi khối lượng bê tông cốt thép khổng lồ phục vụ kết cấu cầu cạn.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Dưới góc nhìn của các chuyên gia quy hoạch hạ tầng, con số chênh lệch 8.482 tỉ đồng giữa hai phương án cần được đánh giá một cách toàn diện dưới góc độ "chi phí vòng đời dự án" (life-cycle cost) chứ không chỉ nhìn vào chi phí đầu tư ban đầu. Phương án cầu cạn dù đắt đỏ hơn ở khâu xây dựng, nhưng lại mang về những giá trị thặng dư khổng lồ dài hạn.

Xây dựng cầu cạn giúp giải quyết triệt để vấn đề thoát lũ tự nhiên, tránh tình trạng chia cắt địa hình gây ngập úng cục bộ - một kịch bản thường thấy khi đắp đê đường bộ ở vùng lũ miền Tây. Quan trọng hơn, việc rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng nhờ giảm số hộ dân bị ảnh hưởng và không phải chờ đợi lún đất đắp nền sẽ đảm bảo chắc chắn dự án kịp khởi công vào quý 3/2027 và về đích đúng hẹn vào năm 2030. Trong đầu tư hạ tầng, chậm tiến độ mới chính là nguồn cơn gây lãng phí lớn nhất.

Nguồn tham khảo

Thông tin chi tiết trong bài viết được tổng hợp dựa trên báo cáo đề xuất của Ban QLDA Mỹ Thuận trình Bộ Xây dựng, được đăng tải chính thức trên báo điện tử thanhnien.vn.