"Giang hồ mạng" tái diễn: Thách thức "sức đề kháng số" của giới trẻ

Trong một thế giới ngày càng số hóa, nơi ranh giới giữa đời thực và không gian ảo trở nên mờ nhạt, những hiện tượng mạng gây tranh cãi đã trở thành một phần không thể thiếu của bức tranh toàn cảnh. Từ những cái tên đình đám như Huấn Hoa Hồng, Khá Bảnh trong quá khứ, cho đến những vụ việc gần đây liên quan đến Khánh Sky hay Hồ Văn Khoa, công thức để đạt được sự nổi tiếng dường như không thay đổi: đó là sự ồn ào, những phát ngôn gây sốc và các màn thách thức công khai. Điều này không chỉ phản ánh xu hướng tìm kiếm sự chú ý bằng mọi giá mà còn đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về trách nhiệm của các nền tảng, hệ quả đối với người dùng, đặc biệt là giới trẻ, và cách xã hội có thể tạo dựng một môi trường số lành mạnh hơn.

Tóm tắt nhanh

• Hiện tượng “giang hồ mạng” liên tục tái diễn với các nhân vật mới, sử dụng công thức gây sốc, thách thức và livestream bóc phốt để thu hút sự chú ý và nổi tiếng nhanh chóng.
• Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội có vai trò lớn trong việc thúc đẩy nội dung gây tranh cãi, tạo ra “sàn đấu” ảo, nơi người dùng dễ dàng thể hiện bản lĩnh và tìm kiếm sự ủng hộ từ đám đông.
• Các chuyên gia nhấn mạnh nhu cầu khẳng định bản thân của người trẻ là chính đáng, nhưng việc chọn cách gây sốc, xúc phạm để đổi lấy sự nổi tiếng là lệch lạc, dẫn đến “ảo tưởng sức mạnh” trên không gian mạng.
• Giải pháp cấp bách là trang bị “sức đề kháng số” cho thanh thiếu niên, không chỉ qua việc hạn chế sử dụng mạng mà còn bằng cách xây dựng hệ sinh thái số an toàn, định hướng các giá trị và hình mẫu tích cực.

Vì sao đáng chú ý

Sự tái diễn của các hiện tượng “giang hồ mạng” không chỉ đơn thuần là những câu chuyện cá biệt mà còn phản ánh một vấn đề xã hội sâu sắc với nhiều tác động tiêu cực. Đối với giới trẻ, những nội dung gây sốc, phản cảm có thể định hình sai lệch về giá trị, khiến các em nhầm lẫn giữa sự nổi tiếng phù phiếm với thành công thực sự. Việc chứng kiến những hành vi này được “thưởng” bằng lượt xem và sự chú ý có thể khuyến khích các em bắt chước, tìm kiếm con đường tương tự để khẳng định bản thân, bỏ qua các giá trị học tập, lao động và cống hiến chân chính. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn nguy hiểm, nơi sự tiêu cực có thể dễ dàng lan truyền và trở thành chuẩn mực.

Ngoài ra, hiện tượng này cũng đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý không gian mạng. Dù đã có những quy định pháp luật và biện pháp xử lý, các trường hợp vi phạm vẫn tiếp tục xuất hiện, cho thấy sự khó khăn trong việc kiểm soát dòng chảy thông tin và hành vi người dùng trên các nền tảng mở. Nó đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện hơn, không chỉ dừng lại ở việc xử phạt mà còn cần sự phối hợp giữa các nhà cung cấp dịch vụ, cơ quan quản lý và cộng đồng để tạo ra một môi trường số an toàn, tích cực hơn cho mọi người, đặc biệt là thế hệ tương lai.

Bối cảnh

Trong vài năm trở lại đây, mạng xã hội đã chứng kiến sự trỗi dậy của một thế hệ các nhân vật được gọi là “giang hồ mạng”. Từ những cái tên từng gây bão như Khá Bảnh với những điệu nhảy phản cảm, Huấn Hoa Hồng với các phát ngôn ngông cuồng và hành vi khoe của, cho đến Phú Lê, những cá nhân này đều có chung một “công thức” để trở nên nổi tiếng: tạo ra sự ồn ào, gây sốc và thách thức. Điểm chung của họ là khả năng biến những mâu thuẫn cá nhân, thậm chí là các hành vi vi phạm pháp luật, thành một “show diễn” công khai trên mạng, thu hút hàng triệu lượt xem và tương tác.

Sự phát triển của các nền tảng livestream và video ngắn đã trở thành chất xúc tác mạnh mẽ cho hiện tượng này. Livestream không còn đơn thuần là công cụ giao tiếp mà đã trở thành “sàn đấu” để phô diễn bản lĩnh. Như TS. Nguyễn Tuấn Anh, giảng viên Trường Đại học Công Đoàn, nhận định, những lời thách thức, gây hấn không chỉ nhằm vào đối phương mà còn là một màn trình diễn trước công chúng. Khoảng cách qua màn hình làm giảm cảm giác về hậu quả, khiến con người dễ nói và làm những điều mà trong một cuộc gặp trực tiếp họ có thể cân nhắc kỹ hơn.

Thêm vào đó, thuật toán của các nền tảng mạng xã hội đóng vai trò không nhỏ trong việc lan truyền những nội dung này. Các thuật toán thường ưu tiên những nội dung có tính tương tác cao, bất kể là tích cực hay tiêu cực. Điều này vô tình tạo ra một “vòng lặp khuyến khích” – càng gây sốc, càng nhiều tương tác, càng được thuật toán đề xuất, và từ đó càng dễ nổi tiếng. Tâm lý tò mò của đám đông và hiệu ứng viral cũng góp phần không nhỏ vào việc đẩy những nội dung này lên xu hướng, biến các cá nhân “bình thường” thành hiện tượng chỉ sau một đêm.

Ảo tưởng sức mạnh và hệ lụy

Nhu cầu khẳng định bản thân, đặc biệt ở lứa tuổi thanh thiếu niên, là hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, như TS. Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, chỉ ra, vấn đề nảy sinh khi một số người lựa chọn cách gây sốc, chửi bới, xúc phạm người khác để đổi lấy lượt xem và sự nổi tiếng. Không gian mạng tạo ra cảm giác “ảo tưởng sức mạnh”, nơi cá nhân cảm thấy mình đang được đám đông ủng hộ và phải tiếp tục nói mạnh hơn, hành động quyết liệt hơn để chứng minh bản lĩnh.

Hệ lụy của “ảo tưởng sức mạnh” này không hề nhỏ. Nó không chỉ dẫn đến những hành vi tiêu cực, vi phạm đạo đức xã hội mà còn có thể đẩy các cá nhân vào vòng lao lý, như đã từng xảy ra với nhiều “giang hồ mạng”. Quan trọng hơn, nó góp phần làm xói mòn các giá trị chuẩn mực trong xã hội, đặc biệt là đối với những người trẻ đang trong giai đoạn hình thành nhân cách và thế giới quan. Việc định hình những hình mẫu sai lệch này như là biểu tượng của “thành công” hay “bản lĩnh” có thể gây ra những hậu quả lâu dài cho cả một thế hệ.

Xây dựng "sức đề kháng số" cho giới trẻ

Trước thực trạng đáng lo ngại này, việc tìm kiếm giải pháp trở nên cấp bách. Thay vì chỉ dừng lại ở việc cấm đoán hay hạn chế sử dụng mạng xã hội, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng “sức đề kháng số” cho trẻ em và thanh thiếu niên. TS. Lê Thị Quỳnh Nga cho rằng, mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra những đứa trẻ không dùng mạng xã hội, mà là những công dân số biết sử dụng mạng một cách thông minh, an toàn và có trách nhiệm.

“Sức đề kháng số” không chỉ bao gồm khả năng nhận diện và từ chối những thông tin tiêu cực, chưa được kiểm chứng – như cách bạn Bảo Khánh lựa chọn lướt qua các livestream tranh cãi – mà còn là khả năng chủ động tìm kiếm và tiếp cận các nguồn thông tin chính thống. Điều này đòi hỏi sự phối hợp từ nhiều phía: gia đình cần đồng hành, hướng dẫn con cái; nhà trường cần lồng ghép giáo dục kỹ năng số vào chương trình học; và xã hội cần tạo ra một hệ sinh thái số an toàn với nhiều nội dung chất lượng, truyền cảm hứng tích cực.

Ngoài ra, việc thay đổi định hướng ngưỡng mộ là cực kỳ quan trọng. Giới trẻ cần được khuyến khích ngưỡng mộ những tấm gương thành công bằng học tập, lao động, sáng tạo và cống hiến, thay vì những tung hô phù phiếm trên mạng xã hội. Khi những hình tượng sai lệch không còn được “tưởng thưởng” bằng lượt xem, sự nổi tiếng và lợi ích, chúng ta mới có thể hạn chế ảnh hưởng xấu đến thanh thiếu niên và phòng ngừa những vụ việc đáng tiếc có thể xảy ra.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Hiện tượng “giang hồ mạng” và những “ảo tưởng sức mạnh” trên không gian số là một tấm gương phản chiếu những lỗ hổng trong hệ thống giá trị và giáo dục của xã hội hiện đại. Nó không chỉ là vấn đề cá nhân của một vài “người nổi tiếng” mà là một thách thức lớn đòi hỏi sự chung tay của gia đình, nhà trường, các nền tảng công nghệ và cơ quan quản lý. Việc trang bị “sức đề kháng số” cho giới trẻ không phải là một lựa chọn mà là một yêu cầu bắt buộc để họ có thể sống và phát triển lành mạnh trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, “sức đề kháng số” không thể được xây dựng chỉ bằng các rào cản kỹ thuật hay quy định hành chính đơn thuần. Thay vào đó, nó cần được hình thành từ nền tảng giáo dục giá trị, tư duy phản biện và khả năng tự bảo vệ bản thân trên không gian mạng.

Xu Hướng 24 tin rằng, để thực sự ngăn chặn sự tái diễn của những hiện tượng tiêu cực này, cần có một sự chuyển đổi trong cách xã hội nhìn nhận và tôn vinh sự nổi tiếng. Thay vì để lượt xem và tương tác quyết định giá trị, cần định hướng lại sự chú ý của giới trẻ vào những giá trị bền vững như tri thức, lòng nhân ái, sự sáng tạo và trách nhiệm cộng đồng. Chỉ khi đó, không gian mạng mới có thể trở thành một môi trường thực sự tích cực và là công cụ hỗ trợ cho sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ, thay vì là nơi sản sinh ra những “ảo tưởng sức mạnh” đầy hệ lụy.

Nguồn tham khảo

• Từ vụ Huấn Hoa Hồng, Khánh Sky, cách nào ngăn 'ảo tưởng sức mạnh' trên mạng? - Soha.vn

Câu hỏi thường gặp

Hiện tượng "giang hồ mạng" là gì?

Hiện tượng "giang hồ mạng" chỉ những cá nhân nổi tiếng trên mạng xã hội thông qua các hành vi, phát ngôn gây sốc, thách thức, bóc phốt hoặc có tính chất bạo lực, phản cảm nhằm thu hút sự chú ý và lượt tương tác lớn. Các nhân vật như Huấn Hoa Hồng, Khá Bảnh, Khánh Sky là những ví dụ điển hình.

Vì sao các nội dung gây sốc dễ lan truyền trên mạng xã hội?

Các nội dung gây sốc dễ lan truyền trên mạng xã hội vì chúng thường kích thích sự tò mò của đám đông và tạo ra hiệu ứng viral mạnh mẽ. Thuật toán của nhiều nền tảng cũng ưu tiên những nội dung có tính tương tác cao, dù là tích cực hay tiêu cực, khiến các video, livestream gây tranh cãi dễ dàng được đề xuất đến nhiều người dùng hơn.

"Sức đề kháng số" có vai trò như thế nào trong việc bảo vệ giới trẻ?

"Sức đề kháng số" là khả năng của giới trẻ trong việc nhận diện, đánh giá và đối phó với các nội dung độc hại, chưa được kiểm chứng trên không gian mạng. Nó giúp các em tự bảo vệ bản thân khỏi những ảnh hưởng tiêu cực, định hướng giá trị đúng đắn và sử dụng mạng xã hội một cách thông minh, an toàn và có trách nhiệm.

Làm thế nào để xây dựng một môi trường mạng an toàn cho thanh thiếu niên?

Để xây dựng một môi trường mạng an toàn, cần sự phối hợp đa chiều: gia đình cần đồng hành và giáo dục con cái về kỹ năng số; nhà trường tích hợp giáo dục tư duy phản biện và an toàn mạng; các nền tảng mạng xã hội tăng cường kiểm duyệt nội dung và tối ưu thuật toán theo hướng tích cực; và cơ quan quản lý cần có hành lang pháp lý rõ ràng và biện pháp xử lý hiệu quả đối với các hành vi vi phạm.