Giá smartphone tăng, cấu hình 'giậm chân tại chỗ': Cuộc đua AI đẩy ngành di động vào bước lùi?

Trong một động thái tưởng chừng như đi ngược lại quy luật phát triển của công nghệ, thị trường smartphone phổ thông đang chứng kiến sự quay trở lại của những thiết kế màn hình và cấu hình phần cứng tưởng chừng đã bị xếp vào quá khứ. Thay vì những nâng cấp vượt trội, người tiêu dùng ngày càng phải đối mặt với những chiếc điện thoại mới nhưng lại mang dáng dấp 'cổ lỗ sĩ' từ gần một thập kỷ trước, với màn hình 'giọt nước' thô kệch và dung lượng RAM tối thiểu, trong khi giá bán lại không hề dễ chịu.

Tóm tắt nhanh

• Nhiều mẫu smartphone giá rẻ đời mới đang tái sử dụng thiết kế màn hình 'giọt nước' và viền dày, cùng cấu hình phần cứng cơ bản (RAM 4GB, bộ nhớ trong 64GB) tương tự các thiết bị sản xuất từ năm 2015-2018.
• Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là sự khan hiếm và tăng giá linh kiện phần cứng (chip xử lý, RAM, chip nhớ flash) do nhu cầu khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu AI toàn cầu.
• Để duy trì mức giá cạnh tranh cho phân khúc phổ thông mà không tăng giá bán quá cao, các nhà sản xuất buộc phải hạ cấp cấu hình và tái sử dụng các công nghệ cũ, đã lỗi thời.
• Trong khi phần cứng bị cắt giảm, các hệ điều hành và ứng dụng hiện đại lại ngày càng nặng nề, đòi hỏi tài nguyên cao hơn, khiến trải nghiệm sử dụng trên các thiết bị cấu hình thấp trở nên giật lag và kém mượt mà hơn hẳn so với cùng mức cấu hình trong quá khứ.

Vì sao đáng chú ý

Xu hướng này có tác động sâu rộng đến cả người tiêu dùng và ngành công nghiệp di động. Đối với người dùng, đặc biệt là những người có ngân sách hạn chế, họ sẽ phải chấp nhận một sản phẩm mới với trải nghiệm kém hơn, hiệu năng không đủ đáp ứng nhu cầu sử dụng hàng ngày trong bối cảnh ứng dụng và hệ điều hành ngày càng đòi hỏi nhiều tài nguyên. Đây là một sự giảm sút về giá trị nhận được, khi họ trả cùng một mức giá (thậm chí cao hơn do lạm phát) nhưng lại sở hữu một thiết bị có công nghệ lỗi thời. Về phía các nhà sản xuất, việc cắt giảm cấu hình có thể giúp họ duy trì vị thế cạnh tranh về giá trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài có thể làm xói mòn niềm tin của khách hàng và làm giảm sức hấp dẫn của thị trường smartphone phổ thông. Điều này cũng phản ánh một thực tế đáng lo ngại về sự mất cân bằng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, nơi AI đang chiếm ưu thế tuyệt đối về tài nguyên.

Bối cảnh

Trong hơn một thập kỷ qua, thị trường smartphone đã trải qua một giai đoạn phát triển bùng nổ, với những cải tiến liên tục về thiết kế, hiệu năng và tính năng. Từ màn hình có 'tai thỏ' của iPhone X năm 2017, đến các thiết kế đục lỗ tinh tế, và gần đây là công nghệ camera ẩn dưới màn hình, người dùng luôn kỳ vọng vào sự đổi mới. Tương tự, dung lượng RAM và bộ nhớ trong cũng tăng trưởng liên tục, từ 1-2GB RAM những năm đầu đến mức tiêu chuẩn 6-8GB hiện nay cho phân khúc tầm trung. Những con số 4GB RAM hay 64GB bộ nhớ trong từng là tiêu chuẩn 'ổn' cho mọi nhu cầu vào giai đoạn 2015-2018, giúp vận hành mượt mà cả các giao diện tùy biến nặng nề như MIUI của Xiaomi.

Tuy nhiên, bối cảnh đã thay đổi đáng kể. Kể từ cuối năm 2023 và đầu năm 2024, thế giới chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có của trí tuệ nhân tạo (AI), kéo theo nhu cầu khổng lồ về các linh kiện phần cứng cao cấp như chip xử lý đồ họa (GPU), RAM tốc độ cao và chip nhớ flash dung lượng lớn. Các trung tâm dữ liệu AI đang 'ngốn' một lượng khổng lồ các tài nguyên này, gây ra tình trạng khan hiếm nguồn cung và đẩy giá thành lên cao. Điều này tạo áp lực trực tiếp lên chuỗi cung ứng thiết bị điện tử tiêu dùng, buộc các nhà sản xuất smartphone phải tìm cách thích nghi.

Màn hình 'giọt nước' tái xuất: Dấu hiệu của sự thoái lui

Màn hình 'giọt nước' (waterdrop notch) với phần khuyết đỉnh hình giọt nước để chứa camera selfie từng là một giải pháp thiết kế phổ biến trên các mẫu smartphone tầm trung và giá rẻ trong giai đoạn 2018-2020. Tuy nhiên, theo thời gian, công nghệ này đã dần bị thay thế bởi các thiết kế đục lỗ (punch-hole) tinh tế hơn, cho phép tối ưu hóa không gian hiển thị và mang lại vẻ ngoài hiện đại hơn. Sự quay trở lại của màn hình 'giọt nước' trên nhiều mẫu smartphone đời mới, thậm chí là kèm theo phần viền màn hình dày cộm, đặc biệt là 'cằm' phía dưới, là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy các nhà sản xuất đang phải 'cải lùi' về mặt thiết kế để giảm chi phí sản xuất.

Samsung, một ông lớn trong ngành di động, dù đã rút khỏi thị trường Nga vào tháng 3/2022 nhưng vẫn duy trì sản xuất các mẫu máy có viền dày và màn hình chữ U như Galaxy A07 cho một số thị trường. Điều đáng nói là dù mang thiết kế cũ kỹ, những mẫu máy này lại có giá không hề rẻ. Phiên bản tiêu chuẩn của Galaxy A07 với 4 GB RAM và 64 GB ROM có giá lên tới 10 nghìn rúp (khoảng 110 USD) tại Nga, một mức giá mà trước đây có thể mua được thiết bị với cấu hình và thiết kế tốt hơn đáng kể.

Cuộc chiến tài nguyên: Áp lực từ các trung tâm dữ liệu AI

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng 'cải lùi' này nằm ở cuộc chiến tài nguyên phần cứng đang diễn ra mạnh mẽ. Các trung tâm dữ liệu AI, với khả năng xử lý lượng lớn dữ liệu và chạy các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), đang trở thành 'miếng mồi' béo bở cho các nhà sản xuất chip và linh kiện. Nhu cầu về chip xử lý, bộ nhớ RAM và chip nhớ flash cho các máy chủ AI là cực kỳ lớn, đẩy giá của chúng tăng vọt và làm cạn kiệt nguồn cung cho các ngành công nghiệp khác, bao gồm cả sản xuất smartphone.

Các nhà sản xuất điện thoại thông minh, đặc biệt ở phân khúc giá rẻ, đang phải đối mặt với một tình thế khó xử: nếu họ vẫn duy trì cấu hình hiện đại, giá thành sản phẩm sẽ bị đẩy lên rất cao, vượt quá khả năng chi trả của đối tượng khách hàng mục tiêu. Để giữ giá bán ở mức chấp nhận được và duy trì thị phần, giải pháp duy nhất là 'hy sinh' cấu hình và thiết kế, chấp nhận sử dụng các linh kiện kém tiên tiến hoặc công nghệ cũ hơn.

Hậu quả lên cấu hình: RAM và bộ nhớ 'bóp nghẹt'

Không chỉ thiết kế màn hình, dung lượng RAM và bộ nhớ trong cũng đang bị 'bóp nghẹt' ở mức tối thiểu. Các mẫu smartphone giá rẻ mới đôi khi chỉ được trang bị 4GB RAM và 64GB bộ nhớ trong, những con số từng là tiêu chuẩn từ 8-10 năm trước. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi so sánh với bối cảnh phần mềm hiện tại.

Năm 2015-2018, 4GB RAM là quá đủ cho mọi tác vụ, từ lướt web, mạng xã hội đến chơi game nhẹ và chạy đa nhiệm. Các ứng dụng bên thứ ba chưa ngốn nhiều tài nguyên như bây giờ, và bản thân hệ điều hành cũng gọn nhẹ hơn. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, cục diện đã đảo chiều hoàn toàn: các ứng dụng ngày càng 'nặng đô' hơn, và hệ điều hành cũng trở nên cồng kềnh, đòi hỏi cấu hình phần cứng khắt khe hơn rất nhiều.

Điển hình như Xiaomi, hãng đã loại bỏ giao diện MIUI quen thuộc để thay thế bằng HyperOS vào cuối năm 2023 – một nền tảng được thiết kế cho sự kết nối hệ sinh thái nhưng cũng đòi hỏi tài nguyên cao hơn. Ngay cả một chiếc điện thoại như Xiaomi Mi Max 3 (4GB/64GB) mua từ năm 2019, dù được ít sử dụng và vẫn chạy MIUI 12 trên Android 10, cũng đã cho thấy tốc độ phản hồi chậm đi đáng kể sau vài năm. Điều này cho thấy, cấu hình 4GB RAM hiện tại khó có thể mang lại trải nghiệm mượt mà cho người dùng.

Ngoài ra, dung lượng bộ nhớ trong của các dòng máy giá rẻ mới cũng có nguy cơ bị cắt giảm. Trong khi tiêu chuẩn phổ biến hiện nay là 128GB, và nhiều tùy chọn lên tới 256GB, việc quay lại 64GB sẽ gây khó khăn lớn cho người dùng khi cài đặt ứng dụng, lưu trữ ảnh/video và dữ liệu cá nhân, đặc biệt là khi các ứng dụng và dữ liệu đám mây ngày càng phổ biến.

Phần mềm nặng nề và gánh nặng AI: Trải nghiệm người dùng đi xuống

Tình hình càng trở nên trầm trọng hơn dưới sự bùng nổ của các công cụ AI. Ngay cả những công cụ AI cơ bản như chatbot văn bản cũng có thể tiêu thụ một lượng lớn tài nguyên. Một phóng viên của CNews từng phản ánh rằng AI Claude có thể âm thầm 'nuốt chửng' tới 1,8 GB RAM một cách vô lý, ngay cả khi người dùng chỉ đang sử dụng ở chế độ chat văn bản thông thường. Điều này chỉ là một ví dụ nhỏ về cách AI đang đặt gánh nặng lên phần cứng, làm giảm hiệu suất của các thiết bị có cấu hình khiêm tốn.

Trong tương lai, khi các tính năng AI được tích hợp sâu hơn vào hệ điều hành và ứng dụng di động, áp lực lên RAM và chip xử lý sẽ còn lớn hơn nữa. Nếu smartphone giá rẻ tiếp tục bị hạ cấp cấu hình, trải nghiệm AI trên những thiết bị này sẽ là một điều xa xỉ hoặc thậm chí là không thể.

Tương lai nào cho phân khúc smartphone giá rẻ?

Xu hướng 'cải lùi' này đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai của phân khúc smartphone giá rẻ. Liệu đây có phải là một giai đoạn chuyển tiếp tạm thời do khủng hoảng linh kiện, hay là một sự thay đổi cơ bản trong chiến lược của các nhà sản xuất? Nếu tình trạng khan hiếm linh kiện do AI tiếp tục kéo dài, người dùng có thể phải quen với việc trả nhiều tiền hơn cho những chiếc điện thoại có khả năng cơ bản, hoặc chuyển sang các thiết bị cũ hơn nhưng có cấu hình tốt hơn trong tầm giá.

Điều này cũng có thể thúc đẩy sự sáng tạo trong tối ưu hóa phần mềm hoặc phát triển các công nghệ chip chuyên biệt hơn cho các tác vụ AI nhẹ trên thiết bị di động. Tuy nhiên, trước mắt, người tiêu dùng sẽ là những người chịu thiệt thòi nhất, khi phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn về giá trị thực của một chiếc smartphone mới trong bối cảnh giá cả và hiệu năng ngày càng trở nên nghịch lý.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Tình trạng smartphone giá rẻ mới lại mang cấu hình và thiết kế lỗi thời không chỉ là một vấn đề về giá cả hay linh kiện, mà còn phản ánh một sự phân hóa sâu sắc trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu. Cuộc chạy đua vũ trang trong lĩnh vực AI đang ưu tiên tuyệt đối các nguồn lực phần cứng cao cấp cho các trung tâm dữ liệu, đẩy thiết bị tiêu dùng phổ thông vào thế 'thứ cấp' trong chuỗi cung ứng. Đây là một sự 'hy sinh chiến lược' từ phía các nhà sản xuất để duy trì sự tồn tại trong phân khúc cạnh tranh khốc liệt, nhưng nó lại trực tiếp làm giảm trải nghiệm và kỳ vọng của người dùng. Trong dài hạn, nếu không có giải pháp cân bằng, sự phân hóa này có thể tạo ra một khoảng cách lớn giữa các thiết bị 'cao cấp AI' và 'phổ thông cơ bản', khiến người dùng có ngân sách hạn chế càng khó tiếp cận công nghệ mới và hiện đại.

Nguồn tham khảo

• Soha.vn: Giá thì ngày càng đắt nhưng điện thoại chẳng có nâng cấp gì, đã thế tính năng còn "cổ lỗ sĩ" từ thời 2016?