94 ngày tê liệt tại eo biển Hormuz: Iran dừng đối thoại với Mỹ, giá dầu báo động

Bản đồ năng lượng và an ninh hàng hải thế giới vừa bị đẩy vào một vòng xoáy khủng hoảng mới khi eo biển Hormuz – "yết hầu" kiểm soát khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu – chính thức bị đặt trong trạng thái phong tỏa toàn diện. Sau 94 ngày gián đoạn kéo dài đầy bất ổn, động thái cắt đứt mọi kênh đối thoại gián tiếp với Mỹ từ phía Iran không chỉ dập tắt hy vọng về một thỏa thuận hạ nhiệt nhanh chóng, mà còn đặt các chuỗi cung ứng toàn cầu trước bài toán sinh tồn khắc nghiệt nhất kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2/2026.

Tóm tắt nhanh

• Đóng băng ngoại giao hoàn toàn: Iran tuyên bố ngừng mọi hoạt động trao đổi thông điệp với Mỹ thông qua các bên trung gian, khẳng định sẽ không có đối thoại cho đến khi Israel rút quân hoàn toàn khỏi Lebanon và chấm dứt chiến sự tại Gaza.
• Chiến thuật phong tỏa kép: Tehran cùng các lực lượng trong "Mặt trận Kháng chiến" nhất trí phong tỏa toàn diện eo biển Hormuz và kích hoạt thêm mặt trận tại eo biển Bab al-Mandeb, tạo ra gọng kìm siết chặt các tuyến hàng hải huyết mạch từ Á sang Âu.
• Thị trường năng lượng chấn động: Ngay sau tuyên bố của Iran, giá dầu Brent và WTI đã lập tức tăng vọt hơn 7%, trong khi các chuyên gia cảnh báo kịch bản tồi tệ nhất có thể đẩy giá dầu vượt ngưỡng 180 USD/thùng nếu tình trạng phong tỏa kéo dài.

Hàng loạt tàu chở hàng phải neo đậu ngoài khơi Bandar Abbas, Iran khi eo biển Hormuz rơi vào trạng thái tê liệt nghiêm trọng.

Vì sao đáng chú ý

Tác động từ quyết định của Iran vượt xa ranh giới của một cuộc tranh chấp địa chính trị khu vực. Việc phong tỏa đồng thời hai eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb tương đương với việc bóp nghẹt hai trong số những hành lang vận tải biển quan trọng nhất thế giới. Không chỉ có dầu thô, khối lượng khổng lồ khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), phân bón, lương thực và hàng tiêu dùng kết nối châu Á với châu Âu cũng đang bị kẹt lại hoặc phải chuyển hướng.

Đối với ngành vận tải biển quốc tế, thiệt hại không chỉ tính bằng ngày mà bằng dòng tiền thực tế. Các hãng tàu lớn đang phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan: tiếp tục neo đậu chờ đợi với chi phí phát sinh khổng lồ, hoặc chọn những tuyến đường vòng kéo dài hành trình qua Mũi Hảo Vọng, đẩy chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và thuê tàu lên mức không tưởng. Điều này chắc chắn sẽ tạo ra một làn sóng lạm phát mới, đập thẳng vào túi tiền của người tiêu dùng trên toàn thế giới.

Bản đồ cho thấy vị trí địa chiến lược độc tôn của eo biển Hormuz, cửa ngõ trung chuyển năng lượng của toàn cầu.

Bối cảnh

Cuộc khủng hoảng hiện tại bắt nguồn từ chuỗi xung đột bùng phát từ ngày 28/2/2026. Trước thời điểm đó, eo biển Hormuz là hành lang nhộn nhịp với trung bình hơn 100 tàu thương mại và tàu chở dầu qua lại mỗi ngày. Tuy nhiên, 94 ngày qua đã chứng kiến lưu lượng này sụt giảm xuống mức danh nghĩa do các biện pháp phong tỏa răn đe từ Iran và sự thận trọng từ các hãng tàu quốc tế.

Mỹ từng cố gắng thiết lập lại trật tự thông qua chiến dịch hộ tống mang tên "Dự án Tự do" vào tháng trước. Dù vậy, nỗ lực này nhanh chóng bộc lộ những hạn chế về mặt thực địa và đã kết thúc mà không mang lại hiệu quả lâu dài. Hiện tại, giới chức quân sự Mỹ thừa nhận không còn duy trì hoạt động hộ tống thường trực nào, khiến các tàu thương mại đơn độc đối mặt với rủi ro cực lớn trong khu vực – minh chứng rõ nhất là vụ một tàu hàng tại phía Bắc Vịnh Persian bị bắn trúng bởi vật thể lạ vào ngày 1/6.

Các cuộc biểu tình rầm rộ tại thủ đô Tehran thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của dư luận trong nước đối với các quyết sách cứng rắn của chính phủ.

Về mặt ngoại giao, triển vọng hòa bình từng nhen nhóm khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đang tiến gần đến một thỏa thuận và triệu tập cuộc họp Phòng Tình huống tại Nhà Trắng. Song, việc cuộc họp kết thúc không kết quả, đi kèm với các cuộc tấn công trả đũa quân sự liên tục giữa hai bên sau đó, đã phá vỡ hoàn toàn lòng tin ít ỏi còn sót lại. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định, bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào giữa Mỹ và Iran phải mang tính toàn diện trên mọi mặt trận, bao gồm cả việc Israel rút quân khỏi Lebanon. Việc vi phạm ở một điểm đồng nghĩa với việc toàn bộ thỏa thuận sụp đổ.

Các lực lượng an ninh và quân sự Iran luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao độ khi căng thẳng leo thang.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Quyết định phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz của Iran không đơn thuần là một phản ứng quân sự bộc phát, mà là một bước đi địa chính trị được tính toán kỹ lưỡng nhằm tận dụng tối đa đòn bẩy kinh tế. Bằng cách liên kết trực tiếp an ninh hàng hải tại vùng Vịnh với tình hình chiến sự tại Lebanon và Gaza, Tehran đang gửi đi một thông điệp đanh thép tới Washington và các đồng minh phương Tây: Muốn có dòng chảy năng lượng ổn định, trước hết phải dừng các hoạt động quân sự của Israel.

Sự bế tắc này cũng phơi bày giới hạn quyền lực của Mỹ trong việc bảo đảm tự do hàng hải quốc tế. Việc "Dự án Tự do" kết thúc chóng vánh cho thấy các biện pháp răn đe quân sự thông thường rất khó đối phó hiệu quả với chiến thuật chiến tranh phi đối xứng tại các vùng biển hẹp. Tại Triển lãm Hàng hải Quốc tế ở Athens, nỗi sợ hãi bao trùm các nhà vận tải biển không chỉ là nguy cơ bị tấn công, mà là sự thiếu hụt niềm tin vào một giải pháp an ninh lâu dài từ các cường quốc.

Trong ngắn hạn, khi kênh ngoại giao bị đóng băng, thế giới phải chuẩn bị cho một kịch bản biến động năng lượng kéo dài. Thị trường toàn cầu sẽ phải tự thích ứng bằng cách tìm kiếm các nguồn cung thay thế hoặc chấp nhận mức chi phí đắt đỏ hơn nhiều để duy trì hoạt động sản xuất. Eo biển Hormuz hiện không còn là câu chuyện riêng của Trung Đông, mà đã trở thành bài kiểm tra khắc nghiệt nhất đối với sức chống chịu của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc địa chính trị đương đại.

Làn sóng biểu tình mang theo cờ Hezbollah tại Tehran phản ánh sự gắn kết chặt chẽ giữa Iran và các lực lượng đồng minh khu vực.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên thông tin gốc từ báo điện tử VTV (vtv.vn) và các báo cáo cập nhật từ hãng thông tấn AP, hãng phân tích dữ liệu hàng hải Kpler tại Triển lãm Hàng hải Quốc tế Athens 2026.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)