El Nino kéo dài đến 2027: Phép thử cực hạn cho hệ thống điện Việt Nam

Khi những kỷ lục tiêu thụ điện liên tiếp bị xô đổ vào các tháng cao điểm mùa hè, bóng ma thiếu hụt năng lượng lại một lần nữa trở thành mối lo ngại hiện hữu đối với nền kinh tế và đời sống người dân Việt Nam. Theo các dự báo khí tượng mới nhất, hiện tượng El Nino cường độ mạnh sẽ tiếp tục duy trì và kéo dài từ giữa năm nay cho đến tận đầu năm 2027. Đây không đơn thuần là câu chuyện biến đổi thời tiết cục bộ, mà là một "phép thử cực hạn" buộc toàn ngành năng lượng phải bước vào trạng thái báo động đỏ để bảo vệ dòng mạch huyết mạch của đất nước.

Tóm tắt nhanh

• El Nino cực đoan kéo dài: Hiện tượng thời tiết khô hạn được dự báo sẽ ngự trị từ giữa năm nay đến đầu năm 2027, làm giảm nghiêm trọng lưu lượng nước về các hồ thủy điện trên cả nước.
• Nhu cầu điện lập đỉnh mới: Lượng tiêu thụ điện liên tục phá vỡ các kỷ lục cũ, đặt các nhà máy nhiệt điện than và điện khí trước áp lực vận hành tối đa công suất dưới thời tiết khắc nghiệt.
• Đẩy mạnh điện mặt trời áp mái: Nghị định 58/2025/NĐ-CP mở ra cơ chế cho phép bán điện dư thừa lên lưới, được xem là giải pháp giảm tải tức thời dù vẫn còn đối mặt với một số nút thắt kỹ thuật.

Vì sao đáng chú ý

Sự ổn định của lưới điện quốc gia là yếu tố then chốt quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế và năng lực thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Một kịch bản thiếu hụt điện cục bộ như từng xảy ra tại các khu công nghiệp trọng điểm phía Bắc vào mùa hè năm 2023 có thể gây ra những tổn thất kinh tế lên tới hàng tỷ USD. Khủng hoảng điện không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia mà còn tác động sâu sắc đến đời sống sinh hoạt của hàng chục triệu hộ gia đình.

Bên cạnh đó, áp lực từ El Nino buộc Việt Nam phải đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch cơ cấu năng lượng. Khi thủy điện - vốn là nguồn điện có chi phí rẻ và linh hoạt nhất - suy giảm vai trò do thiếu nước, hệ thống buộc phải tìm đến các nguồn năng lượng thay thế đắt đỏ hơn hoặc đẩy nhanh tiến độ xã hội hóa nguồn điện tự sản tự tiêu như điện mặt trời mái nhà.

Bối cảnh

Nhìn lại diễn biến phụ tải thời gian qua, mức tiêu thụ điện của Việt Nam trong tháng 5 liên tiếp xô đổ các cột mốc lịch sử. Theo ông Hà Đăng Sơn, Phó chủ tịch Trung tâm nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, mặc dù mức tiêu thụ này vẫn chưa chạm tới kịch bản điều hành cực đoan nhất, nhưng biên độ dự phòng an toàn của hệ thống đang mỏng đi một cách đáng báo động.

Nhiệt độ môi trường tăng cao không chỉ kích hoạt nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tăng đột biến mà còn làm suy giảm đáng kể hiệu suất của các nhà máy nhiệt điện than. Khi các tổ máy phải liên tục vận hành ở mức kịch trần trong môi trường nhiệt độ cao, nguy cơ xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc suy giảm công suất phát là cực kỳ lớn.

Để giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn cung trong dài hạn, Chính phủ đã ban hành Nghị định 58/2025/NĐ-CP nhằm tháo gỡ nút thắt pháp lý và khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Điểm mới của nghị định này là tạo ra cơ chế cho phép người dân và doanh nghiệp bán phần điện năng dư thừa ngược trở lại lưới điện quốc gia. Tuy nhiên, do tính chất phức tạp của việc điều độ hệ thống và kiểm soát an toàn lưới điện, quá trình hiện thực hóa chính sách này vẫn còn vấp phải một số rào cản hành chính và kỹ thuật thực tế.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Hệ thống điện Việt Nam hiện đang rơi vào thế "lưỡng nan" giữa hai mục tiêu lớn: vừa phải đảm bảo an ninh năng lượng tuyệt đối cho nền kinh tế trong ngắn hạn, vừa phải thực hiện các cam kết chuyển dịch xanh trong dài hạn. Thủy điện, vốn được coi là bệ đỡ vững chắc cho lưới điện nhờ khả năng khởi động nhanh và chi phí thấp, giờ đây lại là mắt xích dễ tổn thương nhất trước các biến động của biến đổi khí hậu.

Việc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chủ động đảm bảo nguồn cung nhiên liệu than và khí LNG cho các nhà máy phát điện truyền thống trong các tháng cao điểm tới đây là một nỗ lực đáng ghi nhận, giúp giảm thiểu rủi ro mất điện diện rộng. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp mang tính ứng phó tình thế. Khi thời gian tác động của El Nino được dự báo kéo dài liên tục đến đầu năm 2027, những điểm yếu mang tính cấu trúc của hệ thống truyền tải liên miền cần phải được giải quyết triệt để.

Để giải phóng hoàn toàn tiềm năng của điện mặt trời mái nhà theo tinh thần Nghị định 58, các cơ quan quản lý cần sớm ban hành các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về tiêu chuẩn đấu nối và đo đếm điện năng. Việc chậm trễ trong việc đồng bộ hóa hạ tầng lưới điện thông minh sẽ khiến các nguồn năng lượng tái tạo phân tán khó lòng đóng góp hiệu quả vào việc giảm tải cho hệ thống điện quốc gia trong các khung giờ cao điểm nắng nóng.

Nguồn tham khảo

Báo Thanh Niên (thanhnien.vn)

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao hiện tượng El Nino lại ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung điện tại Việt Nam?

El Nino gây ra tình trạng khô hạn, nắng nóng kéo dài và làm giảm lượng mưa đáng kể. Điều này dẫn đến lưu lượng nước đổ về các hồ chứa thủy điện giảm mạnh, hạn chế khả năng phát điện của các nhà máy thủy điện vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn điện quốc gia.

Người dân và doanh nghiệp có thể làm gì để tự chủ nguồn điện trong giai đoạn này?

Bên cạnh việc thực hành tiết kiệm điện, người dân và doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu dùng theo hướng dẫn hỗ trợ của EVN và các quy định ưu đãi mới tại Nghị định 58/2025/NĐ-CP.

EVN đã có phương án chuẩn bị gì để đối phó với các đợt nắng nóng cực đoan sắp tới?

EVN đã chủ động chuẩn bị và tích trữ đầy đủ nguồn nhiên liệu như than và khí LNG để đảm bảo các nhà máy nhiệt điện truyền thống hoạt động ổn định, liên tục; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ hỗ trợ trực tuyến để người dân dễ dàng thực hiện các thủ tục lắp đặt điện mặt trời mái nhà.