Ê-kíp MV Sơn Tùng M-TP xin lỗi nghệ sĩ Lê Giang: Bài học về chiếm dụng nghệ thuật

Sự giao thoa giữa nghệ thuật thị giác đương đại và các sản phẩm giải trí đại chúng luôn mang lại những trải nghiệm mãn nhãn cho công chúng. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc tìm cảm hứng sáng tạo và hành vi chiếm dụng nghệ thuật (art appropriation) chưa bao giờ là một bài toán dễ dàng giải quyết tại thị trường Việt Nam. Mới đây nhất, bối cảnh trong MV "COME MY WAY" của nam ca sĩ Sơn Tùng M-TP đã trở thành tâm điểm tranh cãi khi bị phát hiện có nhiều chi tiết tương đồng kỳ lạ với một tác phẩm sắp đặt nổi tiếng từ năm 2017. Sự việc nhanh chóng được giải quyết bằng một lời xin lỗi chính thức từ đơn vị chịu trách nhiệm thiết kế, mở ra nhiều góc nhìn sâu sắc về ý thức bản quyền của giới sáng tạo trẻ.

Tóm tắt nhanh

• Lời xin lỗi chính thức: Đơn vị thiết kế bối cảnh Microwave Soups thừa nhận đã tham khảo trực tiếp ngôn ngữ tạo hình từ tác phẩm phù điêu "Tàn chỉ" (Vestige of the Land) của nghệ sĩ thị giác Lê Giang mà chưa có sự đồng ý hay trao đổi từ trước.
• Khởi nguồn từ cộng đồng: Tranh luận bùng nổ sau khi tổ chức nghệ thuật phi lợi nhuận Grapevine công bố loạt bằng chứng và thư điện tử trao đổi giữa nghệ sĩ Lê Giang và ê-kíp sản xuất về sự trùng khớp ở phân cảnh phút thứ 3:55 trong MV.
• Cam kết khắc phục: Phía Microwave Soups nhận trách nhiệm hoàn toàn, gửi lời xin lỗi đến cả nghệ sĩ Lê Giang lẫn ca sĩ Sơn Tùng M-TP, đồng thời cam kết rà soát nghiêm ngặt quy trình làm việc nội bộ để tránh lặp lại sai sót.

Vì sao đáng chú ý

Vụ việc lần này không đơn thuần là một cuộc tranh chấp bản quyền hình ảnh thông thường, mà nó chạm đến bản chất của khái niệm "chiếm dụng nghệ thuật" trong bối cảnh công nghiệp giải trí Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Khi một sản phẩm thương mại có lượng tiếp cận khổng lồ lên tới hàng chục triệu lượt xem sử dụng chất xám từ một tác phẩm nghệ thuật hàn lâm mà không có sự thừa nhận xứng đáng, điều đó không chỉ gây tổn thương đến tác giả gốc mà còn làm suy giảm uy tín của toàn bộ ê-kíp sản xuất.

Việc cộng đồng nghệ thuật và chính tác giả chủ động lên tiếng, đòi hỏi sự minh bạch thay vì im lặng cam chịu, cho thấy một bước chuyển dịch lớn trong nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Nó đặt ra một tiêu chuẩn mới cho các đơn vị làm truyền thông và sản xuất: mọi nguồn tài liệu tham khảo đều phải được tôn trọng và xin phép một cách chuyên nghiệp, thay vì lạm dụng khái niệm "lấy cảm hứng" để khỏa lấp cho sự thiếu cẩn trọng.

Bối cảnh

Vào ngày 2/6, tổ chức nghệ thuật Grapevine bất ngờ chia sẻ một bài viết trên nền tảng Threads, chỉ ra sự giống nhau đến ngỡ ngàng giữa phân cảnh ở phút 3:55 trong MV "COME MY WAY" của Sơn Tùng M-TP và tác phẩm sắp đặt mang tên "Tàn Chỉ" (Vestige of the Land) của nghệ sĩ thị giác Lê Giang thực hiện vào năm 2017. Tác phẩm của Lê Giang vốn là một khối phù điêu mang tính biểu tượng cao về đất đai và di sản sinh thái, đòi hỏi quá trình nghiên cứu và tạo tác vô cùng tỉ mỉ.

Đồng thời, Grapevine cũng công bố nội dung các email trao đổi thẳng thắn giữa nghệ sĩ Lê Giang và ê-kíp thực hiện dự án âm nhạc này. Nữ nghệ sĩ bày tỏ mong muốn làm rõ nguồn gốc ý tưởng thiết kế bối cảnh mảng tường đắp nổi xuất hiện trong MV, bởi cô nhận thấy sự trùng lặp sâu sắc về cả mặt thị giác lẫn tinh thần tạo hình mà phía sản xuất chưa từng liên hệ thảo luận với cô trước đó.

Tại thời điểm xảy ra tranh cãi, MV "COME MY WAY" đang đạt mức tương tác cực kỳ ấn tượng với hơn 23 triệu lượt xem sau 5 ngày ra mắt trên nền tảng YouTube. Do sức hút quá lớn của Sơn Tùng M-TP, bất kỳ thông tin nào liên quan đến sản phẩm của anh đều nhanh chóng trở thành tâm điểm của truyền thông và công chúng.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Nhìn nhận một cách khách quan, phản ứng nhanh chóng và thái độ cầu thị từ phía Microwave Soups - đơn vị chịu trách nhiệm thiết kế bối cảnh - là một điểm sáng đáng ghi nhận trong cách xử lý khủng hoảng truyền thông hiện nay. Thay vì né tránh hoặc đưa ra những lời giải thích ngụy biện, họ đã dũng cảm thừa nhận sai sót trong khâu quản lý nguồn tham khảo và kiểm duyệt sản phẩm nghệ thuật của mình.

Tuy nhiên, sự cố này cũng phơi bày một thực tế rằng nhiều agency thiết kế và đạo diễn mỹ thuật tại Việt Nam vẫn đang duy trì thói quen xây dựng "mood board" (bảng ý tưởng tham khảo) một cách khá thoải mái từ Internet mà thiếu đi bộ lọc pháp lý và đạo đức nghề nghiệp. Trong kỷ nguyên số, khi ranh giới giữa việc học hỏi tinh hoa và sao chép trở nên vô cùng mong manh, việc thiếu một quy trình rà soát bản quyền chặt chẽ sẽ luôn là quả bom nổ chậm đối với bất kỳ dự án giải trí lớn nào. Sự việc này chắc chắn sẽ là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho các nhà sản xuất trẻ trên con đường chuyên nghiệp hóa các sản phẩm nghệ thuật nước nhà.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên thông tin chính thức từ chuyên mục Giải trí của báo điện tử Znews.vn và các tư liệu được công bố bởi tổ chức nghệ thuật Grapevine.