Cựu lãnh đạo đối lập Campuchia Kem Sokha được ân xá: Bước ngoặt và những toan tính chính trị

Chính trường Campuchia vừa chứng kiến một bước đi mang tính bước ngoặt khi ông Kem Sokha, cựu Chủ tịch Đảng Cứu nguy Dân tộc Campuchia (CNRP) tự giải thể, chính thức nhận quyết định ân xá từ Hoàng gia. Quyết định này được ký bởi Chủ tịch Thượng viện Hun Sen, người đang đảm nhiệm vai trò Quyền Quốc trưởng thay mặt Quốc vương Campuchia.

Sự kiện này không chỉ khép lại những năm tháng quản thúc tại gia đầy tranh cãi của chính trị gia 72 tuổi, mà còn mở ra những phân tích sâu sắc về cục diện ngoại giao và định hướng chính trị của Phnom Penh trong kỷ nguyên chuyển giao quyền lực hiện nay.

Ông Kem Sokha, cựu lãnh đạo đảng đối lập CNRP vừa được nhận quyết định ân xá. Ảnh: REUTERS

Quyết định bất ngờ từ Quyền Quốc trưởng Hun Sen

Thông tin về việc ông Kem Sokha được ân xá nhanh chóng lan truyền sau khi ông Hun Sen đăng tải sắc lệnh hoàng gia lên trang Facebook cá nhân. Trên cương vị Quyền Quốc trưởng, ông Hun Sen đã ký xác nhận sắc lệnh này trong bối cảnh Quốc vương Norodom Sihamoni vắng mặt hoặc đang không trực tiếp điều hành công vụ.

Sắc lệnh nêu rõ việc giảm án tù giam đối với ông Kem Sokha. Tuy nhiên, một chi tiết cực kỳ quan trọng được các luật sư và giới quan sát chú ý: lệnh ân xá này chỉ áp dụng đối với hình phạt tù giam 27 năm. Các hình phạt bổ sung đi kèm trong bản án trước đó vẫn giữ nguyên hiệu lực.

Điều này đồng nghĩa với việc ông Kem Sokha dù được tự do ra khỏi chế độ quản thúc tại gia, nhưng vẫn phải chịu các chế tài nghiêm ngặt khác. Cụ thể là việc tước quyền hoạt động chính trị (bầu cử và ứng cử) cùng lệnh cấm xuất cảnh khỏi Campuchia trong vòng 5 năm sau khi thời hạn tù giam kết thúc trên lý thuyết.

Hành trình chính trị đầy sóng gió của cựu thủ lĩnh CNRP

Ông Kem Sokha, năm nay 72 tuổi, từng là một trong những gương mặt đối lập nổi bật nhất tại Campuchia. Sự nghiệp chính trị của ông đạt đỉnh cao khi ông cùng chính trị gia lưu vong Sam Rainsy hợp nhất lực lượng để thành lập Đảng Cứu nguy Dân tộc Campuchia (CNRP) vào năm 2012.

Sự trỗi dậy và sụp đổ của CNRP

Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2013, CNRP đã tạo nên một cơn địa chấn khi giành được gần một nửa số ghế tại Quốc hội, đe dọa trực tiếp đến vị thế độc tôn của Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) cầm quyền. Sự lớn mạnh của CNRP đã đẩy căng thẳng chính trị tại Campuchia lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, bước ngoặt xảy ra vào tháng 9/2017 khi ông Kem Sokha bất ngờ bị bắt giữ trong một cuộc đột kích ban đêm. Ông bị cáo buộc tội phản quốc, cụ thể là hành vi "thông đồng với thế lực nước ngoài" nhằm thực hiện một cuộc cách mạng màu lật đổ chính phủ hợp pháp. Chỉ vài tháng sau đó, Tòa án Tối cao Campuchia đã ra phán quyết giải thể đảng CNRP, gạt bỏ hoàn toàn lực lượng đối lập chính thức ra khỏi nền chính trị nước này trước thềm cuộc bầu cử năm 2018.

Bản án 27 năm tù và phán quyết phúc thẩm

Vào tháng 3/2023, sau nhiều năm trì hoãn vì đại dịch và các thủ tục pháp lý phức tạp, tòa án Phnom Penh đã tuyên phạt ông Kem Sokha 27 năm tù giam dưới hình thức quản thúc tại gia. Bản án này bị các chính phủ phương Tây và nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế chỉ trích mạnh mẽ, coi đây là một quyết định mang động cơ chính trị.

Mới tháng trước, tòa phúc thẩm tại Phnom Penh vẫn giữ nguyên mức án nghiêm khắc này, đồng thời duy trì các hạn chế nghiêm ngặt đối với quyền tự do đi lại và giao tiếp của ông. Chính vì thế, quyết định ân xá đột ngột được công bố hôm nay đã khiến giới quan sát bất ngờ.

Phân tích động thái: Ngoại giao thực dụng hay củng cố nội bộ?

Việc phóng thích ông Kem Sokha diễn ra trong bối cảnh Campuchia đang có những bước chuyển mình quan trọng dưới sự lãnh đạo của thế hệ kế cận, đứng đầu là Thủ tướng Hun Manet. Giới phân tích cho rằng quyết định này mang tính toán chiến lược sâu sắc, nhằm giải quyết cả áp lực đối ngoại lẫn bài toán đối nội.

Xoa dịu sức ép từ các đối tác phương Tây

Trong nhiều năm qua, hồ sơ của ông Kem Sokha luôn là rào cản lớn nhất trong quan hệ giữa Campuchia với Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). EU từng rút một phần ưu đãi thương mại EBA (Mọi thứ trừ vũ khí) dành cho Campuchia vì những lo ngại liên quan đến vấn đề dân chủ và nhân quyền. Bằng cách giảm nhẹ hình phạt cho ông Sokha, Phnom Penh có thể gửi đi một tín hiệu thiện chí tới Washington và Brussels, mở đường cho việc cải thiện các mối quan hệ kinh tế và ngoại giao song phương.

Khẳng định chủ quyền và vị thế độc lập

Đi kèm với quyết định ân xá, những phát biểu mang tính khẳng định chủ quyền của ông Hun Sen cũng gây chú ý lớn. Cựu Thủ tướng khẳng định Campuchia đã hoàn toàn sạch bóng quân đội nước ngoài đồn trú kể từ năm 1993, sau khi hiệp định hòa bình Paris đi vào thực thi ổn định. Tuyên bố này nhằm tái khẳng định rằng mọi quyết sách của Campuchia, bao gồm cả việc xử lý các nhân vật đối lập hay các thỏa thuận an ninh quốc tế, đều xuất phát từ lợi ích quốc gia tối cao và không chịu sự chi phối từ bất kỳ cường quốc nào.

Tương lai nào cho phong trào đối lập tại Campuchia?

Dù được ân xá khỏi án tù giam, cơ hội để ông Kem Sokha quay trở lại chính trường gần như bằng không do các lệnh cấm hoạt động chính trị vẫn được giữ nguyên. Hơn nữa, sau gần một thập kỷ bị chia rẽ và giải thể, lực lượng đối lập cũ của Campuchia đã phân rã thành nhiều mảnh nhỏ và không còn đủ sức nặng để tạo ra thách thức lớn đối với đảng CPP cầm quyền.

Tuy nhiên, đối với những người ủng hộ ông Kem Sokha, việc ông được giải thoát khỏi lệnh quản thúc tại gia vẫn là một tin vui lớn sau nhiều năm mệt mỏi theo đuổi các vụ kiện tụng pháp lý kéo dài.