Biển Hồ Gia Lai: 'Chảy máu' di sản chè cổ thụ giữa lệnh bảo tồn nghiêm ngặt

Pleiku không chỉ nổi danh với "đôi mắt" Biển Hồ trầm mặc, mà còn níu chân lữ khách bởi những nương chè xanh ngát có tuổi đời hàng thế kỷ. Thế nhưng, giữa lúc chính quyền địa phương đang nỗ lực bảo tồn và quy hoạch vùng chè này thành lõi di sản du lịch, một viễn cảnh xót xa đang diễn ra: những gốc chè cổ thụ mang hình hài của thời gian đang bị đánh bật khỏi lòng đất, trở thành món hàng hóa được mua bán cho những thú chơi xa xỉ.

Tiếng máy xúc phá tan sự tĩnh lặng của nương chè trăm tuổi

Trong những ngày vừa qua, khu vực đồi chè nằm sát danh lam thắng cảnh chùa Bửu Minh và hàng thông trăm tuổi (xã Biển Hồ, TP. Pleiku) không còn giữ được vẻ thanh bình vốn có. Thay vào đó là âm thanh của máy đào và xe cẩu công nghiệp. Theo ghi nhận thực tế, nhiều nhân công đã thực hiện việc khoanh gốc, đào xới xung quanh những cây chè có thân to, tán rộng và dáng vẻ cổ kính.

Sau khi được bứng lên, những gốc chè có hình dáng bonsai tự nhiên - vốn mất hàng chục năm, thậm chí gần cả trăm năm để hình thành - được cẩu trực tiếp lên xe tải và đưa khỏi hiện trường. Điều đáng nói là hoạt động này diễn ra công khai giữa lúc các quy định về bảo vệ cảnh quan khu vực này đang được thắt chặt.

Anh Nguyễn Văn Hoàng, một du khách đến từ TP.HCM, chia sẻ sự ngỡ ngàng: "Tôi tìm đến đây vì nghe danh đồi chè Biển Hồ đẹp như tranh vẽ, gắn liền với ngôi chùa cổ và hàng thông. Nhưng nhìn cảnh tượng những gốc chè đẹp như thế này bị bứng đi, tôi thấy thực sự xót xa. Đây là vốn quý của địa phương, nếu mất đi thì bản sắc du lịch của Gia Lai cũng vơi bớt một nửa".

Di sản từ thời Pháp thuộc trước nguy cơ bị 'xẻ thịt'

Vùng chè Biển Hồ vốn có lịch sử lâu đời, bắt đầu từ những đồn điền chè do người Pháp khai thác từ đầu thế kỷ 20. Những gốc chè hiện tại không chỉ đơn thuần là cây trồng công nghiệp mà đã trở thành những chứng nhân lịch sử, hòa quyện với hệ sinh thái gồm hồ Ya Lũ và hàng thông cổ thụ để tạo nên một quần thể văn hóa - sinh thái đặc sắc bậc nhất Tây Nguyên.

Việc đánh bứng các gốc chè cổ thụ không chỉ phá vỡ kết cấu đất mà còn trực tiếp xóa sổ những giá trị vô hình. Những cây chè này khi về tay các "đại gia" chơi cây cảnh có thể mang lại giá trị kinh tế tức thời cho cá nhân hoặc doanh nghiệp, nhưng đối với cộng đồng và ngành du lịch địa phương, đó là một sự mất mát không thể bù đắp.

Xung đột giữa giá trị kinh tế và bảo tồn di sản

Thực tế, áp lực kinh tế đang đè nặng lên các doanh nghiệp quản lý vùng chè. Trong bối cảnh giá cà phê thế giới liên tục lập đỉnh mới, việc duy trì diện tích chè già cỗi, năng suất thấp trở thành một bài toán khó về mặt lợi nhuận. Tỉnh Gia Lai thực tế cũng đã thấu hiểu điều này khi cho phép Công ty CP chè Biển Hồ chuyển đổi hơn 236 ha chè kém hiệu quả sang các loại cây trồng khác có giá trị hơn.

Tuy nhiên, khu vực 62 ha bao quanh chùa Bửu Minh và hàng thông trăm tuổi lại là một ngoại lệ bắt buộc. Đây là khu vực cốt lõi nằm trong quy hoạch chung Khu du lịch Biển Hồ - Chư Đang Ya đến năm 2050. Việc bảo tồn diện tích này là điều kiện tiên quyết để giữ chân du khách và duy trì thương hiệu du lịch bền vững cho Pleiku.

Sự thách thức các quy định của UBND tỉnh Gia Lai

Trước những diễn biến phức tạp tại đồi chè, UBND tỉnh Gia Lai đã từng đưa ra những thông điệp rất quyết liệt. Ông Dương Mah Tiệp, Phó chủ tịch UBND tỉnh, đã có văn bản yêu cầu Công ty cổ phần chè Biển Hồ phải nghiêm túc chấp hành chỉ đạo, tổ chức bảo vệ, chăm sóc và đặc biệt là phải giữ nguyên hiện trạng toàn bộ diện tích chè trong khu vực quy hoạch.

Mặc dù văn bản đã rõ ràng, nhưng việc bứng dời vẫn diễn ra cho thấy một lỗ hổng lớn trong công tác giám sát và quản lý tại chỗ. Nếu tình trạng này không được ngăn chặn kịp thời, viễn cảnh 62 ha chè cổ thụ chỉ còn là những mảnh đất trống hoặc vườn cà phê thay thế là điều hoàn toàn có thể xảy ra trong tương lai gần.

Tương lai nào cho du lịch sinh thái Biển Hồ?

Biển Hồ - Chư Đang Ya được kỳ vọng sẽ trở thành khu du lịch trọng điểm của khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Để đạt được mục tiêu này, di sản xanh như đồi chè cổ thụ là thành tố không thể tách rời. Du khách đến với Gia Lai không chỉ để xem hồ nước hay ngắm núi lửa, họ đến để tìm về một không gian văn hóa đặc trưng, nơi có sự giao hòa giữa thiên nhiên và con người qua hàng thế kỷ.

Mỗi gốc chè bị bứng đi là một vết sẹo để lại trên cảnh quan. Việc "hy sinh" di sản cho lợi ích ngắn hạn không chỉ là sự lãng phí tài nguyên mà còn là một bước lùi trong chiến lược phát triển du lịch bền vững. Các chuyên gia văn hóa nhận định, nếu không bảo vệ nghiêm ngặt những giá trị hiện có, Gia Lai sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh so với các điểm đến khác như Đà Lạt hay Kon Tum.

Cần có một cơ chế giám sát đặc biệt, thậm chí là các chế tài xử phạt nặng đối với các hành vi xâm hại hiện trạng vùng chè di sản. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, chính quyền và người dân để biến vùng chè thành một mô hình du lịch canh nông, giúp doanh nghiệp có nguồn thu từ du lịch thay vì chỉ trông chờ vào sản lượng lá chè hay việc bán gốc cây cảnh.

Sự việc tại đồi chè Biển Hồ đang là hồi chuông cảnh báo về trách nhiệm bảo tồn di sản trước những cơn lốc của thị trường. Đã đến lúc những hành động quyết liệt hơn cần được thực thi, để màu xanh của những gốc chè trăm tuổi vẫn mãi hiện hữu bên hàng thông già, gìn giữ hồn cốt cho mảnh đất Pleiku đầy nắng và gió.

FAQ - Câu hỏi thường gặp