Chặng đường phát triển của Cơ quan Thống kê quốc gia: Từ căn nhà lá đến cơ quan chuyên nghiệp

Từ Nha thống kê quốc gia được Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập vào năm 1946 đến Cơ quan thống kê quốc gia hiện đại ngày nay là một hành trình phát triển, hội nhập cùng đất nước. Đó là những câu chuyện về người cán bộ thống kê phục vụ công cuộc kháng chiến - kiến quốc, người lính thống kê xuyên rừng Trường Sơn đến chiến khu R để chuẩn bị tiếp quản miền Nam, cán bộ tiên phong đổi mới phương pháp thống kê khi đất nước hội nhập và những người hàng ngày miệt mài đưa dữ liệu thống kê trở thành tài nguyên số quốc gia. Từ căn nhà lá vùng Sơn Dương (Tuyên Quang) với vài cán bộ chuyên trách, đến nay Cục Thống kê đã trở thành cơ quan thống kê quốc gia chuyên nghiệp, cung cấp số liệu tin cậy và xây dựng kịch bản kinh tế đất nước.

Ngày 6-5-1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 61/SL thành lập Nha Thống kê quốc gia, thuộc Bộ Quốc dân Kinh tế, với cơ cấu tổ chức gồm 3 phòng, gắn với ba nhiệm vụ chính. Đó là sưu tầm, thu thập tài liệu, con số về kinh tế - xã hội, văn hoá, hiện nay chúng ta gọi là dữ liệu kinh tế - xã hội. Xuất bản phẩm thống kê, giờ gọi là công bố, phổ biến số liệu thống kê, phục vụ quản lý, điều hành. Và kiểm soát các công ty bảo hiểm của Việt Nam.

Cho đến nay các chức năng này vẫn được kế thừa, phát triển, Cục Thống kê, thuộc Bộ Tài chính cũng được chia thành 3 mảng, mảng thứ nhất là khối chức năng gồm kế hoạch, tài chính, tổ chức cán bộ, kiểm tra và văn phòng. Hai khối nghiệp vụ còn lại chủ yếu phục vụ kinh tế - xã hội, gồm các ban: Chính sách, Chiến lược và Dữ liệu thống kê; Thống kê Dịch vụ và Giá; Hệ thống tài khoản quốc gia; Thống kê Công nghiệp và Xây dựng; Thống kê Nông, Lâm nghiệp và Thuỷ sản; Xã hội và Môi trường; Dân số và Lao động; Thống kê Tổng hợp và Đối ngoại.

Và ngay sau lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Bác Hồ, Nha thống kê quốc gia được chuyển lên hoạt động bí mật tại Thái Nguyên, sau đó sang Bắc Kạn, rồi về Tân Trào, thuộc tỉnh Tuyên Quang ngày nay. Thời điểm này, cơ quan thống kê quốc gia có trụ sở là một căn nhà lá ba gian tại thôn Lập Binh, xã Bình Yên, huyện Sơn Dương, nay là xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang.

Tháng 4-1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh sáp nhập Nha thống kê vào Phủ Chủ tịch, sau đó lập ra Phòng Thống kê trực thuộc Thủ tướng Phủ. Trụ sở làm việc của Phòng Thống kê nằm sát ngay nhà làm việc của Bác Hồ tại khu di tích Chủ tịch phủ, Thủ tướng phủ.

Ngày 9-8-1950, Chính phủ ban hành Nghị định số 38 thành lập Phòng Thống kê, trực thuộc Thủ tướng phủ, với 3 cán bộ chuyên trách ban đầu, phân công ông Lương Duyên Lạc làm Trưởng phòng. Nhiệm vụ của Phòng Thống kê là thu thập số liệu thống kê từ các bộ, ngành, ủy ban hành chính kháng chiến ở các địa phương và giúp cho các bộ, ủy ban hành chính kháng chiến trong công tác thống kê.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, ngành thống kê đã thực hiện đúng chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong công tác thống kê sản lượng lúa gạo, dân số phục vụ kháng chiến.

Theo bài viết của XU HƯỚNG 24 (PHẠM VĂN QUỲNH)