Ca sĩ NANO: Nhạc Nhật xuất ngoại chậm hơn K-pop và câu chuyện 'chú chim cánh cụt đầu tiên'

Trong khi văn hóa đại chúng Nhật Bản, đặc biệt là anime và manga, đã len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống giới trẻ toàn cầu, thì nền âm nhạc nội địa của quốc gia này (J-pop và J-rock) lại tỏ ra vô cùng thận trọng khi bước ra thế giới. Sự tương phản này tạo nên một khoảng trống lớn trên thị trường quốc tế, nơi mà làn sóng Hallyu của Hàn Quốc đã nhanh chóng chiếm lĩnh từ nhiều năm trước. Xuất hiện như một cầu nối văn hóa độc đáo, NANO – nữ ca sĩ rock mang dòng máu lai Mỹ-Nhật – đã trở thành một trong những người tiên phong dũng cảm nhất, mở đường cho các nghệ sĩ xứ sở hoa anh đào tự tin tìm kiếm khán giả ở những vùng đất mới.

Tóm tắt nhanh

• NANO nhận định ngành công nghiệp âm nhạc Nhật Bản toàn cầu hóa chậm hơn K-pop do thói quen vận hành khép kín và tự cung tự cấp của thị trường nội địa.
• Nữ ca sĩ tự ví mình là "chú chim cánh cụt đầu tiên" dám bước ra biển lớn từ 13 năm trước tại lễ hội DoKomi (Đức), tạo động lực cho các nhóm nhạc đàn em như MADKID tự tin lưu diễn quốc tế.
• Dù nổi danh qua các ca khúc anime đình đám, NANO từ chối bị đóng khung trong nhãn dán "ca sĩ anisong" mà định vị bản sắc của một "ca sĩ tắc kè hoa" trung thành với chất rock mạnh mẽ.

Vì sao đáng chú ý

Sự thành công của văn hóa Nhật Bản ở nước ngoài thường mang tính tự phát hơn là một chiến lược được tính toán bài bản từ chính phủ hay các tập đoàn lớn. Nhận định của NANO đã bóc tách một thực tế phũ phàng: Nhật Bản không hề chủ động xuất khẩu anime hay âm nhạc để chinh phục thế giới; chính "thế giới cần đến chúng" và tự tìm cách tiếp cận. Câu chuyện của NANO không chỉ là hành trình cá nhân của một nghệ sĩ, mà còn phản ánh sự chuyển dịch tư duy chậm chạp nhưng cần thiết của toàn bộ ngành công nghiệp âm nhạc Nhật Bản trước áp lực cạnh tranh khốc liệt từ các quốc gia láng giềng.

Bối cảnh

Nhật Bản từ lâu đã sở hữu thị trường âm nhạc lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Doanh thu khổng lồ từ việc bán đĩa vật lý (CD, Vinyl) và các chuyến lưu diễn nội địa giúp các công ty quản lý Nhật Bản sống khỏe mà không cần bận tâm đến việc quảng bá ra nước ngoài. Trái lại, Hàn Quốc với thị trường nội địa nhỏ hẹp buộc phải xây dựng chiến lược xuất khẩu văn hóa toàn cầu từ rất sớm, giúp K-pop nhanh chóng phủ sóng rộng khắp.

Khi NANO lần đầu tiên đặt chân đến lễ hội DoKomi tại Đức cách đây 13 năm, khái niệm "lưu diễn nước ngoài" vẫn còn vô cùng xa lạ với cả công ty quản lý lẫn hãng đĩa của cô. Vào thời điểm đó, rất ít nghệ sĩ Nhật Bản dám bước ra khỏi vùng an toàn. Sự chào đón nồng nhiệt ngoài mong đợi của người hâm mộ quốc tế tại các buổi ký tặng và biểu diễn đã chứng minh cho giới chuyên môn Nhật Bản thấy rằng: nhu cầu thưởng thức âm nhạc live của J-music ở nước ngoài là hoàn toàn có thật và vô cùng mạnh mẽ.

Góc nhìn Xu Hướng 24

Việc định vị thương hiệu của nghệ sĩ Nhật Bản tại nước ngoài luôn đối mặt với một nghịch lý: ranh giới giữa một nghệ sĩ thực thụ và một "ca sĩ chỉ hát nhạc anime" (anisong artist). Nhiều nhạc sĩ lo ngại nhãn dán này sẽ giới hạn khả năng sáng tạo của họ. Tuy nhiên, góc nhìn của NANO mang lại một bài học thực tế về sự linh hoạt văn hóa. Cô tự nhận mình là một "ca sĩ tắc kè hoa" (chameleon singer) – là rocker nổi loạn trên các sân khấu độc lập, nhưng sẵn sàng là một ca sĩ anime đầy kiêu hãnh khi đứng trước người hâm mộ tại các convention.

Bên cạnh đó, lời khuyên của NANO dành cho thế hệ nghệ sĩ trẻ Nhật Bản muốn vươn ra biển lớn mang tính thực chiến cao: "Cứ đi đi, ngay cả khi chuyến đi đó không bán sạch vé hay mang lại lợi nhuận ngay lập tức". Trong kỷ nguyên số, việc đo lường giá trị của một nghệ sĩ không chỉ dừng lại ở những con số doanh thu ngắn hạn, mà nằm ở khả năng thắp lên ngọn lửa đam mê trực tiếp cho người hâm mộ – những người vốn chỉ được nghe họ qua màn hình máy tính. Sự dũng cảm dấn thân của những "chú chim cánh cụt" như NANO chính là chất xúc tác quan trọng nhất để phá vỡ sự bảo thủ của ngành công nghiệp âm nhạc Nhật Bản.

Những nguồn cảm hứng bất tận từ Anime

Trong cuộc trò chuyện, NANO cũng không ngần ngại chia sẻ về những tác phẩm hoạt hình đã định hình nên tư duy âm nhạc của mình từ thuở sơ khai. Album nhạc phim đầu tiên mà cô sở hữu chính là của loạt phim huyền thoại Detective Conan (Thám tử lừng danh Conan). Những giai điệu mang đậm chất rock alternative của các nghệ sĩ như B'z đã khơi dậy niềm đam mê ca hát trong cô, khiến cô bé NANO ngày ấy thường xuyên đứng hát say sưa ngay giữa phòng khách gia đình.

Sau đó, bộ phim Fullmetal Alchemist (phiên bản năm 2003) đã hoàn toàn chinh phục cô cả về mặt nội dung lẫn âm nhạc. NANO tự nhận mình là một người hâm mộ "gu cổ điển" khi yêu thích trọn vẹn 51 tập phim của bản adapt đầu tiên này. Ca khúc "Rewrite" – bản hit gắn liền với bộ phim – chính là bài hát cô yêu thích nhất và cô cũng đã từng thực hiện một bản cover chính thức cho tác phẩm này.

Hướng tới cột mốc kỷ niệm 15 năm ca hát vào năm tới, NANO đang ấp ủ dự định thực hiện một chuyến lưu diễn thế giới quy mô nhỏ để tri ân cộng đồng người hâm mộ toàn cầu, những người đã luôn đồng hành cùng cô từ những ngày đầu tiên đầy thử thách.

Nguồn tham khảo

Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên cuộc phỏng vấn độc quyền của chuyên trang Anime Corner với nữ ca sĩ NANO tại sự kiện văn hóa DoKomi (Đức).