Bí ẩn 'vết thương xoắn ốc' trên xác hải cẩu tại Canada: Lời giải đáp rùng rợn sau hơn 40 năm

Đảo Sable, một dải cát hẻo lánh nằm ngoài khơi bờ biển Nova Scotia, Canada, từ lâu đã được biết đến là nơi trú ngụ của quần thể hải cẩu xám (Halichoerus grypus) lớn nhất thế giới. Thế nhưng, đằng sau vẻ đẹp hoang sơ của hòn đảo này là một bí ẩn rùng rợn kéo dài suốt hơn 40 năm: hàng trăm xác hải cẩu con trôi dạt vào bờ với những vết thương hình xoắn ốc kỳ dị, cắt sâu tận xương.

Sau nhiều thập kỷ đổ lỗi cho chân vịt tàu thủy hay các cuộc tấn công của cá mập sát thủ, một nghiên cứu mang tính đột phá được công bố mới đây đã chỉ ra hung thủ thực sự đứng sau những thảm kịch này. Đó không phải là máy móc con người, cũng không phải hung thần đại dương, mà chính là những con hải cẩu xám đực trưởng thành có hành vi ăn thịt đồng loại.

Bí ẩn vết thương hình nút chai kéo dài bốn thập kỷ

Những báo cáo đầu tiên về các xác hải cẩu con mang thương tích kỳ lạ xuất hiện tại đảo Sable từ khoảng năm 1980. Các nạn nhân – hầu hết là hải cẩu xám sơ sinh – bị những vết rách sâu, sắc lẹm chạy xoắn vòng quanh cơ thể như chiếc mở nút chai (corkscrew), bắt đầu từ miệng và quấn dần xuống ngực.

Vào thời điểm đó, hình dáng kỳ lạ và cơ học của vết thương khiến các nhà sinh vật học đặt giả thuyết rằng chúng bị cuốn vào chân vịt của các tàu đánh cá hoặc tàu vận tải hoạt động trong khu vực. Một giả thuyết khác tự nhiên hơn là những cú táp của cá mập trắng lớn hoặc cá mập Greenland khi chúng cố gắng săn mồi nhưng con non trốn thoát được. Tuy nhiên, cả hai giả thuyết này đều thiếu bằng chứng thực địa trực tiếp. Không ai từng chứng kiến một vụ va chạm chân vịt hay cuộc tấn công của cá mập nào tạo ra mô hình vết thương hoàn hảo đến vậy trên đảo.

Sự thật phơi bày từ những ống kính flycam

Bí ẩn chỉ thực sự bắt đầu được tháo gỡ khi các nhà khoa học ghi nhận hành vi tương tự ở các vùng biển khác. Năm 2016, tại Scotland, các nhà nghiên cứu lần đầu tiên trực tiếp quan sát thấy hải cẩu xám đực tấn công và ăn thịt các con non trong đàn, để lại những vết thương xoắn ốc tương tự. Dù vậy, hành vi này vẫn chưa được ghi nhận chính thức tại đảo Sable cho đến tận những năm gần đây.

Trong một nghiên cứu mới được công bố vào ngày 4 tháng 2 trên tạp chí khoa học uy tín Marine Mammal Science, các nhà sinh vật học thuộc Bộ Thủy sản và Đại dương Canada (DFO) đã đưa ra những bằng chứng không thể chối cãi. Bằng cách phân tích các cảnh quay từ thiết bị bay không người lái (drone) từ năm 2023 đến năm 2025, kết hợp với việc trực tiếp quan sát thực địa vào mùa sinh sản năm 2024, nhóm nghiên cứu đã tận mắt chứng kiến những con hải cẩu đực trưởng thành lao vào cắn xé con non.

Cách thức tấn công của kẻ săn mồi đồng loại giải thích hoàn hảo cho vết thương hình xoắn ốc. Hải cẩu đực sẽ dùng hàm răng khỏe và bộ vuốt sắc nhọn ghim chặt đầu con non, sau đó thực hiện động tác vặn xoắn cơ thể để bóc tách lớp mỡ dày của nạn nhân. Quá trình này vô tình tạo ra những đường rách xoắn ốc đặc trưng chạy dọc cơ thể con mồi.

"Chúng tôi thực sự nhẹ nhõm khi cuối cùng cũng có câu trả lời rõ ràng cho nguyên nhân của những cái chết này", ông Damian Lidgard, nhà sinh vật học tại DFO và là đồng tác giả của nghiên cứu, chia sẻ với Live Science. "Trong nhiều năm, chúng tôi đã mặc định thủ phạm là cá mập, nhưng chưa bao giờ có bằng chứng xác thực tại đảo Sable. Sau khi chứng kiến hành vi ăn thịt đồng loại của hải cẩu xám ở những nơi khác, kết quả này không còn làm chúng tôi quá ngạc nhiên nữa."

Quy mô đáng báo động của những cuộc tàn sát

Số lượng nạn nhân được tìm thấy trong các mùa sinh sản gần đây khiến giới khoa học không khỏi rùng mình. Chỉ riêng trong mùa sinh sản năm 2024, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận 765 con hải cẩu non mang dấu vết của những cuộc tấn công xoắn ốc này. Đáng chú ý, chỉ trong một ngày duy nhất của mùa khảo sát năm 2025, họ đã phát hiện tới 359 xác hải cẩu con tử vong do vết thương dạng này.

Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý rằng sự gia tăng đột biến về số lượng tử vong này có thể không phải do hành vi tấn công của hải cẩu đực trở nên nghiêm trọng hơn, mà chủ yếu là do phương pháp tìm kiếm và công nghệ giám sát bằng drone của đội ngũ nghiên cứu đã được cải tiến vượt bậc, giúp họ không bỏ sót các nạn nhân.

Tác động sinh thái và mối đe dọa tiềm tàng cho các loài khác

Liệu hành vi tàn nhẫn này có đẩy loài hải cẩu xám đến bờ vực suy giảm dân số? Các chuyên gia cho rằng câu trả lời là chưa.

Với lượng hải cẩu con được sinh ra hàng năm trên đảo Sable ước tính khoảng 75.000 con, số lượng tử vong dưới 1.000 cá thể do bị đồng loại tấn công không gây ra tác động đáng kể đến sự phát triển chung của quần thể hải cẩu xám tại đây.

Tuy nhiên, mối lo ngại thực sự lại nằm ở một loài động vật khác: Hải cẩu cảng (Phoca vitulina).

Hải cẩu cảng cũng chia sẻ không gian sống trên đảo Sable với hải cẩu xám, nhưng số lượng của chúng nhỏ hơn nhiều và đang trong tình trạng suy giảm nghiêm trọng nhiều thập kỷ qua. Tại châu Âu, người ta đã quan sát thấy hải cẩu xám đực không chỉ ăn thịt đồng loại mà còn săn lùng và giết chết cả hải cẩu cảng con.

Bà Ursula Siebert, một nhà nghiên cứu động vật hoang dã tại Đại học Y học Thú y Hannover (Đức), người không tham gia vào nghiên cứu, cảnh báo: "Hải cẩu xám không chỉ thực hiện hành vi ăn thịt đồng loại mà còn tiêu diệt các loài thú biển khác như hải cẩu cảng. Điều này hoàn toàn có thể trở thành một mối đe dọa sinh tồn nghiêm trọng đối với các quần thể vốn đã mong manh này."

Góc tối tiến hóa: Tại sao hải cẩu đực lại ăn thịt con non?

Cho đến nay, động cơ thực sự đằng sau hành vi tàn bạo này vẫn là một câu hỏi lớn chưa có lời giải đáp thỏa đáng đối với các nhà sinh học tiến hóa.

"Chúng tôi không chắc tại sao điều này lại xảy ra trên đảo Sable hay ở các địa điểm khác", ông Lidgard thừa nhận. "Đây có thể là một hành vi tự nhiên mang tính bản năng của hải cẩu xám đực vốn đã tồn tại từ lâu nhưng giờ mới được ghi nhận. Hoặc đó là một hành vi học tập mang tính cá thể từ một vài con đầu đàn, dù giả thuyết này ít khả thi hơn vì hiện tượng này xảy ra đồng thời ở cả đảo Sable lẫn Vương quốc Anh - hai khu vực hoàn toàn cô lập về mặt di truyền và địa lý."

Một số giả thuyết cho rằng, việc ăn thịt con non cung cấp nguồn năng lượng giàu dinh dưỡng và dễ tiếp cận cho các con đực trong mùa giao phối - thời điểm chúng phải bảo vệ lãnh thổ và không thể rời đi để săn cá ngoài khơi xa. Số khác lại suy đoán đây có thể là hệ quả của áp lực mật độ dân số quá cao tại thuộc địa đảo Sable.

Bất kể nguyên nhân là gì, việc giải mã thành công bí ẩn "vết thương xoắn ốc" đã khép lại một chương hồ sơ kéo dài hơn 40 năm của ngành sinh vật học biển, giúp các nhà quản lý bảo tồn có cái nhìn chính xác hơn để đưa ra các biện pháp bảo vệ hệ sinh thái độc đáo tại đảo Sable trước những biến động tự nhiên đầy khắc nghiệt.